POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło BARKOWY drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło BARŁOŻNY
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 16.04.2012
BASARUNEK rzecz. m
Warianty fonetyczne: BASARUNEK, *BASARONEK, *BASARYNEK, *BASSARUNEK
Słowniki: SStp (beserunk), L (XVII-XVIII), SWil, SW, SJP notują
Słowniki: SXVI, Kn, T III nie notują
Formy gramatyczne:
M.basarunek
D.basarunku || basarynku || bassarunku
B.basarunek || bassarunek || basaronek || basarynek
N.basarunkiem
Ms.basarunku || bassarunku
M.bassarunki
B.basarynki
Etymologia:
niem. Besserung 'poprawa, naprawa, polepszenie'
1. »wynagrodzenie za pobicie, wyrządzoną krzywdę, odszkodowanie, rekompensata, zadośćuczynienie«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. komu dać bassarunek (sz. zm.):
  • – Woyny niesłuszney z nikim nie zaczniemy Kto z nami zacznie przecię się broniemy Kto do nas przyidzie to go wyłatamy A potym mu zas bassarunek damy. PasPam 110v.
  • – Wy targuie na nas nieprzyiaciel to co by my na nim mieli gdyz taka unas moda wybiwszy nieprzyiaciela zwyklismy mu zawsze dac bassarunek. PasPam 139v.
troj. oddać co z basarunkiem:
  • – Płacze niewczas Betsabe, straconego Mężá, [...] Już nie żyie Uryasz, wydany ná iatki, Bierze DAWID po zmarłym obciążone spadki. Bierz Krolu pokić wolno, ciesz się podarunkiem, Wydartym, oddasz z czasem cudze z basarunkiem. O amory bezecne! o własności cudza! Jak was szatan subtelnym sposobem ułudza! DrużZbiór 99.
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. basarunkiem potrząsać: »grozić grzywną za obrazę, zniewagę«
  • – A ktoz dzis u nas trzęsie naybardzi Seymikiem? Co wiedziec kto: wziąwszy ´ski, albo od Bracławia Albo się powie z Mozosz, tak siełę rozprawia Przygrzawszy Animuszu, iakiemkolwiek Trunkiem Spytasz go, gdzie się rodzieł? zaraz basarunkiem Potrząsa: zaraz liczy Rotmistrze y Pułki Gdzie służeł: choc za ciurę gdzie skrobał gomułki. PotWoj 61.
przen. przenośnie:
  • – Pierwszy do siebie wabi/ sam się wprzod do ugody bierze/ sam urażony/ y ile z nás iest skáleczony (że ták rzeknę) básarynek płaci [Bóg]. BujnDroga 364
2. przen. »pocieszenie, ukojenie, uspokojenie; nagroda, łaska«:
Związki wyrazowe nieprzyporządkowane do znaczeń
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. dać basarunek:
Autorka: DL
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)