Pobieranie

Informacja o "ciasteczkach" i przetwarzaniu danych osobowych

Ta strona przetwarza Twoje dane osobowe takie jak adres IP i używa ciasteczek do przechowywania danych na Twoim urządzeniu.

Z jednej strony ciasteczka używane są w celu zapewnienia poprawnego funkcjonowania serwisu (np. zapamiętywania filtrów wyszukiwania zaawansowanego czy ustawień wybranych w tym okienku). Jeśli nie wyrażasz na nie zgody, opuść tę stronę, gdyż bez nich nie jest ona w stanie poprawnie działać.

Drugim celem jest gromadzenia statystyk odwiedzin oraz analiza zachowania użytkowników w serwisie. Masz wybór, czy zezwolić na wykorzystywanie Twoich danych osobowych w tym celu, czy nie. W celu dokonania wyboru kliknij w odpowiedni przycisk poniżej.

Szczegółowe informacje znajdziesz w Polityce Prywatności.

Wyrażam zgodę na "ciasteczka":
Tylko niezbędne do działania serwisu
Wszystkie (także służące gromadzeniu statystyk odwiedzin)

PL EN
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wyszukiwanie zaawansowane
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

KURSOR

rzecz.
m
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Wersja do druku Jak cytować artykuł hasłowy
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SXVI, Kn, T, L (XVII-XVIIII), SWil, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:
SStp

Formy gramatyczne
liczba pojedyncza
M.   kursor
D.   kursora
C.   kursorowi
B. uż. żyw.   kursora
uż. nżyw.   kursor
N.   kursorem
liczba mnoga
M. uż. nosob.   kursorowie
D.   kursorów
C.   kursorom
B. uż. osob.   kursorów
uż. nosob.   kursory
Etymologia
łac. cursor
Znaczenia
1. »człowiek, który przekazuje informacje, przenosi informacje na duże odległości; posłaniec«
  • Ale Cicero listy do Cezárá wypráwił nie mieszkáiąc/ kursorom obiecał wielkie vdarowánie ieśliby doszli y oddáli. Tych iednák Fráncuzowie (bo drogi wszytkie byli ośiedli) poimáli. CezWargFranc 114.
  • DIALOG ábo ROZMOWA FLISA z CVRSOREM, ktorzy w towárzystwie do Wárszáwy z sobą idąc, to y owo sobie ochotnie powiádáią, áź ich miło słucháć. Wydány przez X. LVKASZA Linowskiego. Roku Páńskiego, 1611. Argument ábo Summá Diálogu wszytkiego. Cursor dośćignąwszy Flisá w drodze, y z nim towárzystwo wziąwszy, o nowiny go pyta, y wzaiem co by o nich rozumiał, onemu powiáda, y ták z sobą mile rozmawiáiąc áż do sámey Wárszáwy idą: nie wádzi ich posłucháć. SawDial 1 nlb.
  • Duszna/ iáko vczyć kogo/ leczyć chorego/ rádźić komu/ iáko są Iuristowie/ táki sposob przystoyny y spráwiedliwy/ tym sposobem żywią się naymitowie/ mixtatnicy/ kuchárze/ kuchárki/ kursorowie/ Zołnierze. etc. GostSpos 12 nlb.
  • Między którymi zginęło wtenczas samych groffów 370, jako się potém z kursora nieprzyjacielskiego do swoich listy niosącego, a od Strojnowskiego pojmanego, pokazało przez listy jego, z któremi zaraz nazajutrz odesłał go Dampir cesarzowi. DembPrzew 30.
  • Jakożby pewnie na to musiało było przyść, by był Pan Bóg nie zdarzył napaść samemu Strojnowskiemu na kursora, który szedł do jednego pułku nieprzyjacielskiego z listem od Węgrów, aby i tę jednę przeprawę jeszcze nieobronną co prędzej ubiegał. DembPrzew 35.
  • A gdy [posłaniec] zajdzie na miesce, do kogo go posłano, niechaj ją namoczą w wodzie galasowy, a natychmiast ukażą się charaktery wyrażone. I drugi sposób pisania potajemnie jej foremniejszy wyrażony na ramieniu kursora. AquaPrax 234.
  • Kursor/ Poseł listowny piészy. Kn 338.
  • Posztarz/ co ná pośćié biéży/ v nas Podwodnik/ ábo Posłániec/ Kursor. Kn 794.
  • Temu chłopcu kursorowi postąpiłem na milę dziesięć krajcarów, to jest 10 groszy polskich, inaczej nie mogłem, tak sam wszyscy dają. ŁugowPodr 95.
  • Pisałem do Brześcia, kursor Kutowski przyszedł. ChrapDiar I 85.
  • Ponieważ wielkiego potrzeba na konną pocztę kosztu, piesza tylko kursorya stanowi się, więc to aby było pięć kursorów do Krakowa, gdzie nadalsza droga, czterech do Lublina a trzech do Lwowa, wszystkich in numero dwanaście, aby do tych miast wszystkich co tydzień w piątek kursorowie wychodzili. LaudaWisz21 455.
  • Wstawszy wszyscy, pierwsze mu zaraz miejsce dali, A on: „Wierzę — rzekł do nich — żeście się zebrali W kupę na szczęście moje, abym wam pospołu Użyczył nowin, które jeden kursor z dołu Przyniósł mi na tę pocztę; lecz to trzeba wiedzieć, Że wam nic pociesznego nie mogę powiedzieć. MorszAUtwKuk 128.
  • Sądzi dwór wszytek hospodarski: aprodów, kursorów i Turków, a dlatego powinien postelnik i język turecki umieć. CosHistCzam 299.
  • Briefträger langsam/ Listowy Poseł (Kursor) nierychły, (nie śpieszny.) ErnHand 135.
  • Nic się nie frásuię o kursory Wmći zrożnych Provinciy. AndPiekBoh 38.
  • Ná co Cesarz: Mam ja Posztarzow i Kursorow/ ktorzy mi wszytko oznáymuią/ co gdźie po Chrześćiáństwie słycháć. KwiatDzieje 83.
  • JM: Pan Poseł. Przednim pięc Kursorow ad instar Mercurii ubranich z złocistemi na głowach, i nogach piorami. PosLeszcz 6 nlb.
  • Wypráwiwszy tych dwoch kursorow, wyiáchał sam w nocy, ále ták był sturbowány, że potrzebowáł wszystkiego kurażu swego, żeby te pomieszanie mogł wytrzymáć, respektowáł ná pámięć Dáryusza, honorowáł Krolową, ktorá wielkie stáránie miáłá o iego edukacyi, kochał Xerxesa brátá swego affektem nieźmiernym. ScudZawiszHist G3.
  • Wyglądám tedy przez tego kursorá od W. M . Páná pożądáney datam; á teraz śię piszę. BystrzPol C6.
  • Nachayscy lotni konno w biegach kursorowie Zwykli y ći przysięgać, słuzyć á w wiernośći Sołtanowi woienne czynić powinnośći I ták kiedy sa[m] Sołtan w pole z Woyskie[m] idźie I Han westu tysięcy, ludzi swoich znidźie [...]. RelChron 90.
  • LESZEK II. Chytry, Revelator zdrády Leszka, ktory do Korony y Berła ná słupie pod Krákowem położonych, y náyprętszemu Kursorowi destynowánych, áby był dobiegł, swego ukował koniá (oto pierwszy Inventor podkowy) á dla drugich drogę ostrym nábił żelazem; tę zdradę odkrył Polakom prostak ieden, zá to Xiężeciem obrany Polskim, imieniem tez Leszka Poradliwego nádany: á ow zdraycá konmi rozszarpány. ChmielAteny II 336.
  • Kursor. Bothe. messager. T III 689.
  • 4. Generalissimus w posrodku Corpusu Woyska maiący mieysce swoie, odbiera przez Kursorow ze wszystkich Skrzydeł wiadomości y relacyę, co się z ktorym dzieie, a ten złamane sukursem sekunduie: 5. Tabory, Wozy maią bydź z tyłu Woyska uszykowane, aby były dla niego zaszcytem. ChmielAteny1755 I 342.
Przenośnie
  • Poci się Jezus zemdlały: Niebieski kowal, rzemieślnik jedyny, Który przy kuźni, co go wąglem piecze, Pilnej swej prace żywym potem ciecze; Poci się Jezus zbolały: Pospieszny kursor z dalekiej krainy, Który zbiegając na noc ku gospodzie, Już się zmordował, już ustaje w chodzie.MorszAUtwKuk 217
2. »szybki piechur lub biegacz; ten, kto stara się wyprzedzić innych w biegu, w wyścigu«
  • Biégácz/ Ambulator [...] vide Kursor/ Zawodnik/ Chodak. Kn 27.
  • Prętkonogi [...] Wiatronogi [...] v. in Kursor. Kn 820.
  • MEżna á tym barźiey dośćigłym biegiem nieprzekonána Atálantá/ ná częstym kursorow swych wyśćignieniu nie zmyloná/ z slepą ná kręgu panią sprzęgszy się / kożdego do portu vbieżawszy/ krwią ich własną zwyćięstwa otrzymáne farbowáłá: Tym ieszcze iednák nie kontentna/ gárdłem onych tryumphy swoie zápieczętywáć zwykłá. WojszOr 141-142.
  • [...] Tá iest bowiem powinność stanu Zakonnego, Niemieć nigdy od zábaw Duchownych wolnego Czásu, iák on z ochotą młodźieniec wspániáły Wypełniał, iáko kursor chćiwy wieczney chwały; A swego chćiwość sercá z początku wzbudzoną Ku Bogu, áż do końcá miał nienáruszoną, Stopnie kładąc w swym sercu, á z cnoty przechodząc Do cnot wyższych, y z chęći ná większą chęć godząc, Bez przestánku w swym stanie, áż do pożądáney Przyszedł chwały od wiekow świętym zgotowáney. DamKuligKról 284.
  • Czwarty iest Słońce to iest wszytko ogniste ná ksztáłt miedzi rozpusczoney, świátłá wielkiego nie może oko znośić, ták wielki iego okrąg, że gdyby kto co dzień około chodząc po mil dzieśięć, z ktorych káżda v dobrego kursorá godziny potrzebuie, nie obszedłby go zá lat dziewietnaśćie, y według teráźnieyszych Astronomow iest większy tyśiąc rázy niżeli zięmiá: [...]. TylkRoz 21.
  • Powtore też duszá z ćiáłem się biedźi, iż będący do niego przywiązána nie może ták łácno spraw odpráwowáć swoich iáko gdyby wolną od niego była co się dzieie w ten sposob. iáko kursor radby prędko bieżał, á kiedy ma ná grzbiecie iáki ćiężar, on go zátrzymywa że nie bieżey iákoby chćiał, y ták się z nim biedzi. TylkRoz 121.
  • Dńi i lat moich doskonáła pora Vbiegła ná kształt prędkiego kursorá, Albo iáko więc upływáią łodźie, Naładowáne iabłkámi po wodźie. ChrośJob 37.
  • Niepoprawne zródło .
Przenośnie
  • Lecz cnotá kursorem chyżym będąc/ y fortunę y naturę vbieżáłá/ áby śmierć/ ktora gęste sobie depraedácie y łupy z rożnych ánimuszow zhołdowánych Bohátyrskich vsłáłá/ tego Xiążęcego depozytu śmiele z ręku Máiestatow Krolewskich/ od oczu Iásnie Oświeconych krewnych/ y przyiacioł nie wydźieráłá.WojszOr 91
3. »jakiś przyrząd mierniczy«
  • Pod ten czás, gdy dwie osoby mierzáć będą odległość stácyy: Geometrá vstáwi naprod: Krąg NQPO Instrumentu, według Igiełki S M, mágnesem nátártey, y zámkniętey w tymże kręgu. [...] Jeżeli kręto gránicá idźie, postawi Kursorá V, (opisánego w punkcie 5. Nauki X. Zábáwy X) bok FG, nákońcu nn, karty 1. w Kwádraćie Z, y podle boku FG (ktory im grubszy, tym lepszy,) przećiągnie nożem liniią, álbo dukt pierwszy nn cc, reprezentuiący dukt grániczny BC; przestrzegáiąc żeby noż w rysowániu iednákowo wszędy przylegał do grubośći boku Kursorá V. SolGeom III 174.
Więcej cytatów w Korpusie Barokowym 
Odsyłacze
Patrz: POSEŁ, POSŁANIEC.
Autorzy: AW
Data ostatniej modyfikacji: 28.05.2026