Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

CHŁODNY

przym.
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach
Słowniki notują
Formy gramatyczne
lp M. m chłodny  
ż chłodna  
n chłodne  
D. m chłodnego  
ż chłodnej  
n chłodnego  
B. m nżyw chłodny  
ż chłodną  
n chłodne  
Ms. m chłodnem  
chłodnym  
ż chłodnej  
n chłodnym  
lm M. nmos chłodne  
D. chłodnych  
B. nmos chłodne  
Ms. chłodnych  
lp M. m chłodniejszy  
ż chłodniejsza  
n chłodniejsze  
D. m chłodniejszego  
n chłodniejszego  
B. m nżyw chłodniejszy  
lm B. nmos chłodniejsze  
Znaczenia
»umiarkowanie zimny, o dość niskiej temperaturze, ochładzający, orzeźwiający, położony w chłodzie, cienisty; wywołujący wrażenie chłodu«
  • – Siodło, munsztuk i rynsztunek koniowi jego przynależący ochędożnie chować, a na swoim miejscu zawiesić, Ceber, z którego poi czasów chłodnych abo niepogodnych zawsze mieć wypłókany. DorHipTur 85.
  • – Bachus [...] Przeto z námi trzyma Cech á záwżdy nam w znoiu/ Vppalonym podawa chłodnego napoiu. RoźOff M.
  • – Táki vl [bednarski] ná láto chłodnieyszy, á ná zimę ciepleyszy, niż prosty pniakowy. OstrorNauka A4v.
  • – To wespoł [...] przez godzin cztery wárzyć: potym przecedziwszy w chłodney piwnicy mieć do używánia y trunku pospolitego. SyrZiel 395.
  • – Lubią [lilie] ziemię wypráwną/ chłodną/ czerstwą/ y cienisty grunt. SyrZiel 577.
  • – Wziąć tákże wody gárniec y postáwić ią ná słońcu/ álbo też iesli dni chłodne są/ w izbie ciepłey/ y nie nákrywáć oney niczym. SykstCiepl 77.
  • – Wstał tesz Rugier a przed niem szło siła y zaniem Tak do pewnego gmachu poszedł do poscieli Ktory za napięknieyszy y chłodnieyszy mieli. ArKochOrl 66v.
  • – Wszytkie wsobie uciechy ma pałac bogaty Tu się kilka kroc nadzień przebieraią wszaty [...] Czasem sobie miłosne dawne w chłodnem cieniu Powiesci powiadaią przy pięknym strumieniu. ArKochOrl 67v.
  • Chłodny aliter, vide Létni 1. Kn 66.
  • Chłodny/ chłodzący/ Refrigeratorius, [...] Refrigeratrix [...] Frigidarius [...]. Kn 66.
  • Chłodny/ ochłodzony/ oziębły/ [...] refrigeratus vel facilis refrigeratu [..]. Kn 66.
  • – Niegdy brzeg Hersonezu: gdzie pyszna Pomoná Sciera iuż z Fłorą [!] hárce. Tali w słodsze groná Y chłodnieysze Cytryny/ Owáli w przemiány W Pinole/ y doyźrzalsze pierwsza pomagrámy. TwarSLeg 52.
  • Chłodny/ Refrigeratus, Refrigeratorius, a, um, das verkühlt oder erfrischt. DasHünDict Qqv.
  • – Łoszko lub w pokoiu lub w Retiracie bywa, ale y toby miáło mieć, osobny swoy pokoy, lecie chłodny, zimie ciepły. Wolny od Much, Komorow, Płech. NaukaBud 11.
  • – Ja tylko, abyś te, które ponoszę Od kanikuły, uśmierzyła, proszę. Nieznośne ognie i żebyś swej kosy Wstrząsnąwszy, chłodnej użyczyła rosy, Abym tak łaską twoją wspomożony Był od połowy ogniów wybawiony. MorszAUtwKuk 171-172.
  • – Patrz, moja dziewko, jako w nocy chłodne Niebo swe ognie rozświeca pogodne. MorszAUtwKuk 247.
  • – Teraz czas, Jago, przy skończonym żniwie, Wyskoczyć w chłodnym cieniu nieleniwie. MorszAUtwKuk 256.
  • – Pytasz: Jak się mam? Co za moje życie? Takie, jak ty chcesz, to jest mianowicie Ciszsze niźli noc, burzliwsze niż morze, Ognia gorętsze, chłodniejsze niż mrozy. MorszAUtwKuk 272.
  • – Co dzien to wiatr chłodnieyszy y przeięte sztychy Na ich [Turków] rzadkie Teleie y wiotche cwelichy. PotWoj 189.
  • – Grzech powszedni/ iáko ślizká/ chłodna/ y ukryta iaszczorká/ tym się prędzey w zánadra z swym iadem wkrádnie/ im bespieczniey/ ná iey niebespieczeństwo zasypiasz. BujnDroga 61.
  • – Starym chłodnieie żołądek dlá tego nápoiu ciepłego pragną, u młodych záś gorętszy chłodnieyszego trunku potrzebuie. TylkRoz 231.
  • – Ná łąki chłodna rosa spływa. ClaudUstHis 37.
  • – Im słońce bliszsze ktorego kráiu podsłonecznego ná ten czas aura chłodnieysza, więcey gradow, deszczu, y wiátrow dość zimnych. BystrzInfGeogr C2v.
  • – FRAIS (qui a de la fraicheur.) Frigidus [...] CHŁODNY zdrowy [...] Poranek chłodny [...] Nie masz mieysca chłodnieyszego, áni milszego przyiemnieyszego. DanKolaDyk II, 58.
  • – Niewygląda [Dawid] czy czás wietrzny, chłodny, Czy gorącem, czy słotą grożą łyskáwice. DrużZbiór 36.
  • – BETONICA po Polsku Bukwica [...] Rosnie w Lásach, ná Łąkách, Mieyscach trawistych cienistych, chłodnych. ChmielAteny I I, 545.
Podhasła

CHŁODNE


w funkcji rzeczownika

Formy gramatyczne
Najwcześniejsze poświadczenie:
1621-1643
Znaczenia
»roztwór sproszkowanych środków lekarskich w wodzie, zwykle gorącej, przeznaczony do okładania chorej części ciała, okład, kataplazm«
  • – Chłodzęnie głowy ábo chłodne/ Embregma [...]. Kn 66.
  • – Dobrzeby roskázáć przyść Bálwierzowi, żeby z vbitego białku vczyniwszy chłodne do stłuczonego przyłożył rázu. AndPiekBoh 43.
  • – Poko go [Millera] tęn boli, Gniew wymyślony Leczy [Lidora] go powoli Y chytry ogięn Sama bez chłodnego Wyciąga, inszy Kładąc płomięn w Niego. OblJasGór 119v.
  • – Kąpieli chłodne są pomocne, ktore obacz iák się gotowáć máią między kąpielámi. CompMed 591.