Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

CHAOS
rzecz
n
, CHAOS
rzecz
m

W TRAKCIE OPRACOWANIA
Warianty fonetyczne: CHAOS, CHAÓS
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SXVI, L (XVIII; XIX bez cyt.), SWil, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:
SStp, Kn, T

Formy gramatyczne (nieodmienny)
lp M. chaos   || chaós  
D. chaos  
B. chaos  
N. chaos  
Etymologia
gr. cháos
Znaczenia
1. »według pojęć starożytnych pierwotna bezkształtna, nieuporządkowana materia, z której powstał świat«
  • – Chcemyli tedy i samym wierzyć poetom, bez wątpienia, że koń jest najpierwsze zwierzę, którego po rozrządzeniu onego chaos a do postanowienia przywidzeniu, słońce dla swego biegu używało. DorHipTur 6.
  • – Iedno lice nátury/ w krągu wszem płużyło/ Cháos mienione/ ogrom nieroskłádny/ gruby. OvŻebrMet 1.
  • – POETA idąc zá zdániem dawnych Pogan, trzy początki świátá, y rzeczy będących ná nim, bydz rozumiał: Bogá, Lepsze przyrodzenie, y Chaos. OvOtwWPrzem 2.
  • – Wszyscy się wálimy w mieszáninę. To iest w ono Cháos, w on nieporządek rzeczy, ktory był przed świátem. OvOtwWPrzem 69.
  • – Záczynąm máteryą porządną o rozdzieleniu sztuki nieporządney Zywiołow, ktorą názwáłá stárożytność, Cháós. AndPiekBoh 27.
  • Cháós złożone iest że czterech Zywiołow, z Ziemie, z Wody, POwietrza, y Ognia. AndPiekBoh 27.
  • – Wiem że świat w dawne Chaos zmienisz Boże, Daremne miłość czyni swe zapędy. DrużZbiór 378.
2. przen. »całkowity bezład, rozprzężenie, zamęt, zamieszanie«
  • – Czekali [posłowie] czas niemały na księcia jmć prymasa, ale nie wiem, qua ratione nie przybył, znać praevidit, że miasto traktatów był mixtum chaos. DiarSejm 253.
  • – Wywodził potem [wojewoda sieradzki] że sejm teraźniejszy był [...] jakiś chaos, bo na nim non servatus ordo sejmowania. DiarSejm 341.
  • – Wolności naszey nie na tym istota zawisła, żeby takie chaos wprowadzać w obrady Seymowe, przecięć źleby było, żeby Wolność y dobry porządek mutuo cierpieć się niemogły. KonSRoz 72.
  • – Niechże sam Bog wszechmogący [...] nad naszym chaos, te wszechmocne słowa wymowi; fiat lux, iak przy stworzeniu swiata, á wtenczas, oczy nam się otworzą, nad naszą ruiną y potrzebą reparacyi. LeszczStGłos 12.
  • – Niech nie będzie pewien promocyi, kto máło godzien, bo inaczey Ieruzalem obroci się w Babilonią, ták piękne Państwo w chaos zbrzydliwey konfuzyi. DanOstSwada V, 7.