Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

ABDANK

rzecz.
m
Warianty fonetyczne: ABDANK, HABDANK, *ABDANCH
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SXVI, L (XVI, XVIII), SWil

Nienotowany w słownikach:
SStp, Kn, T, SW, SJP

Formy gramatyczne
lp M. habdank   || abdank  
D. abdanka  
abdanku  
B. abdanch   || abdank  
N. habdankiem   || abdankiem  
Ms. abdanku  
lm B. abdanki  
Etymologia
z niem. habe Dank 'dziękuję'
Znaczenia
1. »polski herb szlachecki lub znak herbowy, biała litera W na czerwonym polu, Abdaniec, Awdaniec«
  • – Przydania [w herbie] Zas abdanka pod krzys iest ten Początek. HerbOr 312.
  • – Moi przodkowie są wConstitutiach od wiekow mianowani z Lechem tu usiadszy Na herbie abdanch nosze. OpalKSat 6.
  • – Lámbert z domu Hábdánk był Biskupem lat 18. PruszczKlejn 92.
  • – Regiestr Herbow Szlacheckich, wedle porządku y Alfabetu poráchowány. A. Abdank ábo Hábdánk. PotPocz 7 nlb..
  • – Ci tedy z konar Lubiatowscy pieczętuią się Habdankiem y na Hełmie Habdank. DrobTuszInf 38.
  • – Herb ich [Ordyczów] Habdank ze dwiema Krzyzami, y gwiazda na wirzchu krzyzow na Helmie. DrobTuszInf 5.
  • – Dębno Herb [...] na lewym iego boku Spodem, Abdank biały w polu Czerwonym. NiesKor II 30.
  • – Skarbek pierścień w te skarby wrzucił mówiąc: Aurum addamus auro, á Cesarz odpowiedział Hab dank, i odtąd Habdankiem pieczętuje się ta Familia. ŁubHist 18.
2. »zwolnienie ze służby wojskowej«
  • – Zaczem na tak słuszną prośbę cesarz jego m. [...] łatwo przypadając, abdank pozwolił, albo wypuszczenie z posług. DembPrzew 43.
  • – O Zapłacie, abdanku, i wróceniu się do Ojczyzny Elearów polskich. DembPrzew 43.
  • Abdank albo rozpuszczenie wojska [...] wprzód miesiącem miał być opowiedziany. DembPrzew 81.
  • – Po abdanku [Elearzy] wolne mieli mieć przepuszczenie przez państwa j.c.m. do któregokolwiek pana katolickiego. DembPrzew 81.
3. »wyraz wdzięczności, uznania, podziękowanie«
  • – Nie raz ten Wielmozny Pułkownik [...] od swych społzołnierzow/ tákie tytuły/ tákie ábdanki odnosił? gdy go Orłem niemal drugim tytułowano. WojszOr 273.
  • – Naiduiemy nawet y w kronikach naszych polskich pierscien nazwany abdank, Deogratias, Ktory nie co inszego znaczy tylko wdziecnosc animuszu slacheckiego. HerbOr 147.
Przenośnie
  • Apollo [...] ow płacz macierzyński [...] tym wdzięczności swey abdánkiem zátámował [zabijając synów].WojszOr 311