POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło MŻYTEK drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło NABAWIAĆ
ZALĄŻEK ARTYKUŁU HASŁOWEGO
Data ostatniej modyfikacji: 20.02.2014
NA I przyim.

Najwcześniejsze poświadczenie: 1616
na
1. »przy określaniu przestrzeni«
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. na bok:
troj. osadzić na fortecy: »umieścić w twierdzy«
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. pospadać na łeb: »spaść głową w dół«
  • ~ Iednych wycięto drudzi potonęli Inszych na gnano na Skałę y tam pospadali tak że na łeb, y z konmi. PasPam 245v.
fraz. na łeb spaść: »spaść głową w dół«
2. »przy określaniu czasu«:
3.
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. przykroić ferezyją na kogoś: »oddać złą przysługę komuś; skrzywdzić kogoś«
fraz. pić na imprezę: »pić za pomyślność przedsięwzięcia«
fraz. imię Boskie wziąć na pomoc:
fraz. na hardość kogoś wsadzić: »rozzuchwalić«
  • ~ Mieszczanie chcą przyść ale się boią prosięmy za niemi. Ia odpowiem że Samiscie ich naHardość wSadzili teraz znowu zaniemi prosicie. PasPam 169.
fraz. co komu czynić na afront || co komu robić na afront || co komu uczynić na afront || co komu wyrabiać na afront: »(u)czynić co w celu obrażenia kogo«
  • ~ Wymawiali mi to ześ to nąm uczynił na affront. PasPam 164v.
  • ~ Kiedy kto dobro nasze bierze i podobno nam to jeszcze na afront robią, wytrwać i ścierpieć niepodobna. SobJListy 62.
  • ~ To wszystko wyrabiał Sapieha na afront Krolowi zaczepiaiąc Koronne Kraje. OtwEDzieje 42.
fraz. na łaskę się zdać: »poddać się wyrokowi licząc na przebaczenie«
  • ~ Od stąpiwszy wszystkich Praetensey Swoich na Łaskę się IoKMSCi przez Woiewodztwa pomięnione Woysko Związkowe Całe zdał. PasPam 209v.
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • – Wiedząc, że na frasunek dobry trunek, melancholią wpół z desperacją pomieszaną alembikową z głowy wybija receptą. GarczAnatFil 627-628.
Związki wyrazowe nieprzyporządkowane do znaczeń
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • ON DIT proverbialement, Remonter sur la beste (Rétablir sa fortune, ses affaires ruinées, se remettre en selle) [...] MOWIĄ przysłowiem, znowu wsiąść ná bydlę swoie, postáwić ná nogi szczęście swoie obalone, powstać znowu, porość. DanKolaDyk I, 192.
przys.
  • ~ Wszędzie błazny kápie. RysProv XVI, 9.
przys.
  • ~ Pánowié nic nié robią/ á dobrzé się máią: A chłopkowié zaś/ robiąc ná onych/ wzdychaią. KnAd 819.
przys.
  • Zaymiész mi káczki błocie ábo wodzie. KnAd 1307.
przys.
  • ~ Nié tráfiłéś dudká. Naydzi sobié błazna. KnAd 668.
przys.
  • iédnę się broń/ obronę/ dowod/ przyiaciélá/ nié spuszczay. KnAd 529.
przys.
  • Na się drugi broń nosi. RysProv XI, 8.
przys.
  • Trudno z błazny záiąc. RysProv XVI, 2.
przys.
  • Boy sie Na koniu Błagac na osiełku siedzące[go]. HerbOr 414.
przys.
  • Niemasz tak złey rzeczy zadney ktora by się na dobre przygodzić nie miała. PasPam 149av.
przys.
  • Broń mieyscem/ Rusnicá w lesie/ Kopija w polu/ Miecz ná vlicy/ Puginał w cieśni. Strászne są. ŻabPol B2.
przys.
  • Lepiey iest więcey mieć łanow niźli dworow: więcey bydłá ná oborze niźli szat w komorze. PetrSEk 12.
przys.
  • Koń bossy ná lod/ Bot dziuráwy ná błoto/ Tępa siekierá ná drwá Niebespieczni są. ŻabPol B1.
Autor: SPas
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 29.01.2012
NA II wyk.

Najwcześniejsze poświadczenie: 1621-1643
na
przy podawaniu czego komu »bierz!«:

NA
w funkcji predykatywnej
Formy gramatyczne:
1. przy podawaniu czego komu »bierz!«:
  • – [...] na talar na wino; naści wezmiy to; nie zarazci to wziąć, kiedy mowią naści [...]. T III 883.
2. przen. przy zadawaniu ciosów »a masz!«:
  • – Krol [...] uderzył po Gebie Pazia co mu o tym powiedział mowiąc nasz tez y tobie kiedyc się tam niedostało. PasPam 175v.
Autor: SPas
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)