POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło REPUBLIKAN drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło REPUBLIKAŃSKI
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 23.02.2015
PRZYTŁUMIĆ czas. dk
Słowniki: L (XVI bez cyt., XVIII), SWil, SW, SJP (w ramach hasła Przytłumiać) notują
Słowniki: SStp, SXVI, Kn, T III nie notują
Formy gramatyczne:
przytłumić
lpm3. os.przytłumił
ż3. os.przytłumiła
lmmos3. os.przytłumili
lpm3. os.był przytłumił
lp3. os.przytłumi
lp2. os.przytłum
1. »osłabić, przydusić, przygasić, zgasić, nie dopuścić do rozwoju czegoś; osłabnąć, utracić siłę, intensywność«:
Rekcja: co
przen. przenośnie:
  • ~ Nie bedą mieli tey pociechy, ktorą sobie nieuważną imprezą wzbudzeni obiecuią, nie [u]dadzą się zle ufundowane machiny, same przytłumić mogą ruiny, słaby ten budynku ich fundament, darmo się uzbráiaią, áby zátłumili wolność. DanOstSwada V, 3-4
2. »wziąć górę nad kimś lub nad czymś, pokonać, zwyciężyć kogoś lub coś«:
Rekcja: co

*PRZYTŁUMIONY
im. przym. bier.
Formy gramatyczne:
lpodmiana złożonaM.żprzytłumiona
B.żprzytłumioną
lmodmiana złożonaM.nmosprzytłumione
1. »osłabiony, przyduszony, przygaszony, zgaszony; taki, któremu uniemożliwiono rozwój«:
  • – Lecz miłość, choc ubostwem srogim przytłumiona, Żyje w nim jako iskra w popiół zagrzebiona, Acz poprzestał ofertow, wstydząc się swej nędzy, Bo tam nic w ład nie idzie, gdzie niemasz pieniędzy. TrembWierszeWir II 262.
  • – Bo ieśli zá pomocą BOGA łáskáwego Dostąpimy po śmieci [!] Dobrodzieystwá tego, To iest, ábysmy spolną z Bogiem Przyiaźń mieli, Ile się godzi ludziom, będziemy wiedzieli Wszytkie w Nim te Sekretá, ktore pod zasłoną Terasz iak Morpheuszem myśl ćmią przytłumioną. DamKuligKról 53.
  • – Niechay nadane od niego fawory Albo Vrzędy, serc waszych nie kruszą Cokolwiek on dał, dał Oyczyste zbiory Ktore wakować według Praw nie muszą, Znaycie Oyczyznę, znaycie Senatory Niech Was wolności przytłumione wzruszą Vwazcie co Nas do tego przywiodło Oyczystych swobod tak nie waząc podło. ChrośKon 14.
  • – Kupiwszy tedy [wójtostwo] mińskie i przerewidowawszy wszystkie przywileja miejskie, które za mocniejszych przeszłych starostów, Tyszkiewiczów, Ogińskich, Zawiszów i książąt Radziwiłłów, były przytłumione, zaczął je stawiać na nogi i pozwał na asesorią, jeszcze za Sapiehy kanclerza, Iwanowskiego. MatDiar I, 333.
  • – W Chełmińskim Klasztorze Panien Zakonu Benedyktyńskiego, prawie na ow czas zpustoszałym, Magdalenę Mortęską Xienią postanowiwszy, wzbudził przytłumioną chwałę Boską, y reformacyi tego Klasztoru był obrońcą na potym zawsze serdecznym [biskup chełmiński]. NiesKor II 660.
  • – Wiarę znowu przytłumioną chciał S. FRANCISZEK XAWERY rożniecić, y iuż tam dążył, ale ná Insule Sanciana port życia swego ználazł, portum votorum non attingendo. ChmielAteny II 614.
2. »pokonany, zwyciężony«:
  • – [...] gdyby był Szwed pod Pułtawą w r. p. 1709 nie przegrał batalii i mocą prawie Boską nie był przytłumiony, pewnieby było mało kościołów zostało katolikom, lecz po téj porażce Szweda umilkli jego komisarze. OtwEDziejeCzech 124.
Autor: WM
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)