Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

MĘSKI

przym.
ZALĄŻEK ARTYKUŁU HASŁOWEGO
Warianty fonetyczne: MĘSKI || *MĘŻKI
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SStp, L, SWil, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:
SXVI (?), Kn (?), T (?)

Formy gramatyczne
lp M. m męski  
ż męska  
n męskie  
D. m męskiego  
ż mężkiej   || męskiej   || męski  
C. n męskiemu  
B. m nżyw męski  
ż męską  
n męskie  
N. m męskiem   || męskim  
ż męską  
Ms. m męskim  
lm D. męskich  
B. nmos męskie  
N. męskimi  
Ms. męskich  
Znaczenia
1. »właściwy mężczyźnie«
  • – W nich [herbach] odwagi Męstwa y Siły Istota, Z tych Requizytow Męska Combinatur [składa się] Cnota. PasPam 270r.
  • – Godna y tá rzecz wiádomość z Doktorow Phyźikow, że płod męski ozywia się czterdziestego dniá od poczęćia; a białogłowski ośmdzieśiątego dniá. WisCzar 95.
  • – Pdbrokek [?] męski;/ Czeluść w Gębie. ErnHand 551.
  • Męski, mänlich. BierSłowa 61.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • płeć męska:
  • »mężczyźni«
    • Płeć męzką oźiębłą zágrzewa [wino z kopru]. SyrZiel 394.
    • Męską płeć do Wenusá pobudza. Naśienie męskie mnoży [kopr]. SyrZiel 397.
    • – Tegoz Roku Dnia 8 Miesiacza Listopada Slachetnie Vrodzony IM Pąn Krzysztof Komorowski Starosta Barwaldski y Oswiecimski Ostatni Potomek z płci Meszkiey Ich Mosciow PP z Komorowa [umarł]. KomonDziej 143r.
  • męskie serce (sz. zm.):
    • – Do tey [synowicy] ták mowił: O ktora w postáwie Mdłey białeygłowskiey/ z męskiem sercem chodźisz. TasKochGoff 84.
    • – On iako chciwy zołnierz sławy, nie długo przi rodzicach swych miłych zabawiwszy, chcąc ochotę i serce męskie i w postronnych narodach podac, zwłaszcza ze na ten czas zadnei domowei expeditii nie było, alie alta pax dominabatur, imie swoie niesmiertelnei pamięci i sławie zalecic dał się temusz swemu zaciągnąc Oberszterowi. VorLetSkarb 228.
  • linia męska:
    • – Iuż wielkiego rodu beł ostátek/ Y wszystká męska linia ustáłá. TasKochGoff 441.
  • nasienie męskie:
  • »sperma«
    • – Potym [macica] snádnie naśienie męskie zátrzyma/ y do płodu obroći. SyrZiel 296.
    • Naśienie męskie mnoży [wino z kopru]. SyrZiel 394.
    • – Płynienie Naśienia Męskie[go] zẃściąga/ proch korzenia tego. SyrZiel 7.
  • korzeń męski:
  • »penis«
    • – Tedy Máść tę uczynić/ ktorą Korzeń męski námázowáć. SyrZiel 232.
    • Korzeń męski osłábiáły [anyż] dźwiga/ á miąszy czyni/ swym rozgrzewánim[?]. SyrZiel 410.
  • członek przyrodzony męski || męski członek || wstydliwy członek męski:
  • »penis«
    • – Wodá korzeniá wárzonego [...] Męski członek osłábiáły wzbudza. SyrZiel 155.
    • Wstydliwy członek męski, spuchły, obráżony y boleiący, korzeń Kopru Włoskiego w winie wárząc, párą nápárzáć dobrze. SyrZiel 391.
    • Członek przyrodzony męzki osłábiáły wznosi [...] sok z niego [kopru] z gorzałką, á z száfranem záraz po łáżni piiąc. SyrZiel 399.
  • męski rodzaj:
  • »synowie«
    • – Spokoinie sam, małżonka, dzieci i potomkowie iego meskiego rodzaiu poki by ich zliniey iego stawało, zgruntami, poddanemi ich powinnosciami, zlasami, borami [...] VorLetSkarb 212.
  • potomstwo męskie:
    • – Dali Bog Matysowi potomstwo męskie, niech się mną kaie, a nie załuie na nauke nakładac. VorLetSkarb 78.
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • – Nié męska rzécz stroić śię. KnAd 617-618.
Przenośnie
  • Miękką twarz y stroy pieszczony złożyłá [Klorynda]/ A męską na się postawę włożyłá.TasKochGoff 38
2. »przeznaczony dla mężczyzn«
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • konwent męski:
    • – W Krolestwie Polskim znayduie się [...] W.O. Bernardynow Prowincyi 4. Mało Polska w ktorey Konwentow męskich 18. Panieńskich 7. [...]. BystrzInfGeogr Ku r-v.
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • po dwornacku chadzać || po męsku chadzać || po ślachecku chadzać || po usarsku chadzać:
    • Ten wblawatach po usarsku chadzał. TrepNekLib 22.
    • Po dwornacku skolnierzęm lisim chadzał [Ciachorowski]. TrepNekLib 55.
    • – NOWAKOWSKI [...] Po ślachecku w delurze chadzał. TrepNekLibDworz 251.
    • – A iak ze pyta Miller się Vbráłá [Lidora]? Czy nie po Męzku iako więc chadzáła? OblJasGór 116.
  • męski habit:
    • – [...] we Flándryey w męzkim habicie rowno zinszemi żołnierzámi Zołdácką służąc/ często mężnie w rożnych potrzebách zwycięstwa odnosiłá [...]. DobrPol 230.
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • Serca męskiego chłopá miłuią. ManTobPhr 159.
Podhasła

MĘSKI


w funkcji rzeczownika

Formy gramatyczne
Najwcześniejsze poświadczenie:
1731
Znaczenia
»mężczyzna«
  • – Semiramis, bo ta Ninusa małżonka swego zabiła, y sáma w męskiego Suknie przybrana panowała. IntrHist 17-18.

PO MĘSKU


w funkcji przysłówka

Formy gramatyczne
Najwcześniejsze poświadczenie:
1673
Znaczenia
»tak, jak mężczyzna«
  • – A iak ze pyta Miller się Vbráłá? Czy nie po Mezku iako więc chadzáła: Przystaw mu Na to: Nie po mesku ale, We wszytkim rozkasz twoy powaza cale: Tak iakos kazał białogłowskie szaty Wdziała: y w Stroy sie Vbrała bogaty. OblJasGór 11r.
  • – Brát Długász pod czás bánkietu, Krolową po męzku ubrawszy z więźienia wyprowádźił. TylkStrom 9.

MĘSKA


w funkcji predykatywnej

Formy gramatyczne
Najwcześniejsze poświadczenie:
1677-1690
Znaczenia
»jest właściwe mężczyźnie«
  • – Nie wiecie, że tak ludzi natura mieć chciała, Że to męska białej płci, co męskiej jest biała. PotFrasz3Kuk II 646.