POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło SŁYCHANA drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło SŁYCHAWAĆ
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 16.11.2017
SŁYCHAĆ czas. ndk
Słowniki: SStp, SXVI (korpus), Kn (co tám?; w-miéścié iést), T III, L (; pod: słych; XVII-XVIII), SWil, SW, SJP notują
Formy gramatyczne:
lp1. os.słycham
3. os.słycha
lm1. os.słychamy
3. os.słychają
lpm1. os.słychałem
3. os.słychał
n3. os.słychało
lmmos2. os.słychaliście
3. os.słychali
nmos3. os.słychały
słychawszy
słychano
1. »słyszeć«:
Rekcja: kogo, co
2. »mieć wiadomości o czym«:
Rekcja: o kim, o czym // co // zd.
1 i 2:

SŁYCHANY
im. przym. bier.
Formy gramatyczne:
lpodmiana złożonaM.msłychany
żsłychana
D.żsłychanej
N.msłychanym
W.żsłychana
lmodmiana złożonaM.mossłychani
nmossłychane
D.słychanych
C.słychanym
B.nmossłychane
N.słychanemi
Ms.słychanych
»taki, o którym się mówi«:
  • – A iż nie tylko ta generalna waśń między J.K.M., p.n., a wielką częścią poddanych tych suspicyjej zostawa, ale i między prywatnemi pany domów wielkich i moznych, która tak żałosne w ojczyźnie naszej i mało kiedy słychane zacięgi wprowadzała, pewnie że i w tym trzeba wm. m. m. panom i wszystkiej P. R. do tego się przyczynić, jakoby autoritate totius Reipublice media takie były podane, które by strony powinne były przyjąć [...]. AktaPozn I/1 390.
  • – Zamykaj dom weselny, z którego pijane Głosy niewieście często bywają słychane. SaadiOtwSGul 246.
  • – Do tego sklepu, w ktorym smiertelna zzewłoka Lezała w drogiey trunnie wielkiego Proroka Od dawnych wiekow mało słychanemi cudy Obszedszy ią trzy razy wchodziły obłudy. ArKochOrl 24.
  • – [...] w Páństwie Polskim kto teraz nawiętszą przyczyną tey drogości nigdy nie słycháney iuż przez kilká lat: Łákomi. StarPopr 100-101.
  • – Co gdy dobrze Pánowie żołnierze rozgryziecie/ mam zá to/ że przeciwko Pánu y Oyczyznie niezwyczáynych/ á u Stáropolskich żołnierzow/ áni słychánych gromad y Konfederáciy zániechacie. StarPopr 134.
  • – Słychány/ (oppositum Niésłychány) [...] Sub auditum cadens. Familiaris auribus meis vox [...]. Kn 1015.
  • – Z drapieżey ludzie żyią/ nie iest gość bespieczny Od gospodarzá/ áni w przyiáźni státeczny Zięć przeciwko Swiekrowi/ nie często słychána Zgodá/ by między Brácią miáłá bydź chowána. OvOtwWPrzem 11.
  • – O chłopskich opressiach nie trzeba y mowic Iawne te są powiada przy zaciągach srogich I nigdy niesłychanych. OpalKSat 92.
  • – Ze się im to nie vdáło, áni, Bog, Cnoty y niewinności obrońca, dał mię pożyć nieprzyiaciołom moim, y ręką dobrotliwą wspárł przeciwko ták wielkim y ledwie słychánym następom [...]. LubJMan 44-45.
  • – Rozbiegła się lotnym zapędem/ iako szeroki świat/ ogromna i ozdobna sławá nieporownánych zwycięstw/ W. K. Mości w iednym i drugim miesiącu/ wielu wiekow/ i wielkich Krolow zrownawszy Historye/ stipata centum bella furoribus, áni słychánym áni czytánym podobno sukcesem/ W. K. Mość skończyłeś. PisMów II 207-208.
  • – Toż w polu niebieskie przeznaczyły miotły, Kiedy w krzykliwe trąby i tubalne kotły Orła białego hukną, Dunajowi ani Wiedeńskim belloardom Polacy słychani. PotFraszBrück I 574.
  • – O zawziętosci w człeku nié słychana! Gdy go fortuna z Kamillami rowna I z Metallami; ktorych wielkosc znana Jemu sromota widzi się byc głowna [...]. LucChrośPhar 55.
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. dziwy niesłychane (sz. zm.):
  • – Ale skoro do wschodu przychodziło/ ozdobiło łożnicę swoię nalepiey/ to iest Jutrzenkę: ciáło mowię/ y duszę Pánieńską: nápełniło ią niesłychánymi/ y nigdy niewidánymi dziwy/ iáko theatrum iákie/ iáko Mátkę y corkę Stworzycielową. BirkNiedz 46.
  • – [...] o dziwy dziwy nigdy nie widane O dziwy smiele rzekę nigdy niesłychane Mizerny człowiek w grzechach ustawicznie broi A Bog na krzyzu przezen miedzi łotry stoi. KodKon 83.

SŁYCHANA
w funkcji predykatywnej
Formy gramatyczne:
słychana
»jest słyszane«:
  • – [...] wiesz co tu o pogębki ludzie czynią: á niesłychána áby Dźiecinę máłą miał kto vderzyć w twarz subtelniuchną/ á mniey słychána/ y owszem do pomyślenia komu przyść może/ áby Bog od stworzenia miał być policzkowány? HinPlęsy 88.

SŁYCHAĆ
czas. niewł. ndk
Formy gramatyczne:
słychać
było słychać
będzie słychać
1. »można słyszeć«:
  • – Krol ktoremu się tak zda ze ią [jego córkę] potwarzono Kazał, aby powszytkiem panstwie wytrąbiono Ze ią z wielkiem posagiem da temu za zonę Ktory z niey zdyimie zmazę y osławę onę Kto by się tego podiął nie słychac zadnego Owszem, tylko patrzaią ieden na drugiego [...]. ArKochOrl 49.
  • – Są niektore głosy wielkie/ duże/ ktore dáleko idą: są drugie ciche/ niskie/ ktorych ledwie y z bliská słycháć. BirkNiedz 33.
  • – Wprzod chrzęst tylko y szelest, słychac było cichy Gdy naszy ławą brali Poganstwo na Sztychy [...]. PotWoj 116.
  • – Słyszycie Strzelanie Słychać y głosy Moskiewskie. PasPam 112.
  • – Nadednięm przebudzę się az iakis koło Sciąn słychać Szelest. PasPam 143.
  • – Gdy po bruku w Miescie idą [Dunki] to taki uczynią kołat co nie słychać Kiedy człowiek do Człowieka mowi. PasPam 55.
  • – Ani Siekiery, áni słycháć było młotá, Choć z drzewá, y z kámieni, złożona robotá: Kiedy Sálomon, ktory ná wszytek świat słynie, Kościoł Bogu, w cudowney budował Máchinie [...]. PotPocz 56.
  • – Minęli nás, tá woyna idzie im iák żarty, Nie masz ludzi ná murach nie maszw porcie warty, Y nie słycháć starszyzny; stráże obchodzących, Nie wątpią, że nas wszystkich przydybali spiących [...]. CorMorszACyd 170.
  • – Na ktorey Gorze iest Iezioro iedno na kstałt Stawu Sitowiną zarosłe gdzie Czarna Woda zawsze stoi, y ztąd Nazwana ta Gora iest Skrzecznią albo Skrzeczno ze wtym Ieziorze Zaby czesto skrzeczą ze ich daleko pod Wiecor słychac. KomonDziej 5.
2. »można odbierać węchem«:
  • – [...] ludzi jednych nabito, drugich nałapano, trzeci zuciekali, czwarci wymarli, od których na wiosnę ścierwów tak końskich, jako po części ludzkich na pół mile smród słychać było. ŁośPam 84-85.
3. »mówi się o czym«:
  • – Pokoy miedzy nimi [zwierzętami] wielki; woien/ zwłaszczá w iednym rodzaiu/ nie słycháć. BirkNiedz 42.
  • – A nie bądźcie miękkiego sercá/ áni się lękajcie wieści/ ktorą będzie słycháć w tey ziemi; gdy przydzie jednego roku nowiná/ potym drugiego roku wieść y gwałt w ziemi/ a pan ná páná. BG Jr 51, 46.
  • – W-miéścié iést/ Ad vrbem est. [...] Co tám ná miéścié słycháć? [...] Co w-miéścié słycháć [...] quid in ciuitate auditur? Kn 1216.
  • – Nie słychac nic o zadnych y supplikaciach Processiey nie pytay czemu! OpalKSat 79.
  • – [...] y o Niżyńskim y o Czerniechowskim Pułkách słycháć/ że iuż powrocili/ y iedno trzymaią z Chmielnickim. MerkPol 24.
  • – O Rebelliey Miástá Brági nic nie słycháć nowego. MerkPol 69.
  • – Spytał swego węgrzyna kochanego Andryś co tez tam między wami słychać o naszym Seymie. PasPam 188.
  • – Są tez to y insi zacni Prałaci Biskupi kollegowie twoi [...] Wszak to Ludzie iako y ty A Słychać że na nich aby Podobienstwo Postępkow twoich zacny Pasterzu. PasPam 193.
  • Słychac zas było ze go [panegiryk] kilka dni w kieszeni nosił co raz czytał a potym y spalił. PasPam 197.
  • Słychać było że tegosz zazyli kunsztu nanich y drugi raz. PasPam 70.
  • – A podobno to z tey Okazyiey tego Pana Dembinskiego oslepic, a Pana Stadniczkiego wywałaszyc kazał, dla czego, bedąc w Baniciey do Rzymu poszedł y tam gdzies Vmarł, iz o nim do tego czasu gdzie sie podział niesłychac. KomonDziej 104.
  • słychać było ale to nie prawda. man redete es, aber es ist nicht wahr. on le disoit, mais cela n'est pas vrai. T III 2080.
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • Dobre dáleko słycháć/ á złe ieszcze dáley. RysProv 20.
Autorka: RB
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)