POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło OKNO drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło OKOLICZNOŚĆ
ZALĄŻEK ARTYKUŁU HASŁOWEGO
Data ostatniej modyfikacji: 17.11.2011
OKO rzecz. n
Słowniki notują
Formy gramatyczne:
M.oko
D.oka
B.oko
N.okiem
Ms.oku
D.oczów
C.oczom
N.oczami
Ms.oczach
M.oczy
D.oczu
C.oczyma
B.oczy
N.oczyma
»narząd wzroku«
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. obejrzeć się okiem miłosierdzia:
fraz. snem śmiertelnym zawrzeć oko:
fraz. zmierzać do celu okiem serca: »skłaniać się sercem ku czemuś, mieć skłonność do czegoś«
  • ~ Ma iednak [sc. afekt] swoy cel do ktorego [celu] uprzeymym serca swego zmierza okięm. PasPam 80.
fraz. Kogoś w oczy bóść (sz. zm.):
fraz. bibl. widzieć źdźbło w oku bliźniego, a w swoim oku nie widzieć belki: »widzieć czyjeś drobne wady, a swoich wielkich nie dostrzegać«
  • – A czemuż widzisz źdźblo w oku brátá twego/ á bálki ktora jest w oku twojem nie baczysz? BG Tt Mt 7, 3.
  • – Postrzerzesz dzbła w blizniego oku a w swym własnym Srogiey balki nie widzisz. OpalKSat 103v.
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • – Powiedaią kruk krukowi oka niewykole. PasPam 61v.
Związki wyrazowe nieprzyporządkowane do znaczeń
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. na oczy leźć:
troj. oczów nie rozdziwić:
troj. nie śmieć komuś zajrzeć w oczy (sz. zm.):
troj. oko boskie:
troj. nienasycone oko (sz. zm.):
  • – [Narcyz] pogląda/ leżąc między trawą silną/ Nienásyconym okiem/ ná piękność omylną [...]. OvOtwWPrzem 121.
  • – Piekło y zatracenie, nie bywaią nigdy napełnione; ták y oczy człowiecze nie nasycone. BanHist 18-19.
troj. nasycić oczy (sz. zm.):
  • ~ Było i widzieć owo Neronowe Igrzysko z Rzymem głupie i surowe, Gdy Rzym zapalił wpojśrzód ciemnej nocy, Aby nasycił ogniem swoje oczy. BorzNaw 150.
  • ~ Konstanty [...] po rożnych publicznych usługách eo spectaculo oczy swe w Sędziwości swey nasycił, iż pátrzył ná dwoch Synow pospołu w Rádzie z sobą siedzących. DanOstSwada II, 80.
troj. ból oczu (sz. zm.):
  • – Największy bol oczu, zazdrość. PotFraszBrück II 399.
  • – Káżdy Szláchcic Xiążęciem, á co z oczu bolem, Sąsiadom: Elektorem, może być y Krolem. PotPocz 38.
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. wywrócić oczy:
fraz. bierzmem w oczach komuś coś jest: »coś komuś przeszkadza, coś kogoś razi«
fraz. na oczy coś komuś wyrzucać:
fraz. wlepić w coś oczy:
fraz. strach komuś w oczy puścić: »przestraszyć kogoś«
  • ~ [...] pod zasłoną wprawienia w rezę rządu domowego, uczyniwszy, co się z kim zda i strach wszystkim dopiero w oczy puściwszy, extremae servitutis iugum na karki nasze snadniej było włożyć. AktaPozn I/1 338.
fraz. przekładać przed oczy:
fraz. oczy wypłakać:
fraz. snem śmiertelnym zawrzeć oko: »umrzeć«
fraz. zawiązał komuś oczy niewstyd: »ktoś nie wstydzi się swojego nagannego postępowania«
  • ~ Hey komu Bog iest miły y kogo obchodzi Ta nieczesc Chrystusowa? komu się niegodzi Oyczyzny byc odrodkiem? niezawiązał komu Oczu niewstyd? Zabiegay cięszkiemu pogromu Zawczasu. DrobOpow 47.
fraz. z oka nie spuścić kogoś: »mieć baczenie, pilnować«
  • ~ Iuz tedy mię obadwa z oka niespuscili. PasPam 220.
fraz. łaskawym na kogoś wejrzeć okiem:
fraz. strach z wielkimi oczami: »strach, który wyolbrzymia niebezpieczeństwo«
fraz. oko zaprószyć:
fraz. oczy zamydlić:
fraz. oczy czym zarzucać:
fraz. oko czym zarzucić:
fraz. nie zamrużone oko:
fraz. zaigrać oko:
fraz. oczy wytrzeszczać:
fraz. pokazać się na oko:
fraz. z niezamarszczonym okiem:
fraz. w czyichś oczach mieć powagę: »być poważanym, szanowanym przez kogoś«
fraz. nie mieć wstydu w oczach: »nie wstydzić się swojego postępowania«
fraz. kogoś oczy bolą: »komuś ciężko patrzeć«
  • ~ A zuchwały Koziołek biega iako cyga Co wybornieysze ziołka ząbkami przystrzyga Na co Wilka, z krzewiny patrząc oczy bolą Gdyby nie psi iuszby mu zganieł tą swawolą [...]. PotWoj 174.
  • ~ [...] na to oczy bolą, Co z boską i z kościelną nie zgadza się wolą, Że nazbyt przestrugując zamierzone fugi, Przenosimy, co Panu należy, na sługi. PotFraszBrück II 9.
fraz. zawiązać oczy niewstydem: »nie wstydzić się swojego nagannego postępowania«
  • ~ [...] zawiązawszy oczy Niewstydem gmin Krzyzakow oslep się potoczy Na Polską krew slachetną [...]. DrobOpow 77.
fraz. strach komuś w oczy poszedł: »ktoś się przestraszył«
fraz. coś komuś przed oczyma lata: »ktoś się czuje tak, jakby coś widział«
  • ~ To wezgłowko było Zuzánny oney świętey/ gdy śmierć kámienna przed oczymá iey latáłá. BirkNiedz 119.
  • ~ Skoro náwet usłyszy trąbę/ mowi: Vah; to iest/ tryumf mu przed oczyma lata na ten czás/ gdy przygody nástępuią. BirkNiedz 124.
fraz. łaskawym na kogoś oglądać się okiem:
fraz. mieć na coś pilne oko:
fraz. łaskawym okiem:
fraz. obejrzeć się okiem miłosierdzia:
fraz. gołe oko: »oko bez przyrządów optycznych«
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • (wariant I):
    V stráchá wielkie oczy. RysProv 79.
  • (wariant II):
    – Ale iák mowią, Strach ma wielkie oczy, Większą rzecz widzi, niźli w sobie sama [...]. DrużZbiór 215.
przys.
  • Oko wstydu rozsądnik. Gdzié oká niemász/ tám i wstydu. KnAd 782.
przys.
  • Ręká gdzié boli/ oko gdzié gwoli. KnAd 238.
przys.
  • (wariant I):
    ~ Czego oko nie widzi/ tego sercu nie żal. RysProv 16.
  • (wariant II):
    ~ Czégo oczy nié widzą/ tego sercu nié żal. KnAd 124.
przys.
  • Iák oká w głowie strzéżé/ broni/ szánuié. KnAd 292.
przys.
  • ~ Práwá brew przyiaciela, lewa opak znaczy, Ieźli go oko swierzbi; mowi, że zápłáczy. DuńKal Qv.
Autorka:
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)