Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

*SŁUSZNY

przym.
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach
Słowniki nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 1618
Formy gramatyczne
lp M. m słuszna  
słuszną  
słuszny  
słuszne  
słuszniejszego  
Znaczenia
1. »usprawiedliwiony, uzasadniony, właściwy«
  • – Moię tez wiedzieli słuszną do Niego urazę y respektowali mię bo[m] się iuz był z niemi pokumał. PasPam 175.
  • – Tęz Łaskawość swoię Oycowską wiernym Poddanym swoim wyswiadczyc usiłuiąc te ktore Słuszne ich p[r]ozby uznał [król], do nich się przychylaiąc taką na nie swoię dac raczył [...] deklaracyią. PasPam 208v.
  • – Niemasz nic Słusznieyszego iako Xciu IoMSCi kurlandzkiemu powinne oddać dzięki. PasPam 217v.
Związki frazeologiczne

  • słuszna rzecz:
  • »(jest) słusznie«
    • – Ze tedy iest wiele Chorągwi takich ktore [...] nie poszły pod P. Machowskiego Regiment Słuszna rzecz zeby od zasług swoich od Sądzoni byli. PasPam 217.
    • – Wspomniawszy na Cnotę y pocciwosc y przeciwko Oyczyznie wielkie merita Xcia S. Pamieci Hieremiego Wisniowskiego [Wiśniowieckiego] słuszna by rzecz zawdzięczyć to iego posteritari. PasPam 232v.
2. »duży, okazały; pokaźny, znaczny«
  • – Wtenczas związkowym bylosmy tak mili iako iez psu [...]kilku ich wzięto Paragrafy Słuszne supponebam ze będą mysleli cos o zemscie. PasPam 154v.
  • – Kiedy mu Woz uwiązł na przeprawie to wyiąwszy nąmiot z woza słuszny Ture[cki] z dobyczny to go posłał przed konie że by się prędzey z bło[ta] dobyły y tak woz wyprowadziwszy owego Namiotu w błoto wtrętowanego odiechał. PasPam 268-268v.
3. »taki jak należy; należyty«
  • – Przy nadziei Bozey mozemy sobie słuszną formować Bataliią y [...] obeść się bez tych Buntownikow. PasPam 152.
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • w słusznej swojej porze:
  • »w wieku dojrzałym«
    • – Pomnię go [Gofreda] ná Fráncuskim dworze: Kiedy w Páryżu goniwał z kopią/ A nie beł ieszcze w słuszney swoiey porze. TasKochGoff 72.
    • – Barzo młodo y iescze nie w słuszney swey porze [Ariodant] Przyiechał tu był z bratem y potym na dworze Urozszy był tak z niego Rycerz doskonały Ze męznieyszego naden te kraie nie miały [...]. ArKochOrl 43.
Podhasła

SŁUSZNA


w funkcji predykatywnej

Formy gramatyczne
Najwcześniejsze poświadczenie:
1609
Znaczenia
»jest właściwe«
  • ~ Y owszem/ ponieważ wodá vstępuie ziemi części swego mieyscá/ dla mieszkánia/ y dla wczásu człowiekowi; tedy zda się być słuszna/ áby iey vstąpiłá ták wiele/ żeby ziemiá z tym przydátkiem/ mogłá być więtsza/ á niż iest wodá: á zwłasczá gdyż ziemiá sámá przez się nie wielkaby byłá: á nie wiedzieć też/ ná coby się zeszło człowiekowi/ ábo też y świátu/ ták wiele wod. BotŁęczRel II 2.
  • ~ Słuszna/ niesłuszney płákáć krzywdy Bogá swe[go]. RożAPam 52.
  • ~ A ták oni dwánaście zwoławszy mnostwá uczniow/ rzekli; Nie jest słuszna/ żebysmy my opuściwszy słowo Boże/ służyli stołom. BG Dz 6, 2.
  • ~ Iesli sámá siebie niechcesz w błąd záwodzić/ Proś co słuszna/ miłuy co sámicy się godzi. OvOtwWPrzem 384.
  • ~ Aby tedy do tákiey Confusyey kiedykolwiek nie przychodziło: słuszna iest zaniechać/ wszystkym tákych Tytułow. BielejObrona C2.
  • ~ Lecz posłucháć tobie słuszná/ y moich tytułow: żem ia Syn ćiesielski/ obżerca/ piianica/ Buntownik/ Bluźniercá/ w imieniu Belzebubá diabły wymiataiący/ zwodźiciel/ złoczyńcá. BanHist 167-168.
  • ~ Bog człeká w niewinności y spráwiedliwości stworzył/ ktory żeby był potomstwu dochował/ słuszna y spráwiedliwa byłá; káżdy tedy człek/ w tey się spráwiedliwości rodzić miał/ w ktorey Adam był stworzony. AnzObjWaś 55.
  • ~ Co to zá diabelskie monstrum, słusznieysza spytác było wprzod, iáko mam zwáć Wmści á potym bádác się o tey dziwney bestyey. AndPiekBoh 122.
  • ~ Ieżeli śmierć będąc boginią niepodlegáiącą fatydze, szuka odpoczynku, y swą bronią komu inszemu władáć pozwala. Czy nie słusznaby tesz Pánom, mieć respekt ná Poddánych swoich, ktorzy práwie nieumieráią, pod ciężarem nieuważnym, mogę rzecz Tyráństwá. AndPiekBoh 61.
  • ~ [...] grunt musi być warowany Co lubo by było słuszna tu opisac Lecz za okazią brzegow wod y portow fortificowania nizey [...] iest opisano. NarArch 60.
  • ~ Słuszniejsza było, aby wdzięcznym była Wierszem twym moja ozdobna mogiła. MorszAUtwKuk 127.
  • ~ Jeśli, jak słuszna, zechcesz karać złości, A któż wytrzyma Twojej surowości? MorszAUtwKuk 225.
  • ~ Czy słusznasz lichą krwáwic białagłowę? OblJasGór 39v.
  • ~ Słuszna było ábyś W.M.Pan primates w Woiewodztwie nászym odniosł titulos ktoryś nie tylko całego Woiewodztwá ále i Oyczyzny dobro primas tibi fecisti curas. PisMów II 392.
  • ~ [...] słuszna upomináć ná długi Psálm, ná długą modlitwę, o átencyią, słuszna mówić: Attendite; boć my, i w-krotkich modlitwach, prędko się zgubiemy, roztárgnienia cierpiemy, átencyi nie mamy. MłodzKaz III, 35.
  • ~ Pięknie się z nami obszedł [Herod], słuszna się do niego powrocić, nie afrontować go. MłodzKaz IV, 436.
  • ~ A Caesarz z gniewu biegaiąc po gminie Dawnych Oycowskich Sług, Przyiacioł, chwyta Niech by się na tym chcieli Poganinie Swey cierpliwości z hańbą dobrać myta Niech w nich pamiątka Caezara nie ginie Ktorego on lzy; bo iak nalezyta Z rady Senatu, cześć mu się ublizy Pewnie się y ich interes ponizy. Więc przy nim stawać, słuśnieysza dla siebie Caezara honor, lepsza ich fortuna [...]. ChrośKon 84.
  • ~ [...] niech temu dostanie się Krolestwo, ktoremu się będzie zdało że naysłusznieysza iest dáć go. DanOstSwada IV, 9.
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • Kto piéczenią piéczé/ słuszna áby jey skosztował. KnAd 391.
  • Kto sam kiédy nié szwánkował/ słuszna by drugich strofował. KnAd 377-378.
  • Kto śię sam czégo dobrzé náuczył/ słuszna áby drugich vczył. KnAd 398-399.
Odsyłacze

SŁUSZNA


w funkcji przysłówka

Formy gramatyczne
Najwcześniejsze poświadczenie:
1609
Znaczenia
»właściwie«
  • – WOstátku AEthyopiey kroluią rozmáići Pánowie wielcy/ iáko a ow Adelski/ Monoemugow/ Monomotápae/ Mátámae/ Angolae/ y z Kongo: o ktorych iednák ták máło wiemy/ iż nie zdało się nam tu słuszna/ referowáć co więcey o nich oprocz tego cosmy iuż w pierwszey części powiedzieli. BotŁęczRel III 152.
  • – Ze się to tedy in limitibus Dzierzawy WMMM Pana stało słuszna abys mu dopomogł circa indagationem złoczyncow y podał rękę do odzyskania wlasnosci swoiey. RadziejKor 72.

SŁUSZNA


w funkcji rzeczownika

Formy gramatyczne
Najwcześniejsze poświadczenie:
1610-1625
Znaczenia
»coś właściwego«
  • – Cieszę się z tego, że wielcy ludzie o mnie coś rozumiejąc, do siebie mię wzywają; lecz to uczynić nie baczę słuszną. SaadiOtwSGul 54-55.
Związki frazeologiczne

  • mieć słuszną:
  • »mieć rację«
    • Mam słuszną, ma y Oyczyzná zemną, bo iey stan wzruszony, zmieszány, zdeptány. LubJMan 156.
    • – Często więc rad instiguie ná Dwor, nie záwádzi go y wymowić, kiedy ma słuszną, laudo, vitupero, irascor, vt virtus, vt vitia cuiusq[ue] cogunt. FredKon 59-60.
Odsyłacze
Odsyłacze