POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło BISSURMAN drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło BISSURMAŃSKI
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 05.09.2016
ŻÓŁTY przym.

Najwcześniejsze poświadczenie: 1613
Formy gramatyczne:
lpM.mżółty
B.żżółtą
N.żżółtą
lpD.m albo nżółta
1. »kolor słońca«
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. biskokt żółty:
  • – Confekty [...] Biskokt żołty. CzerComp 6.
troj. arszenik żółty:
  • – Arsenicum album. WeissHüttenrauch. Arszenik biały. Luteum. Citrinum. GelbHüttenrauch zołty. GuldOn 40-41.
troj. bursztyn żółty:
  • – Gdzieby komu kropiá krwie w oko wpádłá/ wziąć puł kwarty tey wodki, á rospaláiąc sztuczkę Burstynu żołtego w niey gásić. SyrZiel 393.
troj. cholera żółta (sz. zm.):
  • – Szalenie lubo pozbycie rozumu/ iest chorobá z poruszenia wielkiego wiátrow y humorow w człowieku/ iż tákowe ukázowánia rzeczy inácey niżeli są w czuiących/ przez náturálne poruszenie wilgoci bywáią/ iakowe w phrenetikách lub szalonych. Co się dzieie od bládey żołtey y przypáloney cholery. KalCuda 236.
  • – Rano wziąłem proszek, [...], który mię srodze operował, wprzód womitami, którymi barzo siła samej cholery żółtej wypadło. ChrapDiar I 304.
  • – Osmy znák iest [kamienia w nerkach]. Náuzea, y womity dla społeczności nerek z żołądkiem przez membránę á peritoneo per nervum sextae coniugationis z ktorych dwie od nogi od zołądká idą do nerek: zkąd flegmá, cholerá żołtá, álbo rdzáwá odchodzi. CompMed 330.
troj. boty żółte, buty żółte:: »BOT«
troj. żółta choroba:
  • Zołtą chorobę spądza násławszy go [taszniku] w obuw/ tak żeby pod bossemi nogámi był. SyrZiel 1213.
troj. bot. kocanki żółte: »kocanka piaskowa, Helichrysum arenarium«
  • – Kocenki zołte/ Amarantus citrinus [...] Stoechas citrina. Kn 286.
2. »blond«:
Związki wyrazowe nieprzyporządkowane do znaczeń
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. żółty aloes:
  • – Wziąć żołtego Aloesu łot/ Modrzeiowey [!] gębki puł łotá. SyrZiel 407.
troj. boty żółte (sz. zm.):
  • – [Pyta arcyksiążę Leopold] Czemu pludry tak wązkie jako rękaw, czemu bóty żółte [u Elearów]? DembPrzew 94.
  • Buty żółte były przed dwiema miesiącami albo trzema; napiętki z korków. SobJListy 506.
  • – Sejmiki teraźniejsze. [...] I tego [szlachcica] po przezwisku rzadko się dopyta - co żywo niesłychanych tytułow się chwyta [...] Na większe poły chłopow: jedne żółte boty Ich szlachectwa, więcej nic nie mają, klejnoty. PotFraszBrück II 20.
  • – Do owych kul sześciu [w herbie kardynała Hozjusza] przydał [Zygmunt August] ná polu czerwonym Bot żołty, á w Hełmie rogi bawole, ieden żołty, drogi [!] czerwony. ChmielAteny II 387.
troj. żólta blacha:
  • – Lubo pokarm zębem tárł/ pokarm między zęby sciśniony/ żołtą bláchą wyglądał mu z gęby. OvOtwWPrzem 433.
troj. rumienek biały:
  • – Te drugie Rumienki/ [rumienek] białyZ y żołty za[ś] potężniey wywodzą [kamień z pęcherza i z nerek]. SyrZiel 793.
troj. [rumienek] żółty:
  • – Te drugie Rumienki/ biały y [rumienek] żołty za[ś] potężniey wywodzą [kamień z pęcherza i z nerek]. SyrZiel 793.

Z ŻÓŁTA
w funkcji przysłówka
Formy gramatyczne:
Najwcześniejsze poświadczenie: 1613
»o kolorze: z lekkim odcieniem żółci«:
  • – Kwiátu z żołtábládego [jest czarnogłów]. SyrZiel 138.
  • – KOrzeń Kopru gornego/ ábo skálnego/ iest długi/ y ná wiele odnożek rozdzielony/ z żołtá blády, miękki [...]. SyrZiel 401.
Autor: SPas
wyświetl dyskusję na temat hasła (1 wiadomości)