Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

TRZASNĄĆ

czas. dk
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Warianty fonetyczne: TRZASNĄĆ, *TRASNĄĆ
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SXVI (trzasnąć; hasło kanoniczne), Kn (trzasnąć), T (trzasnąć; pod hasłem Trzaskać), L (trzasnąć, trzusnąć; XVI-XVIII), SWil (trzasnąć; pod hasłem Trzaskać), SW (trzasnąć), SJP (trzasnąć)

Nienotowany w słownikach:
SStp

Formy gramatyczne
trzasnąć  
lp m 1. os. trzasnąłem  
3. os. trzasł  
trzasnął  
ż 3. os. trzasnęła  
trasła   || trzasła  
n 3. os. trzasło  
lm mos 3. os. trzasnęli  
nmos 3. os. trzasły  
lp 1. os. trzasnę  
3. os. trzaśnie  
lm 3. os. trzasną  
trzasnąwszy  
Znaczenia
1. »uderzyć gwałtownie, z siłą w coś albo czymś, powodując powstanie silnego odgłosu«
Rekcja: czym

  • – Trzáskam czym/ Concrepo digitis [...] Insono [...] Increpo [...] Perstrepit crebro ictu pulsatus [...] Crepuêre obnixi remi [...] trzásnęłi/ alio sensu i. złamáły się. Muttiunt vel mutiunt virgae [...]. Kn 1158.
  • – Kláskam/ abo klęszczę rękomá [...] Insonare flagello [...] Trzásnąć/ klásnąć biczem [...]. Kn 279.
  • – Podźmyż w Bożą godzinę, [za]śpiewajmy sobie, Aza to małe Dziecię znajdziemy we żłobie; A znalawszy, to mu wprzód wszyscy pode drzwiami Trzaśniemy po kolędzie swojemi biczami. DialChrysOkoń 165.
  • – [...] powiedaią ze tylko Balwierz kleszczami trzasnie asz zeby przestaną bolec, kołtunowi trzeba dac chleba zmasłem y grosz urznąwszy go zebysię drugi raz nie wywił. PotPrzyp 3v.
  • – To mowiąc trzasnął szpadą rozgniewany, Y wnet rozesłał na niespodziewány Gmin prostych ludzi, zeby ich nabráli Po wsiach gdzie ięno bespiecznie mięszkali Niech (prawi) parkąn znich swoim urobię Niechay za nimi moi spoczną sobie. OblJasGór 88v.
  • – Porwie się z mieysca, iakoby ią sparzeł, A oraz drzwiami trzasnęła ogromnie, Będzie się z tobą bies psi trupie swarzeł, Kiedy by tobie, tosię działo co mnie, Dawnobys Czaszę na podołku warzeł, Wzdyć przecie kiedy tę vczynnośc, wspomnię, Więc brzydka baba swięcicą się czyni, A znalazłabym swe rzeczy, w iey skrzyni. PotSyl 10.
  • – Nie mogszy długo zrozumiec iey w rzeczy, Apotym daley iako się rozruchał, Czy wsobie nie ma iskierki człowieczy, Y mnie y siebie klął łaiał y dmuchał, Podobno gdyby nie czuł o odsieczy, Zabiełby mię był: słyszeliscie sami, Z iaką furyą idąc trzasnął drzwiami. PotSyl 38.
  • – W tym się szeroką rozwaliną ziemiá rozpadszy/ wszytkich żywo z duszami y z ciáłami pożrze. Trzasną zá tym ostátńi raz twardymi wrotámi piekielnymi/ y nieodkowaną záporą ná wieki záprą! BujnDroga 147.
  • – O nim [rzece Erydanie] naypierwsze u Poëtow basnie Ze ma dostoyne po brzegach topole Ktore z ciał ludzkich zakwitnęły własnie. On sam słoneczny zgasic ogien zdole Skoro Phaëton lecem koni trzasnie I pozapala z krainami role. LucChrośPhar 48.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • trzasnąć palcem || trzasnąć palcy:
  • »uderzyć palcem o palec jednej ręki tak, żeby powstał charakterystyczny odgłos, prztyknąć, pstryknąć«
    • – Kiwam ręką/ laską/ etc. [...] Digitis concrepare [...] i. signum dare digitus. Ruszyć/ Trzásnąć. Nos dicimus Skinąć głową/ ręką/ pálcem. Nico [...] Emoriere si manu niceris, i. signum feceris [...] vnde Nicto, as. Kn 277.
    • – I natoli przyść miały, iego Proposity Toli swiata całego podkało Monarchę IakoMatkę przywita: iako Patryarchę Iakopoyzry, naBogu wymierzony Koscioł Takie y tym podobne, zale wsercu roscioł Nakoniec trzasnie palcy y poyzry do gory. PotWoj 200.
Przenośnie
  • Ledwie bowiem dostatni pan lub ksiądz stryj duszą Trzaśnie, to chytry dziedzic wrzkomo pokazuje Żal twarzą, ale cicho sam z sobą rachuje, Wiele po nieboszczyku zostało.OpalŁCoś 289
2. »pęknąć, złamać się, wydając przy tym charakterystyczny odgłos«
  • ~ Kwitnie przez láto/ żółto/ iáko y ogrodny ogórek/ ná ksztalt gwiazdy: z którego śrzodku troie widełek żółtych wychodzi. Z tych potym iákoby pałéczki dlugie á ostre/ które zlekká rosnąc/ będzie iáko żołądź wielki/ ábo trochę więtszy/ który ogórkiem zowiemy/ przykłádáiąc Psi/ Ptászy: ábo strzéláiący/ iż gdy doźrzeie/ á namniéy go ściśnie/ tedy trzásnie/ á wodność y czarność z nasieniem doźrzáłym wystrzela. SyrZiel 1474.
  • ~ Floss ist weg geflossen/ Płty upłynęły, (Płtá trásłá;) ich habe das in die Flöss anbinden lassen/ dałem (kázałem) Trafty przywiazáć. ErnHand 299.
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • Osła masła przez piec trżasła. KellGram 243.
Przenośnie
  • Pan Kostka mocnie chodzi około Panny Gniezninski col suo cereuello. Odpowiedziono mu ze trzymał on nas na rzeczy, potrzymąmy my go tesz. Na Srogi koszt chudzinę wyciągaią a tak Wielen upewniam trzasnie.OpalKListy 24
3. »wydać silny odgłos, spowodować hałas«
  • – W cieniu od nocy/ y czárow spráwionem/ Iuż go nie goni zwycieżcá w mrok srogi: Ani go widzi/ tylko w mieyscu onem/ Omácnie stáwiá niebespieczne nogi. Y wszedł we wrotá krokiem obłądzonem/ A nie postrzegł się/ że przestąpił progi. Lecz słyszał potem/ że drzwi zá niem trzásły/ Kiedy zá progi błędne nogi zászły. TasKochGoff 178.
  • – Ciskam ich werffe/ ciskałem ich warff/ Cisnąłęm ich habe geworffen. Und andere auff ein skam aussgehende/ welche dass [.] der härtigkeit halben/ wegwerffen/ wie in den folgenden zu sehen/ als: trzáskam ich Pliedre Poltere trzáskałem ich pliederte polterte/ trzásnąłem habe gepliedert gepolltert. DobrGram 277.
  • – Trzaskam, v. m. F. trzasnę. 1) knallen, krachen. 2) mit etwas klatschen, knallen. 3) wettern, schelten. 1) éclater avec bruit, craquer, craqueter; faire un éclat, un bruit éclatant; faire crac. 2) faire un bruit avec qu. ch; faire craqueter qu. ch. 3) tempéter, tonner, mener du bruit; quereller. § 1) trzaskały pioruny; trzasnął *(trzasł) grzmot; tak kichnął ze w całey izbie trzasło, zatrzasło. 2) trzaskać biczem, drzwiami. 3) ustawicznie na męża trzaska. trzasnął. er hat einen knallen lassen. il a fait un pet; il a laché un vent avec bruit. T III 2347.
4. »wydalić gazy, wytworzone w jelitach na skutek zaburzeń żołądka«
  • ~ Nie dziw bo gdy piiani znidą sie do rady Miasto tey ze skuteczney przydzie wnet do zwady Ztąd sie y Litwinowi owo przytrafieło Ze trzasł chudzina co asz słyszec było. OpalKSat 86.
  • ~ O, jakiż w ludziach różne, widzę, gusty: Jeden się zadkiem, drugi cieszy usty; A ja dla twoich, sąsiedzie, przymiotów Nie trzasnąć, ale usraciem się gotów. PotFrasz4Kuk I 295.
  • – Trzaskam, v. m. F. trzasnę. 1) knallen, krachen. 2) mit etwas klatschen, knallen. 3) wettern, schelten. 1) éclater avec bruit, craquer, craqueter; faire un éclat, un bruit éclatant; faire crac. 2) faire un bruit avec qu. ch; faire craqueter qu. ch. 3) tempéter, tonner, mener du bruit; quereller. § 1) trzaskały pioruny; trzasnął *(trzasł) grzmot; tak kichnął ze w całey izbie trzasło, zatrzasło. 2) trzaskać biczem, drzwiami. 3) ustawicznie na męża trzaska. trzasnął. er hat einen knallen lassen. il a fait un pet; il a laché un vent avec bruit. T III 2347.
Związki frazeologiczne

  • wiatru przyrodzonego trzasnąć:
  • »wydalić gazy, wytworzone w jelitach na skutek zaburzeń żołądka«
    • Wiátru przyrodzonego vpuścić/ sed saepiùs translato aliquo vtimur. vt skrzypnąć/ trzásnąć/ zákurzyć etc. Pedere [...]. Kn 1241.
    • PETER, (Faire un pet) [...] Dare crepitum WIATRU przyrodzonego upuścić trzasnąc. DanKolaDyk II, 348.
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • (wariant I):
    Dáley Kot trzáśnie/ niźli mysz skoczy. RysProv III, 6-7.
  • (wariant II):
    – Hiszpan barzo załował ze z tem Potentatem Ktory kiedy się ruszy całem trzęsie Swiatem Polacy się zwadzili atym słuzy własnie Zenizeli Mysz skoczy, daliey kocur trzasnie [...]. PotWoj 36.
Użycia metajęzykowe
  • - Trzaskam, v. m. F. trzasnę. 1) knallen, krachen. 2) mit etwas klatschen, knallen. 3) wettern, schelten. 1) éclater avec bruit, craquer, craqueter; faire un éclat, un bruit éclatant; faire crac. 2) faire un bruit avec qu. ch; faire craqueter qu. ch. 3) tempéter, tonner, mener du bruit; quereller. § 1) trzaskały pioruny; trzasnął *(trzasł) grzmot; tak kichnął ze w całey izbie trzasło, zatrzasło. 2) trzaskać biczem, drzwiami. 3) ustawicznie na męża trzaska. trzasnął. er hat einen knallen lassen. il a fait un pet; il a laché un vent avec bruit. T III 2347