Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

GRAT

rzecz.
m
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach
Słowniki notują
Formy gramatyczne
lp M. grat  
lm M. graty  
B. graty  
N. gratami  
Etymologia
niem. Gerät 'sprzęt, naczynie'
Znaczenia
1. »sprzęt domowy«
  • Haussrath sprzęt/ grat domowy supellex. KusWeg E5v.
Związki frazeologiczne

  • trzeć domowe graty:
  • »mieszkać z rodzicami, będąc na ich utrzymaniu«
    • – Powiem wam jeszcze o szlachetnym biesie, tak jak nauka rodzicielska niesie: Miał ociec syna dobrze podrosłego, Którego chciał dać do dworu jakiego I mówi: "Słuchaj, jużeś podrósł z laty, Szpetna, byś dłużej tarł domowe graty. Myśłiłem dotąd o twym wychowaniu, Czas, byś miał pieczą o własnym staraniu. I jam w tych leciech już nie siedział w domu, Przeglądałem się, co przystoi komu. Oddać cię myślę do zacnego dworu, Ale pamiętaj na twój Punkt Honoru [...]". DembowAPunktBar II 479-480.
2. tu w lm »stare, zużyte, zniszczone przedmioty różnego przeznaczenia, rupiecie«
  • Graty stáre. [...] Vilis supellex [...] vide Rupieci. Kn 208.
  • Scruta/ orum, Starę [!] graty. SłowPolŁac 124v.
  • – Z tej izby komora poboczna, w której graty różne drewniane, złe. InwKal I 375.
  • – Owo zgoła ten mielcuch z gratami swemi tylko się na ogień przyda. InwKal I 741.
  • – Ieden drugiego w bok trącaiąc rzecze: Pátrz iák się zá tą ogon długi wlecze. Ná tey opięto, kuso, gráty stáre, Znáć w wodzie stáła, gdy iey bráno miarę. DrużZbiór 540.
  • – Za przybyciem godności, przybywá intraty, Czemu cierpicie stare swych Kościołow graty? DrużZbiór 83.
  • Graty, plur. 1) Gerille, Gerümpel. 2) alt Eisen. 1) vieillerie; vieux meubles de bois. 2) ferraille; vieux morceaux de fer. graty mosiężne. alets Messing. mitraille. T III 417.
3. ekspr. tu w lm »przedmioty o różnym zastosowaniu«
  • – Wieszáią też ná szyiách dzieci dla ochrony od tey choroby rożne graty, iáko to korzeń piwoniey, żęby wilcze [...]. CompMed 625.
  • – [...] gdy dziąsła świerzbią dzieciom [...] rożne graty dzieciom ná szyiách wieszaią áby ie żuły, iako zęby wilcze, kamień Iaspiszowy, słoniowa kość [...]. VadeMed 720.
Użycia metajęzykowe
  • - Singulari carent, nomina [...] graty grochowiny Gromnice gusłá iasłká [...]. WojnaInst 50