Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

BEZPIECZEŃSTWO

rzecz.
n
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Warianty fonetyczne: BEZPIECZEŃSTWO, BEŚPIECZEŃSTWO
Notowanie w słownikach
Słowniki notują
Formy gramatyczne
lp M. bezpieczeństwo   || beśpieczeństwo  
D. bezpieczeństwa  
C. bezpieczeństwu  
B. beśpieczeństwo   || bezpieczeństwo  
N. bezpieczeństwem  
Ms. beśpieczeństwie   || bezpieczeństwie  
W. bezpieczeństwo  
lm M. bezpieczeństwa  
D. bezpieczeństw  
Znaczenia
1. »niezagrożenie, nienaruszalność; spokój«
  • – Twoja siostra Panie Starosta sanocki z ojcem twem żywi i jużeśmy też bezpieczeństwo ich obwarowali. NiemPam 90.
  • Béspiéczeństwo/ béspiéczność/ wolność od niébéspiéczeństwá/ Securitas. Kn 20.
  • – Panowie Posłowie powiedzieli im [bojarom] ze chcą do Krola JE[g]oMci gonca wyprawic do ktorego Przystawa potrzeba aby go dla bespieczenstwa do granic prowadził. PiasRel 53.
  • – Za bespieczeństwo zdrowia tego Kielbasy i budowania […] aby go niepotkało czo od Matysa Ponurka, ręczeli Grebel Woicziech y Matisz Ptaskowsky. KsPtaszUl I, 585.
  • – Iuż trudno ná godność ábo urząd wysoki wstąpiwszy swe[go] wczásu przestrzegáć/ trzebá záwsze myślić iákoby wszyscy w pokoiu y w bespieczeństwie żyli. StarKaz II, 515.
  • – Tak nadgrodzieła by się ta zywnosc obficie Wydana Zołnierzowi gdyby sie obrona A przy tym bespieczenstwem granic zapłacieła. OpalKSat 113.
  • – J.K.M. […] nie tylko czujnie, ostrożnie i opatrznie wszelkie tej R.P. dobra i bezpieczeństwo upatruje i onem zabiega. AktaKrak II/2 455.
  • – Naprzod ma Ingenier ziachawszy z kilką chorągwi dla bespieczenstwa ludzi albo z Całym Pułkiem dobrym zCognoscowac mieysce. NarArch 113.
  • – Powiát Tokáyski był zrázu w wielkim stráchu/ ále w lepszym teraz zostawa bespieczeństwie. MerkPol 140.
  • – Ná pospolite cáłey Oyczyzny, y w niey káżdego bespieczeństwo, ná Przodkow swych, y nástępcow nieśmiertelność pámietáć Wm.MM.Pánowie macie. LubJMan 95.
  • – Wolno Wmci M.M. Pánu według woli y upodobánia swego wszelákiego záżywać wczasu y bespieczenstwa [w naszym domu]. DobrPol I, 42.
  • – R. 1688 wenetowie owę Fortecę wyborną Negroponte, od ktorey bespieczeństwo y konserwacya wszytkich dotychczas podbitych y zawojowanych mieysc Zawisła oblegli. IntrHist 153.
  • – Prawo 1717 iest wielkiey importancyi, iakiem miał honor W.Panu iuż mowić, bo Wolności naywiększe bezpieczeństwo na nim zawisło. KonSRoz 45.
  • – Myślę sobie, że nie masz tego wieśniaka, żeby swey cháty nie ogrodził dla bespieczeństwa swego. LeszczStGłos 100.
  • – Gospodarze mieć mają ten porządek, żeby kolejną straż w nocy odprawowali żeby gospodarzom było wszelkie bezpieczeństwo od ognia, złodzieja, najazdu. OrdPoznKutrz 276.
  • – Odtąd postanowiono żeby koronacye w Krakowie się odprawiały nie w Gnieznie, dla bespieczeństwa obronnieyszego mieysca. ŁubHist 40.
  • Bespieczeństwo, Bezpieczeństwo. Bespieczność, Bezpieczność. 1) Sicherheit. [...] 1) sùreté, sécutité. [...] § 1) bezpieczeństwo w krolestwie skarb naywiększy; gdzie bezpieczności niemasz, tam, choć w obfitości, przebywać przykro. T III 33.
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • Łácno śmiélé mowić w béspiéczeństwié. KnAd 413.
Przenośnie
  • Kto płynie przez to morze [tego świata] ma płynąć wciąż/ áby iáko nayprędzey przepłynął/ y stánął w porcie bespieczeństwá niebieskiego.StarKaz II, 456
2. »pewność, niezawodność«
  • – Nie poruszeni żadnej śmierci strachem, O to tylko prosili [Petyhorcy], aby jednym machem Dusze z nich wystraszono, a śmiertelnym ciele Nie dano się im bawić, męczyć wiele. Takie ich bezpieczeństwo było i na kraju Życia, tak rozumieli, że prosto do raju Iść mieli, którzykolwiek w tej wojnie polegli! ZimBSiel 170.
  • – Rozumiem że przy takim postánowieniu, widzielibysmy w propozycyi porządek, w deliberácyi rozsądek, w decyzyi łatwość, w exekucyi bespieczeństwo. LeszczStGłos 85.
3. »śmiałość, odwaga, zuchwalstwo, brawura«
  • – Obacz wrotách świętych bráctwá/ Znay Boskie powinowáctwá/ Krolestwo iest służyć Bogu/ Strzegąc sie złego nałogu. Zmylkłyć sprosne bespieczeństwá Z obrzydą y twe przeklectwá/ Spadły roie heretyckie/ Ożyły czci Kátolickie. JurkPieś B2.
  • – Zawzięło się niemniej szkodliwe bezpieczeństwo, pod którem ludzie prawa i zwierzchność pominąwszy, za przyczynami krzywd prywatnych wojska na się zbierając bitwy walne zwodzić poczynają. AktaPozn I/1 274.
  • – Kiedy kapitan obaczył, że to był królewic, z którym on tak bezpiecznie sobie w gospodzie poczynał, […] potém upadł do nóg królewicowi jmci, prosząc, aby mu bezpieczeństwo jego odpuścił. PacOb 17.
  • – A gdy się oni [Piotr i Jan] modlili/ zátrząsnęło się ono miejsce/ ná ktorym byli zgromádzeni: y nápełnieni są wszyscy Duchem Swiętym/ y mowili słowo Boże z bespieczeństwem. BG Tt Dz IV , 31.
  • Béspiéczeństwo/ prézencyia/ Confidentia […] Tum quae eius confidentia est? […] Vide quo vultu, qua confidentia dicit! ╣ Animi praesentia […] Praesens animus […] Acer & praesens animus […] animus terrore liber […] vicinum Smiáłość/ Wolność. Kn 20.
  • – Ani z to bespieczeństwá Delphinowie máią/ Aby się y nád wody wykázowáć mieli/ Y záżywáć powietrza zwyczáynego śmieli. OvOtwWPrzem 65.
  • – Wy przeciw tęmu [potędze szwedzkiej] […] iednę Fortece Malenką iakas, iako Kurnik iaki Myslicie przywieść do odwagi taki, Żeby iey niedáć? co zábespieczenstwo? Iaká Vwaga, iakie prozne męstwo? OblJasGór 55v.
  • – O nader srogie raczy bespieczenstwo głupie, Do tey li Robakowi, y marney skorupie, Odwagi: do tey przyszło Smiałosci y buty Ze zBogiem, y Stworcą Swym, wstepuie w disputy. PotPer 17v.
  • – Będzie miał drugi ánimusz dobry, serce wielkie, zda się […] że iest nie ustrászony, áż on przyidzie przed Monárchę, stánie przed známienitym Iegomością, áliści on truchleie, beśpieczeństwo tráci. MłodzKaz IV, 368.
  • – Nieomylney jestem nádzieje/ że Wm. Moj M.Pan tey mojey Licencyey (bespieczenstwu) ktora z nieugászoney gorącości/ przeświętną Osobę Wm.M.M. Páná widzieć […] pochodzi/ wybaczyć […] zechcesz. DobrPol I, 106.
  • – Lecz ia dla niecnot moich y szaleństwá Wrocić do ciebie nie mam bespieczeństwá [mówi autor do Boga]. ChrośZbiór G4v.
  • Bespieczeństwo, Bezpieczeństwo. Bespieczność, Bezpieczność. [...] 2) Vertrauen, Freyheit die man sich nimmt. [...] 2) assurance; liberté, qu'on prend. [...] 2) zkąd się bezpieczeństwo wzięło do mnie przychodzić; upraszam abyś mi tę bezpieczność zganić nie raczył. T III 33.
Związki frazeologiczne

  • wziąć bezpieczeństwo:
  • »nabrać odwagi«
    • – Ozyła Moskwa y wzięła znowu smiałość y bespieczenstwo. MarchŚcibHist 37.
  • bezpieczeństwo ganić czyjeś:
  • »dawać komu nauczkę«
    • ~ Kwintyjus […] Sabińczyków bezpieczeństwo gani, A jarzmo, które pozdejmował wołom, Na karki kładzie swym nieprzyjaciołom. MorszAUtwKuk 118.
  • zganić bezpieczeństwo (czyjeś) || zganić bezpieczeństwo (komuś) (sz. zm.):
  • »poskromić kogo, dać komu nauczkę«
    • ~ Tak wdumie swey Ufundowali [wojsko moskiewskie] zezaraz nas zniesc y Oboz opanowac przeszedłszy lasem blisko wystrzelac Obiecywali sobie […] Ieden indzenier Pułkownik tak hardzie kazał rozumieiąc zetaki Las iest podObozem Iako Oni zostawili Coich Omyliło y tego samego herszta Wzięto pierszego dnia […] zac[o] niech chwała naywyszemu Bogu będzie zewpierszym terminie zganiono bezpieczenstwo onitak a Pan Bog inaczey. PoczOdlPam 34.
    • ~ On [Bóg] nam sam Hetmanieł OnPoganstwu tak harde, bespieczenstwo zganieł. PotWoj 208.
    • ~ Większa ich [Tatarów] jeszcze przybyła potęga, z którą postąpili pod szyk nasz. Aby tedy im było te pierwsze zganić bezpieczeństwo, potkała się z nimi część wojska naszego. SobJListy 468.
    • ~ Miałem trochę biedy z weturynami, ale nas gubernator pomiarkował i zganił bezpieczeństwo chłopów. ZawiszaPam 86.
4. »lekkomyślność, niedbałość«
  • – Wypisowałem […] o brzytkiem pijanstwie Kazanowskie[go] y bespieczenstwie głupiem ze połoziwszy się na łozu Krolowicowe[m] […] ono wszystko brzytkiemi womitami swoiemi poplugawył. OssŻyw 32v.
  • – Ulisses odCirce przestrzezony zakazał towarzyszomswoim zeby tych owiec nie tykali […] ale […] zabili kilkanascie, sztuk […] I poiedli zwłaszcza kiedy im Eurylochus […] pobłazył, przypłacili tedy wszyscy onego bezpieczenstwa, bo rozbici nawałnoscią Morską do iednego potonęli. PotPrzyp 8.
Użycia metajęzykowe
  • - Bespieczeństwo/ Confidentia, ae. Securitas, […]. Ruhigkeit/ Sicherheit/ Stolzheit/ Tapfferheit. DasHünDict Oiiij