Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

DUCHOWNY

przym.
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SStp, SXVI, Kn, T, L (XVI-XIX), SWil, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:

Formy gramatyczne
lp M. m duchowny  
ż duchowna  
n duchowne  
D. m duchownego  
ż duchownej  
C. n duchownemu  
B. m nżyw duchowny  
N. m duchownym  
lm M. mos duchowni  
nmos duchowne  
D. duchownych  
C. duchownym  
B. nmos duchowne  
Znaczenia
1. »związany z duchem, duszą«
  • Duchowny/ do duchá nalézący/ duszy pożytéczny [...] rzeczy duchowne [...]. Spiritualis vulgo et latine quidem sed non ex veterum usu. Melius ergo dices; Ad animum spectans, ad cultum vel culturam animam pertinens, [...]. Kn 153.
  • – Rozmyślánie nabożne/ duchowne. Meditatio rerum caelestium. Meditatio pia. Meditatio religiosa de Deo, de felicitate hominis. Kn 949.
  • – To są szturmy szatańskie, to są jego miny, Tych do serc chrześcijańskich zażywa ruiny, Kto całym, kto bezpiecznym, chce być w jego burzy, Duchownym się rynsztunkiem niech uarmaturzy. PotFraszBrück I 579.
  • Duchowny. 1) geistlich, nicht irdisch; andátig. 2) geistlich; Kirchen, nicht weltlichen Standes. 3) ein Geistlicher. 4) geistlich dem Berstande nach. 5) geistlich; der in geistlichen, himmlichen Dingen einen unterrichtet. 1) spirituel, dévot, pieux, qui n'est pas temporel. 2) spirituel, éclésiastique, qui apartient á l'Eglise. 3) un Eclésiastique. 4) spirituel, d'un sens dévot et spirituel. 5) spirituel, qui enseigne quelqu'un sur les choses du salut. § 1) rzeczy duchowne; książka, pieśń duchowna. 2) stanu duchownego ludzie; duchowne sądy. 3) Duchownego szanuy; Duchownych przywileie. 4) duchowny wykład, wyrozumienie czego. 5) Duchowny Oyćiec, duchowny nauczyciel. T III 285.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • duchowne skarby:
    • – Pan Bog [...] názwány iest Bogiem dla tego że nas bogáci/ y duchownymi skárbámi/ ábo łáskámi niebieskiemi ná duszy/ y doczesnemi dostátkámi ná tym świecie. StarKaz II, 354.
  • ćwiczenie duchowne:
    • Cwiczenie duchowne (vulgò Exerćitia Spiritualia) [...] vide Rozmyślam nabożnié. Kn 91.
    • cwiczenie nabożne albo duchowne [...] un éxercice de pieté. T III 167.
  • duchowny ojciec II:
    • Duchowny ociéc/ mistrz. Magister pietatis, religionis. Magistros virtutis [...]. Kn 153.
  • duchowny wykład:
    • Duchowny wykłád/ wyrozumienie czégo. Interpretatio, [...] Sensus. Kn 153.
  • duchowna siostra:
    • – WMMPannom y Całemu tutecznemu zgromadzeniu iako Reguły Swiętey Społ kompanki y Duchowney winszuię Siostry. PasPam 282.
  • duchowna matka:
    • duchowna (chrzestna) Matka [...] marreine. T III 285.
  • duchowny ojciec I:
    • – * duchowny (chrzestny) Oyćiec [...] parrein. T III 285.
2. »związany z duchowieństwem«
  • Duchowny człowiék/ stánu duchownego. [...]. Kn 153.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • dobra duchowne:
    • – Woysko rozłozyc brzegięm Podlasza w dobrach Szlacheckich [...] Boiuz krolewskie y Duchowne niemogły Sufficere [wystarczyć] zroynowane od Nieprzyiaciela y od Woyska Litewskiego. PasPam 81.
  • stan duchowny:
    • – Duchowny człowiék/ stánu duchownego. [...]. Kn 153.
    • – W rok [...] po urodzeniu moim byłem śmiertelnie chory i już cale zdesperpwany, lecz gdy wyżej wyrażony ksiądz Giżycki i ksiądz Gass, praeses komunistów, przyjechali do Jelnej i modlitwę nade mną uczynili, a do tego matka moja dobrodzika ofiarowała mię, jeżeli przyjdę do zdrowia, na służbę boską i stan duchowny, tedy za łaską Pana Boga ozdrowiałem. MatDiar 35.
    • – [...] 2) stanu duchownego ludzie; duchowne sądy [...]. T III 285.
  • akta duchowne:
    • – Probosc Zywiecki otrzymał Confirmatią Przywileiu Naiasnieyszego Iana Kazimierza Krola Polskiego w Consistorzu Krakowskim na Kaznodzieystwo Zywieczkie[...] y to w Akta Duchowne wpiszano iest. KomonDziej 163v.
  • prawo duchowne:
    • Duchownemu práwu kogo oddáć. De reo secundum infulas pronuntiare; [...] reum animadversioni Pontificiae permittere; legibus civilibus eripere, et Pontificiis dedere, [...]. Kn 153.
    • – Naprzod prawu duchownemu należy sąd rozeznać roznicę około wiary S. Chrześciiańskiey o Heretykach y Schismatykach bluźniercach Bożych i Apostatach. WisCzar 10.
    • Prawo Duchowne. das geistliche Recht. le Droit Canonique. T III 285.
Podhasła

DUCHOWNY


w funkcji rzeczownika

Formy gramatyczne
Najwcześniejsze poświadczenie:
1627
Znaczenia
»osoba należąca do duchowieństwa; ksiądz, zakonnik«
  • – Nie nowináć to/ że się od pászkwilántow przy máłych y lichych Jezuitách/ ludźiom wielkim y zacnym duchownym ábo świeckim dostánie. SzemGrat 129.
  • Duchownego sądzić u práwá świéckiego. Reum infulari praesidio excludere, iure Pontificio priuare; contra infulas secundum iura maleficiorum pronuntiare,[...]. Kn 153.
  • – Zaden z Hetmanow ani Prywatnych Ludzi lub się lub przez Sub Ordinatas Personas [zależnych ludzi] z Duchownych i Swieckich tak konnych iako y W.X Litewskiego zemsty praetendować [...] nie będzie. PasPam 211-211v.
  • Duchowni kazali to ofiarować in memoriam [na pamiątkę] Iutrzni. PasPam 58v.