POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło GRECZNOŚĆ drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło GRENADYJER
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 12.01.2016
GRZECZNY przym.
Warianty fonetyczne: GRZECZNY, *GRECZNY, *GRZĘCZNY
Słowniki notują
Formy gramatyczne:
lpM.mgrzeczny
żgrzeczna || greczna
ngrzeczne
D.mgrzecznego
żgrzecznej
ngrzecznego
C.mgrzecznemu
żgrzecznej
B.mżywgrzecznego
żgrzeczną || grzęczną
N.mgrzecznym || grecznym
grzecznem
żgrzeczną
Ms.mgrzecznem
żgrzecznej
ngrzecznym
W.mgrzeczny
żgrzeczna
lmM.mosgrzeczni
nmosgrzeczne
D.grzecznych
B.mosgrzecznych
nmosgrzeczne
N.grzecznemi
grzecznymi
lpM.mgrzeczniejszy
ngrzeczniejszego
D.mgrzeczniejszego
żgrzeczniejszy
C.mnajgrzeczniejszemu
B.żgrzeczniejszą
lmN.grzeczniejszymi
lpM.mnagrzeczniejszy
najgrzeczniejszy
żnajgrzeczniejsza
lmM.mosnajgrzeczniejszy
B.nmosnagrzeczniejsze
1. »rozsądny, mądry, rozumny«:
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • Do Białeygłowy grzeczney nie trzebá gospodarzá furyatá, Melánkolika/ chłopá marnego. ŻabPol B3v.
2. »odznaczający się dobrym wyglądem, ładny, piękny, urodziwy«:
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • Biáłagłowá grzeczna Wino mocne/ Z namędrszego vczyni błazna. ŻabPol B3v.
3. »dobry, odpowiedni, nadający się, należyty, taki jak trzeba, przyzwoity; łaskawy, uprzejmy«:
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • Nam się v ludzi/ á ludziom się záś v nas Zda się grzecznieyszy/ v Giermáká kutas; Aliena nobis, nostra alijs plus placent. RysProv XI, 9.
4. »pochodzący z wyższych sfer społeczeństwa, godny; powszechnie szanowany, poważany«:
2 a. 3:
#

GRZECZNY
w funkcji rzeczownika
Formy gramatyczne:
1. »dobry, odpowiedni, nadający się, należyty, taki jak trzeba«:
  • – Przyjechawszy do gospody, oną tak długą całego dnia jazdą upracowany, gdy nas u wieczerzy nie dobrze częstowano, z niecierpliwości począłem gospodarza i gospodę tamtę abominari, nazywając gospodarza takiém nazwiskiem, jakie w naszym języku polskim najlepszemu i najgorszemu i najgrzeczniejszemu więc dają. PacOb 28-29.
  • – [...] wygrzeczniwszy Scytycki ábo Słowieński nász ięzyk/ y názwawszy się od tego Graecy miásto Grzeczni/ ták sobie oślep wszytkę chlubę stárożytności przypisowáli [...]. DembWyw 7-8.
2. »pochodzący z wyższych sfer społeczeństwa, godny; powszechnie szanowany, poważany«:
  • – Nie od Noego? niech Herb, kłádzie od Adámá! Lepszy nowy, komu go Cnotá náda samá. Powiedzialbym [!]: gdyby mi to niechciáło szkodzić, Często zostáć Szláchcicem, piękniey, niż urodzić. Siłáż ich w Domu siedząc, iákby pod Opończą, Gdy grzeczni poczynáią, Herb swych przodkow kończą. Wolą krwią hártowany Topor, w Lemnie kuty, Chowáć, niż bronić Polski od Turkow; ná szkuty. PotPocz 51-52.
  • – Ten Sinicki był to człowiek urodzony dobrze ale małéj fortuny [...] protegente principe Wiśniowieckiego do pieniędzy wielkich przyszedł, a przeto grzecznym został, contemnebat viliorem fortunam [...] a jako z chudego pachołka prędko panem został, tak w krótkim bardzo czasie do mizernéj wrócił się fortuny. ZawiszaPam 256.
Autor: WM
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)