POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło WIELKANOCNY drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło WIELKIER
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 30.10.2017
WIELKI przym.
Słowniki: SStp (wielki, wieliki, wielik), Kn (wielki), T III (wielki), L (wielki), SWil (wielki), SW (wielki), SJP (wielki) notują
Słownik SXVI (?) nie notuje
Formy gramatyczne:
lpM.mwielki
żwielka
nwielkie
D.żwielkiej
C.nwielkiemu
B.mnżywwielki
N.mwielkim
wielkiem
żwielką
Ms.żwielkiej
lmM.moswielcy
nmoswielkie
D.wielkich
B.nmoswielkie
1. »znacznych rozmiarów, bardzo duży; bardzo liczebny; bardzo wartościowy; ogromny«:
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • Bogáctwá wiélkie ná máłé przestáwáć. KnAd 1185.
przys.
  • Wielkie Bogáctwo/ wierna miłość/ cięszka chorobá/ y zránione sumnienie/ nie mogą być zátáione. RysProv XVII, 7.
2. »przekraczający zwykłą miarę pod względem siły, intensywności lub jakości; niespotykany, niezwykły«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. gorączka wielka:
3. »bardzo ważny; doniosły, podniosły«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. post wielki: »czterdziestodniowy post przed Wielkanocą«
troj. wielki Piątek (sz. zm.): »dzień śmierci Jezusa Chrystusa«
  • Wiélki Piąték/ Dies Christi nece memorabilis [...] Charitatis diem vocat [...] Flandri nati hoc die, habent donum sanitatum miraculosum [...] Parasceve in SS. libris, praeparatio s. necessariorum diei festo Paschatis. Kn 1249.
  • Piąték wiélki/ v. Wiélki Piąték Kn 682.
  • – Chocz raz w wielki Piątek podzcie boso do Kościoła. OblJasGór 39.
  • wielki piątek. (...) vendredi saint; Parasceve. T III 2535.
troj. wielki czwartek: »pierwszy dzień Triduum Paschalnego poprzedzającego Wielkanoc«
troj. wielki Tydzień: »siedem kolejnych dni poprzedzających Wielkanoc«
4. »o człowieku: wybitny, znakomity«:
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • Wielkiemu Pánu nie wszytko trzebá baczyć. RysProv Kv.
Związki wyrazowe nieprzyporządkowane do znaczeń
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. Dywan Wielki:
troj. banicyja wielka (sz. zm.):
  • – Wywołánie z-ziemie/ z-oyczyżny/ Bánnicya wiélka. Odsądzenie czci. Kn 1342.
troj. bot. opich wielki (sz. zm.): »Przewłoka czarna; Smyrnium olusatrum«
  • – Pietruszká álbo Opich Alexándriyski/ drudzy Opichem wielkim/ drudzy Kobelim/ álbo konskim zowią: rożny iest od Opichu Mácedońskiego. SyrZiel 1086.
  • – ZNáyduie się w tych stronách nászych/ podobne ziele/ temu opisaniu [?]/ ktore wielkim Opichem ábo Kobylim zowiemy. SyrZiel 1087.
  • – NIeprzystoynie Gir z opichem wielkim ábo kobylem mieszáią. SyrZiel 1089.
  • – Wziąć nasieniá Czárnuchy/ korzenia ábo nasienia kobylego Opichu/ ábo wielkiego Opichu [...] po trzy łoty [...]. SyrZiel 459.
troj. wielki wezer: »pierwszy z wezyrów, piastujący najwyższą po sułtanie władzę«
troj. wielkim pędem:
troj. podskarbi Wielkiego Księstwa Litewskiego: »urzędnik zarządzający skarbem w Litwie«
troj. buława wielka (sz. zm.): »urząd i symbol władzy hetmana wielkiego (koronnego lub litewskiego)«
  • – Wakansy porozdawano Buławę wielką Xciu Dymitrowi Wisniowskiemu, Małą zas Iabłonowskiemu, Pieczęc małą Biskupowi Warminskiemu. PasPam 248v.
  • Buławę wielką dano Panu Iabłonowskiemu. Polną Panu Sieniawskiemu. PasPam 258.
  • Wielka buława. T III 88.
troj. bazyliska większa:
troj. bot. bazylika większa:
  • Basilicum, Bázyliká większa [rejestr ziół]. CompMed 20.
troj. gorycznik wielki:
troj. wielki chłop:
troj. zool. jastrząb wielki: »błotniak, ptak z rodzaju Circus z rodziny jastrzębiowatych«
  • iastrząb wielki. Masshu, Massweig, Boshard ein ungeschickter Raub-Vogel. buse, buson, busard, oiseau de rapine fort mal-adroit. T III 473.
troj. iść na potrzebę wielką:
  • ~ Iść ná potrzebę wielką [...] na wielki [...] stolec [...]. DanKolaDyk II, 294.
troj. łamikamień wielki:
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • Czásu pogody/ boy się wiélkiéy wody/ ábo náwałności. KnAd 122.
przys.
  • Wielkiemu Pánu záwsze kostká dobrze páda. RysProv XVII, 6.
przys.
  • wielkie ryby małe zrą. grosse Diebe hängen die kleinen auf. les gros poissons mangent les petits. T III 1948.
przys.
  • Wielka tárápátá/ dziuráwa w deżdż chátá. RysProv XVII, 7.
przys.
  • (wariant I):
    V stráchá wielkie oczy. RysProv 79.
  • (wariant II):
    – Ale iák mowią, Strach ma wielkie oczy, Większą rzecz widzi, niźli w sobie sama [...]. DrużZbiór 215.
przys.
  • mały robak wielkiego dębu tocząc na ostatek obali. eine kleine aber oftere Bemühung thut Wunder. l'eau qui tombe goute à goute, creuse le plus dure rocher; à la continuë l'eau ronge la pierre. T III 201.
przys.
  • – Bębęn zá gorą ábo w lésié coś wiélkiego/ choć iák cébrzyk wiélkość iego. KnAd 1055.
przys.
  • Kto czéládź wiélką chowa/ i buduié: Ten/ by nawięcey miał/ wnét wyszáfuié. ábo: Drogę do vbostwá sobié gotuié. KnAd 376.
przys.
  • ~ Kto nádzieią żyw/ wskorali/ będzie wielki dziw. RysProv 37.
przys.
  • Brácia zgodliwi/ są wiélkie dziwy. KnAd 44.
przys.
  • Małe winy gryziemy/ wiélkie całkiem połykamy. KnAd 470.
przys.
  • Nie bądź błaznem/ kiedy nie możesz być wielkim Pánem. RysProv X, 1.
przys.
  • Ból/ ieśli máły/ ia go zniosę: ieśli wiélki/ on mnié. KnAd 41.
przys.
  • Ból máły/ znośny: wiélki krótki. KnAd 41.

WIELKA
w funkcji predykatywnej
Formy gramatyczne:
wielka
większa
największa
»jest ważne«:
  • – Mądry y baczny człowiek/ á przy tym cnotliwy Często więc nie ma tego/ czego mu potrzebá/ Przecię niefrásowáć się większa iest v niego Niż nie mieć/ á daleko więc iey nic nieprágnąc. OpalKSat 141.
  • – Ale to wielka, że na tę tak wysoką wieżą bez gradusów aż na samą górę wchodzą, tak jeno jakoby in plano aliquo loco troszeczka stoczystym chodził. BillTDiar 171.
  • – To największa, że wojsko przez zimę w Ukrainie zostając wielce znużone było, mianowicie piechota, której z głodu i zimna siła naginęło. JemPam 431.
Patrz WIĘKSZY.
Autorka:
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)