Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

POL I

rzecz.
m
ZALĄŻEK ARTYKUŁU HASŁOWEGO
Notowanie w słownikach
Słowniki nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 1676-1686
Formy gramatyczne
Znaczenia
»biegun, miejsce na sferze niebieskiej«
  • – Ewander [...] otworzywszy puszkę, którą buksolą żeglarze nazywają, i zgadzać począł igły magnesowej końce ku polom niebieskim. LubSArtPol 225.
Odsyłacze

PAL I

rzecz.
m
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Warianty fonetyczne: POL II
Notowanie w słownikach
Słowniki notują
Formy gramatyczne
lp M. pal  
D. palu   || pala  
B. pal  
N. palem  
Ms. palu  
lm M. pale  
D. palów  
B. pale  
N. palami  
Ms. palach  
Etymologia
łac. palus
Znaczenia
1. »słup wbity w ziemię, służący do przymocowywania czego a. jako podpora, pachołek; również miejsce postoju statków«
  • Pal/ bić palé/ do palá przywiązáć. Kn 660.
  • – Oycowie śś. Celle y Monástyr záłożyli; palámi ostáwili/ y Pieczárskim názwáli. KalCuda 56.
  • – Wbija się pale [...] wysokie ná chłopá, miąsze ná goleń, w ziemię. UffDekArch II, 150.
  • Palus Pal plotnij, Koł. SłowPolŁac 98.
  • – Statki stanęły u pala. PasPam 256v.
  • – Iuz były wiatry owe co przeszkadzały szkutom ustały kiedy Trafty od Pala wychodziły. PasPam 281.
  • – Niemcy ministrom do stołu przybiwszy języki, Potym przed każdym prochu nasuwszy ćwierć funta, Wetkną zapalonego odrobinę lunta; Każdy oczy z takiego umykając palu, Poł języka zostawić wolał przy szynalu. PotFraszBrück II 380.
  • – Do kolcá haku LNM przywiążesz sznur drugi w łokci ośm y ták wystawisz Windę do bicia palow. SolArch 17.
  • – Iachałem do Młyna nowo zaczętego [...] znalazłem robotnikow niemało zabijaiących pale na fundament. SapADiar 136.
  • – Jak mogą, najbliższego łódź pędzą wiosłami. Tu jak staną bezpiecznie, toż go powodują I przy brzegu do pola za łeb przycumują. GośPosBar II 454.
  • – W izbie [...] ława pod oknem długa, druga ława poprzeczna na palach. InwChełm 80.
  • – Stołeczne miasto iest Wenecya zbudowáne ná palach: za ulice má kánáły wodne, przez ktore gundułámi się przewożą. BystrzInfGeogr F2v.
  • Pal, einPfal. BierSłowa 128.
2. »zaostrzony słup, na który wbijano skazańca«
  • – Nie iednego z tych u nas otaką swąwolą Albo ogniem pokarzą: albo palem Kolą. PotWoj 185.
  • – Niech nie na Stronie: ale w mych oczach ci sprawce Giną: bo zesci3e głowę ucięli Brodace Wszytko mnie w brew: y większe otworzenie zalu. Na haku trzeba było, zboycy byc, y palu. PotWoj 185.
  • – Gdy sie tak Zaporozec, przed Poganstwem pisze Chodkiewicz Bernackiego zbiera Towarzysze A maiąc nakazdy dzien tey faryny Ience Pale nimi osadzac, kaze y szubience. PotWoj 68.
  • – Smietana Iwąn, ktorego zabili na Pustym poliu z kaczmarzem Newczeszowskim, ktory na pal wbity iest z Iwanem Nesterakiem. AktaMusz 31.
  • – O! komu serce przerazaią pale Kto na umysle cierpi ostre szpile Nie rozweseli y stoł Lukullowy Chanbą frasunkiem zaprzątnioney głowy. ChrośAm 7-2.
  • – Hetman jego [Batorego] na pal wbity. ŁubHist 73.