POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło BROZDAMI drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło BROZDOWATY
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 19.03.2016
DUCHOWNY przym.
Słowniki: SStp, SXVI, Kn, T III, L (XVI-XIX), SWil, SW, SJP notują
Formy gramatyczne:
lpM.mduchowny
żduchowna
nduchowne
D.mduchownego
żduchownej
C.nduchownemu
B.mnżywduchowny
N.mduchownym
lmM.mosduchowni
nmosduchowne
D.duchownych
C.duchownym
B.nmosduchowne
1. »związany z duchem, duszą«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. duchowne skarby:
  • – Pan Bog [...] názwány iest Bogiem dla tego że nas bogáci/ y duchownymi skárbámi/ ábo łáskámi niebieskiemi ná duszy/ y doczesnemi dostátkámi ná tym świecie. StarKaz II, 354.
troj. ćwiczenie duchowne:
  • Cwiczenie duchowne (vulgò Exerćitia Spiritualia) [...] vide Rozmyślam nabożnié. Kn 91.
  • cwiczenie nabożne albo duchowne [...] un éxercice de pieté. T III 167.
troj. duchowny ojciec II:
  • Duchowny ociéc/ mistrz. Magister pietatis, religionis. Magistros virtutis [...]. Kn 153.
troj. duchowny wykład:
  • Duchowny wykłád/ wyrozumienie czégo. Interpretatio [...]. Kn 153.
troj. duchowna siostra:
  • – WMMPannom y Całemu tutecznemu zgromadzeniu iako Reguły Swiętey Społ kompanki y Duchowney winszuię Siostry. PasPam 282.
troj. duchowna matka:
  • duchowna (chrzestna) Matka [...] marreine. T III 285.
troj. duchowny ojciec I:
  • – * duchowny (chrzestny) Oyćiec [...] parrein. T III 285.
2. »związany z duchowieństwem«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. dobra duchowne:
  • – Woysko rozłozyc brzegięm Podlasza w dobrach Szlacheckich [...] Boiuz krolewskie y Duchowne niemogły Sufficere [wystarczyć] zroynowane od Nieprzyiaciela y od Woyska Litewskiego. PasPam 81.
troj. stan duchowny:
  • – Duchowny człowiék/ stánu duchownego. [...]. Kn 153.
  • – W rok [...] po urodzeniu moim byłem śmiertelnie chory i już cale zdesperpwany, lecz gdy wyżej wyrażony ksiądz Giżycki i ksiądz Gass, praeses komunistów, przyjechali do Jelnej i modlitwę nade mną uczynili, a do tego matka moja dobrodzika ofiarowała mię, jeżeli przyjdę do zdrowia, na służbę boską i stan duchowny, tedy za łaską Pana Boga ozdrowiałem. MatDiar 35.
  • – [...] 2) stanu duchownego ludzie; duchowne sądy [...]. T III 285.
troj. akta duchowne:
  • – Probosc Zywiecki otrzymał Confirmatią Przywileiu Naiasnieyszego Iana Kazimierza Krola Polskiego w Consistorzu Krakowskim na Kaznodzieystwo Zywieczkie[...] y to w Akta Duchowne wpiszano iest. KomonDziej 163v.
troj. prawo duchowne:
  • Duchownemu práwu kogo oddáć [...]. Kn 153.
  • – Naprzod prawu duchownemu należy sąd rozeznać roznicę około wiary S. Chrześciiańskiey o Heretykach y Schismatykach bluźniercach Bożych i Apostatach. WisCzar 10.
  • Prawo Duchowne. das geistliche Recht. le Droit Canonique. T III 285.

DUCHOWNY
w funkcji rzeczownika
Formy gramatyczne:
Najwcześniejsze poświadczenie: 1627
»osoba należąca do duchowieństwa; ksiądz, zakonnik«:
  • – Nie nowináć to/ że się od pászkwilántow przy máłych y lichych Jezuitách/ ludźiom wielkim y zacnym duchownym ábo świeckim dostánie. SzemGrat 129.
  • Duchownego sądzić u práwá świéckiego [...]. Kn 153.
  • – Zaden z Hetmanow ani Prywatnych Ludzi lub się lub przez Sub Ordinatas Personas [zależnych ludzi] z Duchownych i Swieckich tak konnych iako y W.X Litewskiego zemsty praetendować [...] nie będzie. PasPam 211-211v.
  • Duchowni kazali to ofiarować in memoriam [na pamiątkę] Iutrzni. PasPam 58v.
Autorka: MBM
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)