Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

ARKUS

rzecz.
m
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
L (XVIII), SW

Nienotowany w słownikach:
SStp, SXVI, Kn, T, SWil, SJP


Najwcześniejsze poświadczenie: 1609
Formy gramatyczne
lp M.   arkus
D.   arku ||   arkusu ||   arkusa
B.   arkus
N.   arkusem
lm M.   arkusy
D.   arkusów
B.   arki ||   arkusy
Ms.   arkach ||   arkusach
Etymologia
łac. arcus
Znaczenia
1. »zakrzywienie, wygięcie«
  • – Genua [...] Leży nad samym Medyterrańskim morzem, od Pedemontu aż ku Luce w arkus wyciągniona. BystrzInfGeogr F1v.
2. »sklepienie w kształcie łuku«
  • – We wszystkich kątach [Marsylii] nowe arki poczyniono; Tu zdobyczy pogańskie droższe zawieszono, Tam ogień, co Bizertę psował, malowany. ArKochOrlCz III 317.
  • – W większych [budowlach], iako to w Kościołach, salach, dla większego bezpieczeństwa ściany, arkusem się zasklepia szerokość okna. BystrzInfArch E1v.
  • – Pod mostem Gracyanopolskim na rzece Drakus, murowanym w arkus, iedno słowo wymowione więcey iak dwanaście razy sprawuie echo. BystrzInfCosm E3v.
  • ARCUS TRIUMPHALES to iest Bramy Tryumfalne Zwycięzcom [...] Na tych Arkusach wyrzynano zwyczaynie Armatury, Trophaea Łupy rożne. ChmielAteny II 95.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • arkus tryumfalny:
    • – Inskrypcje [...] pisane były po francusku, po łacinie, po grecku na arkach truymfalnych [?] i na bramie św. Marcina, którą bramą miała królowa wjechać do Paryża in summa pompa. SobJakPer 86.
    • – Chcąc illuminować arkus tryumfalny [...] każ z drzewa powyrabiać tabulaty. BystrzInfAstron Q2.
3.  mat.  »łuk okręgu«
  • – Przedziel na dwie części rowne, ten arkus cyrkułu od punktu do punktu. BystrzInfAstron O1-O1v.
4. »południk«
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • arkus wertykalny:
    • – Marynarze [...] choryzontalny cyrkuł dzielą zwyczainie przez arkusy wertykalne. BystrzInfHydr 42v.
5. »brama tryumfalna«
  • – Na samym wierzchu tego arku były statuy Armoris, Rationis et Pietatis. OśwPodr 118.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • ark Tryumfalny:
    • – [W Santes] widziec znaki iednego Amphitheatrum y Aquaeductow y iednego arku tryumphalnego na moście Sciarantji. BotŁęczRel I 35.
Odsyłacze