POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło AKADEMIKOWAĆ drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło AKANT
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 25.10.2010
ŚMIERĆ rzecz. ż
Słowniki: SStp, L, SWil, SJP notują
Słowniki: SXVI (?), Kn (?), T III (?), SW (?) nie notują
Formy gramatyczne:
M.śmierć
D.śmierci
B.śmierć
N.śmiercią
Ms.śmierci
»koniec życia, umieranie«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. jako na śmierć: »jakby się miało wkrótce umrzeć«
  • – Z kompanią się tez iuz tak własnie iako na Smierć pozegnawszy stanęlismy iuz osobno. PasPam 57v.
troj. na śmierć zginąć: »zostać zabitym«
  • – Niewiele ich przecię na Smierć zgineło. PasPam 200.
troj. dekret śmierci: »skazanie na zabicie«
  • – Gdy bym się iednak czuł wtym co mi zadaią uznał by to Swiat zebym sąm na siebie ochotnie napisał iako nay okrutnieyszy Dekret Smierci. PasPam 184v.
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. tracić kogoś ćwiertowaną śmiercią: »na podstawie wyroku zabić kogoś przez poćwiartowanie«
  • ~ Tracono zas kilku Pułkownikow okrutną Cwiertowaną Smiercią w Warszawie. PasPam 185v.
fraz. zginąć jakąś śmiercią: »umrzeć w jakiś sposób«
  • – Ktory [Szwed] z poboiowiska do lasa albo na błota uciekał tam od ręki chłopskiey okrutnieyszą zginął smiercią. PasPam 51v.
fraz. poginąć jakąś śmiercią: »umrzeć w jakiś sposób«
  • ~ Iezeli ci złą Smiercią poginęli niemozesz się ty Lepszey od Nich spodziewać. PasPam 197.
fraz. ginąć jakąś śmiercią: »umrzeć w jakiś sposób«
  • ~ Tamci zas co do Mostu Uciekali ieszcze mizernieyszą ginęli Smier[cią]. PasPam 266.
fraz. śmierć podjąć: »umrzeć«
  • ~ Kondeuszowa Promocyia poczęła upadać [...] y ten slepy [Prażmowski] zawiodł się na Swoiey Imprezie y tak iak krolowa Smierć podjął. PasPam 202-202v.
fraz. szukać śmierci: »narażać życie w walce«
  • ~ Szukałęm ia iuz Smierci choc w młodęm wieku moim y za Dnieprem y za Dniestrem. PasPam 137.
  • ~ Nie Smierć iego ale on ochotnie zawsze szukał Smierci. PasPam 206.
fraz. na śmierć przygotować: »w katolicyzmie: opatrzyć sakramentami«
  • – Sprawsię y zadusze te ktore exoccasione [z powodu] woyny z Ciała na Smierć nieprzygotowanego ustąpiwszy nietam poszły gdzie by były disposite [przygotowane] umieraiąc mogły się dostać. PasPam 195v-196.
Związki wyrazowe nieprzyporządkowane do znaczeń
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. nagła padać śmiercią:
  • ~ SEPS Padálec iest ták wielkiego iádu, że kto iámę iego nádepce nieostrożnie, nagłą padá śmiercią, táką zgniliznę, członkow rozsypane nágłe przynosi. ChmielAteny I 504.
troj. śmierć bezecna:
  • – Ledwie co poczynáli Herezyárchowie wászy brozdzić/ záraz okrutną śmiercią y bezecną ginęli. BirkEgz 4.
troj. śmierć blada (sz. zm.):
  • – Wnuka dziadów Miaskowskich włożywszy na mary, blada woła na drugie śmierć, patrząc przez spary [...]. MiasKZbiór 318.
  • – Hirpin co tego wszytkiego nabroi, Słuszna: niech ztobą pospołu umiera, Odpusc Arsino, niechcę w smierci blady, Byc uczestniczką Hirpinowey rady. PotSyl 49.
troj. ścięta śmierć:
  • Scięta śmiérć [...] Capitale supplicium. [...] Poena capitis. [...] vide Gárdło 2. et Zabóy 1. Kn 984.
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. chodzić po śmierci:
  • – Ktore dwa Domy P. Andrzey Irlant, Podstarosci Zywiecki, roskazał Spalic.Przy tym powiadali ze Baba Strzyga, onych podusiła chodząc po Smierci do tych Domow. Ktorey Babie dobywszy one głowe w Grobie Vcieto. KomonDziej 139v.
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • Dziédzicowi płáczącemu śmierci dobrodziéiá bogátego/ nié wierz. KnAd 225.
przys.
  • Kto dobrze broi/ śmierci się nie boi. RysProv VI, 7.
przys.
  • Smierci vchodzi káżdy iák możé. Żywotá co żywo broni. KnAd 1071.
przys.
  • Kto w dziesiąci leciech/ nie będzie nadobny/ we dwudziestu gładki/ we trzydziestu duży/ we czterdziestu mądry/ w piąciudziesiąt bogáty/ wsześciudziesiąt nabożny/ tedy iuz do śmierci tákim nie będzie. RysProv VII, 7.
przys.
  • Kto się chce mieć dobrze ná dzień/ niech sobie gęś zárznie/ kto ná tydzień/ niech wieprzá zákole/ kto ná miesiąc/ niech wołu zábiie/ kto ná cáły rok/ niech żonę poymie/ á kto do śmierci/ niech Xiędzem zostánie. RysProv VII, 5.
Autor: SPas
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)