POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło SŁUŻECZKA drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło SŁUŻYWAĆ
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 07.12.2012
SŁUŻYĆ czas. ndk

Najwcześniejsze poświadczenie: 1628
Formy gramatyczne:
służyć
lp1. os.służę
2. os.służysz
3. os.służy
lpm3. os.służył
n3. os.służyło
lmmos3. os.służyli
służąc
1. »pełnić służbę wojskową«:
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. pod (czyjąś) chorągwią//chorągwiami służyć: »być w wojsku pod czyimś dowództwem«
  • ~ Zemną pod tą ze Chorągwią Pana kasztelana Lubelskiego słuzyli Pan Olszowski Iąn y Pan Ięd[r]zey Zaręba. PasPam 114v.
  • ~ Miał kilku Siostrzęncow Rodzonych w Podlaszu ktorzy pod roznemi Chorągwiami w Woysku naszym słuzyli. PasPam 181v.
fraz. wojnę służyć: »pełnić służbę wojskową podczas wojny«
  • ~ Nie to iest Fundament dawno woynę Słuzyć długo Zołnierzęm bydz. Ale często się bic. PasPam 147.
2. »być do czyjej dyspozycji, na czyje usługi; być przydatnym«:
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. ojczyźnie służyć: »wypełniać obowiązki publiczne«
  • ~ Zegnaią wszystkich krewnych y swoię pozostałą Prosperitatem zycząc aby [...] oyczyznie Słuząc dni wieku swego prowadzili. PasPam 87.
3. »być sługą,pracować gdzie za wynagrodzeniem«:
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • (wariant I):
    Zaden niemoże dwiemá Pánom służyć/ Abo iednemu zechce się przysłużyć: Abo drugiego schowa nienawiści/ z obudwu rázem trudno wziąć korzyści. TwarKPoch G3v.
  • (wariant II):
    Zaden sługá nie może dwiemá pánom służyć/ gdyż álbo jednego będzie miał w nienawiści/ á drugiego będzie miłował; álbo się jednego trzymáć będzie/ á drugim pogárdzi. Nie możecie Bogu służyć i mámmonie. BG Łk 16, 13.
  • (wariant III):
    – Powiedzieli [mieszczanie] że Niemoze nikt dwiema Panom Służyc mąmy tez teraz swoich Panow ktorym się wysługuiemy. A Stał tam Litwy Pułk. PasPam 166v.
4. »posługiwać komu, pomagać przy jakiejś czynności«:
Związki wyrazowe nieprzyporządkowane do znaczeń
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. służyć Baalom / Baal / Baalim:
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • Pięniędzmi bogactwy mądry władnié/ głupi iem służy. KnAd 837.
Autor: SPas
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)