Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

APOSTOŁ

rzecz.
m
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach
Słowniki notują
Formy gramatyczne
lp M. apostoł  
D. apostoła   || apostołła  
C. apostołowi  
B. apostoła   || apostoł  
N. apostołem  
Ms. apostole   || apostolie  
W. apostole  
lm M. apostoli   || apostoły   || apostołowie  
D. apostołów  
C. apostołom  
B. apostołów   || apostoły  
N. apostołami   || apostołmi   || apostoły  
Ms. apostołach   || apostolech  
Etymologia
łac. apostolus, z gr.
Znaczenia
1. relig.  »uczeń Chrystusa, świadek Jego życia, śmierci i zmartwychwstania, powołany do głoszenia ewangelii; wizerunek apostoła«
  • – [Matka Boska do Judasza:] Nie pamietałes ze cie uczniem swem uczynił I swemi Apostołmi safarzem przełoził. KodKon 34.
  • – Chrystus] usiadł za stoł y dwánaście Apostołow z nim. BG Łk 22, 14.
  • Apostołowie po wszystkim świecie Ewangelią rozsiewali. KorRoz 64.
  • – Stało się to [podpisanie umowy] w niedzielę po S. Jacobie apostolie. RegTow 78.
  • Apostołowie na ścianach z marmuru y gipsu, pod nimi epitafia z marmurów. WojszDiar 42.
  • – Kiedym z niemi dyszkurował na iaką pamiątkę głowy kryią y oczy zasłaniaią Poniewaz tak nieczynił Pan Chrystus ani Apostołowie zadęn nie umiał odpowiedziec ieden tylko tak powiedział ze to natę pamiątkę że zydzi zasłoniali Panu Chrystusowi. PasPam 56v.
  • – Jest w tygodniu piątek; W roku marzec odmienny; znalazło się schizma W dwunastu apostolech [...] Nie masz, gdzie by w pszenicy nie było kąkoli. PotFrasz4Kuk I I, 207.
  • – Szkodaby, księże, z Piotrem z Christusowej łodki Wyskakować [...] bo w niej Z inszymi apostoły do brzegu warowniej. PotFraszBrück II 139.
  • – Zwołał y zebrał [Zbawiciel] Apostoły; przepowiadając/ uzdrawiaiąc [...] y wszytkim prawą drogę do zbawienia pokazuiąc. BujnDroga 303.
  • – Iuż dawno przez Proroki, Bog trąbi na ludzi, Iuż ich dawno przez swoie Apostoły budzi. PotPocz 107.
  • – Napijaiąc się co raz, ogniem wrzącey siarki Nie wysiadać, wypadać z takiey trzeba barki. Gdzie, procz strachu morskiego, świadkiem Apostoli, Chociasz daleko siarka, gorsza iest od soli? PotPocz 69.
  • – Począwszy od czásow Apostołow, Kościoł Kátolicki chciał iednegoż czasu święcić Wielkánoc, ktorego w stárym Testámencie święcono Páschę. BystrzInfChron 5 nlb..
  • – KAPITUŁA CHEŁMSKA zażywa w Herbie swoim 12. Rozesłańców abo Apostołów. ŁubHist 182.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • apostoł Narodów:
  • »Święty Paweł«
    • – Jeżeli wielkiemu Apostołowi Narodów pełnemu Ducha świętego, chwalemy egzercycyjum rzemiosła koło namiotów i ja [autor książki] się przyganą nie obrażę, że rzmieslnicze obiectum traktuię. SolArchB 6.
  • order S. Jędrzeja Apostoła:
    • – Respons na Instrukcyą Prześwietnego Powiatu Zydaczewskiego [...], od [...] Generała Leytnanta Orderu S. Jędrzeia Apostoła Kawalera [...]. GazPol 1735, 29, 3 nlb..
Przenośnie
  • Bracia [...] obaczcie Apostoła Nawyższego Kapłana wyznania naszego Chrystusa JEzusa.BG Dz Hbr 3, 1
2. »krzewiciel, propagator chrześcijaństwa«
  • – Przez krolow Luzytańskich zaniesiona w tamte strony Ewangelia/ ktorych nazwać możemy Apostołami Indyańskimi. BirkNiedz I, 14-15.
  • – On ś. Apostoł y Męczennik Ruski był Bonifacyus/ ktory tamże Krola Ruskiego do wiary Katholickiey przywiodł. PruszczKlejn 85.
  • – W nawróceniu Polski pierwszym niewiasta apostołem [Dąbrówka]. KochPsalTur 9.
  • – WŁADYSŁAW JAGIEŁŁO [...] Litwie y Zmudzi był Apostołem, 30. tysięcy Litwy ochrzczonych iego staraniem. ChmielAteny II 348.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • apostoł fałszywy:
    • Apostoł fałszywy [...] Pseudoapostolus. Kn 8.
Przenośnie
  • Pan M[oskorzewski] czyni się Apostołem Mahometowym.SkarMes A4v
3. »liturgiczna księga prawosławna a. pismo urzędowe«
  • – Za apostoł takze zostałmi winien złotych 17 [Bereżecki]. KunReg 25.
Użycia metajęzykowe
  • - Széplunięnie [...] áposztół/ ápostół: szábát/ sábát [...]. Kn 1112
  • - Nátężánie/ podnoszenie z przédłużániem sylab w mowié/ w słowiéch [...] Accentum Poloni in suis vocibus pronuntiandis in penultima semper ponunt, in peregrinis aliqui antepenultimam attolunt, ut Ániołá/ apostołá etc. [...] aliqui Poloni [...] duplam faciunt et duplici ll exprimunt, aniolla/ apostolla/ cymbally/ kapitulla etc. [...]. Kn 480
Podhasła

APOSTOŁ


Formy gramatyczne
Najwcześniejsze poświadczenie:
1661
Znaczenia
nazwa osobowa »nazwisko a. imię pułkownika kozackiego«
  • – Cieciura y Apostoł szczodrobliwey łáski I. K. M. y politowánia nád sobą doználi. MerkPol 99.
  • – Płacić nakazane [...] Apostołowi pułkownikowi kozackiemu, który świeżo z Turek przyjechał 100 zł. GninTurDyp 404.
  • Apostół Kiegiecz regimentarz kozacki poszedł w Ukrainę, a Sasów lokował król August w wielkiej Polsce. OtwEDziejeCzech 165.