POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło STACZAĆ drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło STAĆ SIĘ
ZALĄŻEK ARTYKUŁU HASŁOWEGO
Data ostatniej modyfikacji: 20.11.2011
STAĆ czas. ndk

Najwcześniejsze poświadczenie: 1618
Formy gramatyczne:
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. za abślag nie stać: »być niewiele wartym«
  • ~ Kto się prawdy opowiadać boi i ten, kto jej nie słucha - za abślak nie stoi. TwarKPoch 12.
Związki wyrazowe nieprzyporządkowane do znaczeń
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. gospodą stać (u kogoś) (sz. zm.):
  • ~ Stoię gospodą v kogo/ Diversor apud aliquem [...]. Haec illum regia cepit. Tu stał gospodą. Hospitor. [...] Diuerto ad hospitem: diuerto ad aliquem in hospitium. Kn 1067.
  • ~ Gospodą v kogo stoię/ vide Stoię gospodą. Kn 205.
  • ~ gospodą stać; mieć gospodę u kogo. herbergen. loger chez qu. T III 408.
troj. na celu stać: »być, stać się obiektem strzelania, uderzenia«
  • ~ Tedy tu wszytkie oras wystrzelili Owe machyny, y wszytek zwálili Ogięn do Kupy: Zięmia drzzy y Stęká Niebosię trzęsie swiát się cáły lęka: Klasztor się tylko sam iedęn nie boi Lubo ná celu tym furyom stoi. OblJasGór 90v.
troj. z kim w rozprawie stać:
  • ~ [...] od czasu niemałego wspokoinym uzywaniu moim według starych granic i przez P. P. Commissarzow i Mierniczego przisięgłego zawiedzione, dzierzałem, a potym przed Sądem krolia Ie[g]omosci Relacyinym z Ie[g]o moscią Panem Macieiem Lettowem [...] o tez dobra wrosprawie stoiąc [...]. VorLetSkarb 209.
troj. stanąć w batalii // batalijej || w batalii stać:
  • ~ Działo Pułkartonie wzieli [żołnierze moskiewscy] zaniesprawą Naszych wbataliy Iazdy stoiącey. PoczOdlPam 23.
  • ~ Gdy Woyska staną w zwykłey bataliiey Ia niewygodzę swoiey fantazyiey. PasPam 51.
troj. obozami stać || obozem stać:
  • ~ Poszedłęm tedy ku Leplowi gdzie Obozem stał Woiewoda. PasPam 158.
  • ~ My tez stoiąc blisko siebie Obozami Cum Cesareis przez niedziel 8 czy więcey uprzykszylismy się sobie znacznie. PasPam 73.
  • ~ Woysko całe obozęm stało przed klasztorem. PasPam 78.
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. stać pusto:
fraz. stać jak wryty:
fraz. stać jako krowa:
  • ~ Starczyzna poczęła uciekac [...] Iakesmy tedy siedli nanich [nieprzyiaciół] to tak cięto przez cztery mile wielkie kto w pierszy mili nie zginął to w drugiey albo w trzeciey do doiedziesz go a kon pod nim stoi iako krowa. PasPam 113.
fraz. stać w szyku (sz. zm.): »stać, ustawiać się w porządku bojowym«
  • ~ Stoiemy wszyku. PasPam 105.
  • ~ Moskiewskie woyska a osobliwie owe Boiarskie Chorągwie w szyku stoiące są tak straszne iako narod zadęn nie iest, sporzawszy na one ich Brody to się to tak iakos reprezentuie Maiestas Iak by się na Panow Oycow porwał. PasPam 107.
fraz. o grzbiet nie stać:
fraz. cena stoi: »coś nie zmienia wartości«
  • ~ Cená stoi/ ábo stoi co w cenié/ Constitit pretium [...]. Kn 61.
fraz. stoi cena w mierze: »coś nie zmienia wartości«
  • ~ Stoi cená w-miérzé/ v. Cená. Kn 1069.
fraz. stoi co w cenie: »coś nie zmienia wartości«
  • ~ Cená stoi/ ábo stoi co w cenié/ Constitit pretium [...]. Kn 61.
fraz. stać na traktacie: »układać się, dyskutować«
  • ~ Stalismy na tym Traktacie z godzinę w polu rellegowawszy czeladz na Stronę. PasPam 239v.
fraz. stać na trakcie: »tańcząc na czele korowodu, przystanąć (albo zaśpiewać)«
  • ~ Tancuięmy tedy Az Skoro iuz wielkiego poczęli tancować. A on Stoiąc na trakcie począł spiewać Mazurowie nasi po Iaglaney kaszy. Słone wąsy maią w piwie ie maczaią. PasPam 229.
fraz. frontem komuś stać:
  • ~ Lew Ognisty Frontem mu stoi ku pomocy. PasPam 271v.
fraz. stawać w paradzie || w paradzie stać: »stać w pełnym rynsztunku«
  • ~ Bo kiedy kto chce, broda na zawadzie Stawa przed nimi [ustami] jak sołdat w paradzie. MorszAUtwKuk 42.
  • ~ Zaraz iak wiechali kazałęm stanąc we wrotach drudzy wparadzie udrzwi stoią konie iuz kulbaczone. PasPam 155.
  • ~ Semenowie w paradzie stoią, Moskwa wszyscy Armatno bez Rusznice długiey zaden niestąpi. PasPam 168v.
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • Sławá dobra/ rzécz niéoszácowána/ niéskázitélna/ stoi zá bogáctwá. KnAd 1048.
przys.
  • Tu stoi á indzié swe broi. KnAd 1181.
przys.
  • Naleganie częste/ długie/ za gwałt stoi. KnAd 532.
przys.
  • Więcey się chłop tego boi/ co bespiecznie w kroku stoi. RysProv I4v.
przys.
  • Wolno do Piekłá/ by chciał o połnocy/ Otworem stoi/ tá przeklęta mocy. RysProv 85.
Autorka:
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)