POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło BITUMEN drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło BIURO
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 22.04.2013
BITWA rzecz. ż
Słowniki notują
Formy gramatyczne:
M.bitwa
D.bitwy
C.bitwie
B.bitwę
N.bitwą
Ms.bitwie
M.bitwy
D.bitw || bitew
C.bitwom
B.bitwy
Ms.bitwach
1. »starcie zbrojne, walka wojsk na lądzie lub morzu«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. :
troj. zwieść (z kimś) bitwę (sz. zm.): »przeprowadzić z kim starcie zbrojne«
  • ~ W Prucie albo Dziezy rzekach (gdyż tam bitwę zwiedli) uchodząc potonęli. MasDiar 115.
  • ~ W Mili tylko iuz było od Miasta Woysko Moskiewskie, Zwiedli znimi nasi bitwę y pogromili ono wszytko Woysko. ŻółkPocz 52.
  • ~ Czytamy o Xiążęciu iednym/ ktory z Rzymiány chcąc bitwę zwieśdź/ bogato swoich/ ábo raczey szátánow y wieszczkow rádził się/ y pytał o zwycięstwie. SpInZąbMłot 425.
  • ~ A oná bitwá, ktorąś ty iáko mężny Kápitan, pod Możáyskiem z nieprzyiácielem zwiodł: o iáką tobie sławę wielką, iáko strách wielki Moskwie vczyniłá. BirkOboz 50-51.
  • ~ Pąn Sapiecha nie rozumieiąc o wielkiem woisku wyszedł z tą trochą ludzi, zwiodł z niemi bitwę, przegrał. MarchŚcibHist 19.
  • ~ Było pozno, y konie drogą mielizmy nadmordowane, nieprzyszło nam zwieść walney bitwy, wrocilizmy sie do swego obozu. MarchŚcibHist 7.
  • ~ Zebrał [Katylina] woysko z tákichże iáko y sam był, Nákoniec zwiodł bitwę, á iáko Bog chciał, przegrał. StarPopr 55.
troj. dać bitwę (komuś) I (sz. zm.) || dać bitwę z kimś: »przeprowadzić z kim starcie zbrojne«
  • ~ Owemu ktory ma dostátek ludzi/ y baczy się dobrze spráwionym y potężnym/ przystoi nácieráć ná nieprzyiacielá/ y dáć mu bitwę/ nietrawiąc nádáremno czásu. BotŁęczRel III 6.
  • ~ Dano bitwę z niebá Sisárze, gwiazdy stánąwszy w szeregách swoich, vderzyły w Pogány. BirkOboz 43-44.
  • ~ VStarszyny Rada była iakim Kształtem dac bitwe potrzeba stym wiarołomnym nieprzyiacielem. PoczOdlPam 22.
  • ~ Ani kiedy chciał [Osman], procz lekkiey gonitwy Nie mogł nam dac ogulney na swymPolu bitwy. PotWoj 49.
  • ~ Widząc: nieprzyiacielskich szykow, pełne pole, Nie śmie dáć w máłym poczcie, bitwy Leszek wtory. PotPocz 40.
  • ~ Woysko tylko przyFortecach broniąc się Nieprzyiacielowi, trudno było bitwy dac, bo nierowno było naszym. DrobTuszInf 31.
troj. bitwę zwodzić (z kimś): »przeprowadzać (z kim) starcie zbrojne«
  • ~ Bitwy niezwodził znimi, ale ich tak tymi Grodkami sciskał Grodki te byli nakształt fortow albo Castellow iakich Sam tego fortelu Moskwy nauczył. ŻółkPocz 16.
  • ~ Potykam się z-niéprzyiaciélem/ bitwę zwodzę/ ztaczam. Praelium facio, committo: dimico praelio cum aliquo [...]. Kn 799.
  • ~ Bellona równo z Marsem bitwy zwodzi. MorszAUtwKuk 31.
  • ~ Zwodzę bitwę, ich gebe eine Schlacht. BierSłowa 385.
troj. walna bitwa (sz. zm.):
  • – Wielki Kniáź Iwan Wasilowicz/ doznawszy tey nikczemności swych ná wycieczkách y utarczkách/ y w bitwách walnych/ á záś śmiáłości y sercá Polskiego/ mawiał; iż iego ludziom potrzebá było ostrog/ coby ich pobudzáć przeciw nieprzyiaciołom. BotŁęczRel III 61.
  • – Było pozno, y konie drogą mielizmy nadmordowane, nieprzyszło nam zwieść walney bitwy, wrocilizmy sie do swego obozu. MarchŚcibHist 7.
  • – D. N'avez vous pas ouy dire comme le Roi de France a perdu la bataille contre les Espagnols? D. Azali niesłyszałeś iáko Krol Francuski bitwę (albo potyczkę walną) przeciwko Hiszpanowi strácił? PolPar 47.
troj. staczać bitwę I (sz. zm.): »przeprowadzać starcie zbrojne«
  • – Potykam się z-niéprzyiaciélem/ bitwę zwodzę/ ztaczam. Kn 799.
  • Staczam bitwę/ vide Potykam się. SzyrDict 421.
  • Staczam bitwę, ich liefre eine Schlacht. BierSłowa 234.
troj. Komuś bitwę dawać: »przeprowadzać z kim starcie zbrojne«
  • ~ Mam ja listy niecnoto, gdzie sławnej pamięci król August rozkazuje, aby tym Tatarom bitwy nie dawał ociec mój. JazStadListyCz II 183.
  • ~ Krol za nami z Woyskiem Polskiem y Litewskim ktoremu bitwy nigdzie nie dawaiąc, Starsi nąm powiadali niegodzi się na Pana ręki podnosic. DrobTuszInf 16.
troj. morska bitwa (sz. zm.):
  • Morskie twoie bitwy z Turkiem, Czáty twoie ná brzegách Afrykańskich, á zwłaszczá pod Algerem, opowiedzą drudzy. BirkOboz 51.
  • – Co tylko bowiem w morskich bitwach bywa Wszytko to y w tey widziec się dostanie. ChrośKon 432.
  • – Marsiliyczykowie port swoy porządny maiąc y sposobnieyszemi do bitwy morskiey niz ziemskiey zostaiąc, wkilkudziesiąt statkach opatrznie sporządzonych w samym Porcie sie sprawili. SzołHist 20.
troj. plac bitwy:
troj. wodna bitwa:
troj. generalna bitwa:
troj. konna bitwa:
troj. bitwa okrętowa:
troj. pole bitwy:
troj. polna bitwa:
troj. bitwę sprowadzać: »przeprowadzać starcie zbrojne«
  • ~ Chadzáłá często tám/ y czásu woyny/ Pátrząc/ gdy krwáwe bitwy zprowádzał Mars zbroyny. OvOtwWPrzem 298.
troj. bitwę stoczyć z kimś I: »przeprowadzić z kim starcie zbrojne«
troj. zwiedzenie bitwy: »przeprowadzenie z kim starcia zbrojnego«
2. »pojedynek; turniej rycerski; walka człowieka z bykiem, corrida«:
przen. przenośnie:
  • – Z tej bitwy [zdobywania kobiety] i tego połowu Więcej bywa łamania w kościach niż ołowu. MorszAUtwKuk 315
  • – Szátánie? áboś bitwy, zápomniał z Aniołem? PotPocz 124
3. »walka stworzeń, zwierząt«:
4. »bicie kogo, bijatyka, bójka, zwada«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. bitwę dać komu II: »pobić kogo«
  • ~ Tak tedy po owey chłoscie y bitwie ktorą związkowi dali Litwie wybiwszy nas Znowu nąm zdrajcy poczeli uciekac. PasPam 200.
5. przen. »zmaganie się z myślami, uczuciami, pokusami«:
6. przen. »spór, konflikt, walka o co«:
1 a. 6:
1, 2 a. 6:
1 a. 2:
Autor: WM
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)