POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło HAPTEKARSKI drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło HARAKTER
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 27.02.2016
*ARABSKI przym. od ARAB, *ARABIJA
Warianty fonetyczne: ARABSKI, HARABSKI
Słowniki: SStp, SXVI, Kn (pod: kocenki), T III (pod: kocenki), L (XVII-XVIII), SWil, SW (w in. zn.), SJP notują
Formy gramatyczne:
lpM.marabski
D.marabskiego
żarabskiej
narabskiego
B.mnżywarabski
N.marabskim
Ms.marabskim
żarabskiej
lmM.mosarabscy
nmosarabskie
D.arabskich || harabskich
C.arabskim
B.nmosarabskie
N.arabskimi
Ms.arabskich
lpC.m albo narabsku
»pochodzący z Arabii, związany z Arabią, Arabami«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. język arabski (sz. zm.):
  • – Sądziłem zá rzec nie słuszną, áby ięzyk Polski nie miał tey náuki, ktorą się insze ięzyki, [język] Arábski, Grecki, Łácinski, Hiszpánski, Włoski, Fráncuski, Niemiecki, Angielski zdobią. SolArch 3 nlb.
  • – Otrzymał był ten fawor Koniecpolski, że do niego wolno było iednemu z Turkow wchodzić, ktory go ięzyka Tureckiego y Arabskiego uczył, atoli gdy się o tym insi dowiedzieli, tego mu zabronieli; maiąc to za nieprzystoyną rzecz, żeby się niewolnik ieden, Swiętego (tak mowili) ięzyka ich uczył: przecięż z Dykcyonarza Tureckiego y z zwyczaiu, dosyć dobrze tym ięzykiem mowił; tym uczeniem się, czytaniem Xiąg iakich mogł między pogaństwem dostać, osobliwie Historykow, nabożeństwem, przykre więzienie sobie słodził. NiesKor II 583-584.
  • – CHABAR álbo CABAR od Saracenow, Ismaelitow, Arabow, niżeli Machometa przyieli błędy, wenerowane Delubrum; znaczy z Arabskiego ięzyka Venerem, albo Luciferum ChmielAteny I 39.
  • – MEMPHIS vulgo Kayr, albo Alkair, Arabskim ięzykiem nazwane Miasto Krolow Egypskich Stolica, zabobonow gniazdo; gdzie Apisa albo Sorapisa Bożka w Wołowy postaci naywiększy był Cultus: tam Cuda Swiata Pyramidy, Krolow Groby. Nazwali też byli te Miasto Egypską Babylonią. ChmielAteny I 420.
  • – Tu była Biblioteka ksiąg Arabskich, Sáraceńskich, w wielkiey bardzo liczbie, ktore Kardynał Ximenes nimiô zelô ductus spalił, cum magno dámno Literatorum, gdyż tam wielkie miały bydź curiositates w Arabskim ięzyku, pewnie o Religii nietraktowały, bo Machometanow niegodzi się kommentować, ani o swey Religii pisać; to pewnie były Historyczne, Poetyczne, Astronomiczne, Medyczne Arcana. ChmielAteny IV 175.
  • – Maltańczykowie mieyscowi, mowią ięzykiem Arabskim, z racyi: iż tu niegdy panowali Saraceni. ChmielAteny IV 233.
  • – [Miasto Fez] Ma Akademię uczącą ięzyka Arabskiego. ChmielAteny IV 546.
troj. bot. kocanki arabskie (sz. zm.): »gatunek lawendy, Lavandula stoechas«
  • – To ziele/ iż kłosem iest podobne Szyszkowey Láwendzie/ ktorą Arabskiemi Kocánkámi miánuiemy: przeto od niektorych/ etoremi Arábskimi Kocánkaámi iest názywáne. SyrZiel 1456.
  • – O Kocánkách Arábskich/ ábo Szyszkowey Láwendzie/ Rozdział 25. Stoechas. Stichas. Stöchaskraut. SyrZiel 468.
  • KOcánki Arábskie/ ktore Szyszkowá Láwendá zowiemy/ jest ziele przespolne/ y przywoźne/ Láwendzie bárzo podobne/ dla czego też nazwiská od niey dostáłá drugie[g]o. SyrZiel 469.
  • KOcánki Arábskie są smáku gorzkiego. SyrZiel 469.
  • Kocenki arábskie/ láwenda szyszkowa. Stoechas [...]. Lauendulae similis est [...]. Kn 286.
  • Staechados Arabicae. Fremld Mottenkraut. Arabskych koczánkow [kwiat]. GuldOn 20.
  • kocenki arabskie, lawenda szyszkowa. (stoechas) Stochas-Kraut. plante odoriferante semblable à l´hisope. T III 577.
troj. arabski dzianet:
troj. arabska inskrypcja:
troj. dzięgiel arabski: »jedna z roślin z rodziny selerowatych«
troj. koń arabski (sz. zm.):
  • – Brzuch trwałość w drodzé znaczy/ a sierć miękka/ y ktora wolna iako są Arabskie konie/ Rączość y bieg pokázuie A ile sierć tak miękka/ że iakby się dartego iedwabiu dotknął. PienHip 6.
  • Koń arabski choć chudy, ale rączy bywa. SaadiOtwSGul 18.
  • – Klacz skaro Gniada zrzebna pokoniu Siwym arabskim dyszlowa Biało Nuzka. ArchRadziw 1638 191,2.
  • – Klacz Gniada Forytarska naręczna zrzebna po Koniu Arabskim Siwym. [1742] ArchRadziw 1638 316/2.
  • Arabskie konie tak są rącze, że przez dzień, y przez noc, sto ubiegą mil. ChmielAteny III 272.
troj. munsztuk arabski (sz. zm.):
  • – Nieuchronna śmiertelność munsztukiem iest Arábskim pychy y ánimuszu wyniosłego AndPiekBoh 48.
  • – Twardo ustemu koniowi czasęm y Arabski niepomorze Munsztuk. PasPam 121v.
troj. munsztuczek arabski:
troj. guma arabska:
troj. gumi arabskie:
troj. żywica arabska:
troj. cyfra arabska:
troj. liczba arabska:
troj. seraglia arabska:
troj. wilcze łyko arabskie trzygranowite:
troj. bot. oset arabski: »roślina ciernista, być może z rodziny szakłakowatych«
  • Oset Arábski. Rozdział 13. Spina Arabica, & Spina AEgyptia. Frembdiestel/ oder Egiptsch diestel. OSet Arábski ábo Egyptski/ bárzo podobny iest białemu Ostu/ ták że go drudzy zá biały Oset máią/ ále nie bez omyłki/ iáko się wyższey powiedziáło. SyrZiel 668.
  • Spina Arabica. Arabisch Stechdorn. Oset Arábsky. GuldOn 17.
troj. arabska palestryta:
troj. arabski skoczek:
troj. arabski balsam:
troj. arabskie skryptury:
troj. pismo arabskie:
troj. arabski charakter:

*ARABSKI

PO ARABSKU
w funkcji przysłówka
Formy gramatyczne:
»w języku arabskim«:
  • – Gdyby iaki zmiennik teraz stanął a miał przynamniey ieden paszport od Wezera ktorego po Arabsku/ y od Wołoskiego Hospodara gleycik iaki/ porwalibyście się y do tego/ iako do Oyca. BirkRus 16.
  • – [...] ktos wie iakie nam tez Decreta tas Nieubłagana [...] Kancellaria pisze: Snada Warabi Po polsku w polscze po Arabsku, skądze wziąć Daniela ktory by nam ie wyłozeł? HerbOr 629.
  • – Wybornie po Arabsku mowił [bohater]. AndPiekBoh 16.
  • – Zowie się tedy [Bóg] po Hebraysku Iehova; po Syryisku Ella; po Chaldeysku Eyla; po Arabsku Allo; po Egipsku Goni; po Etyopsku Abba; po Ormiańsku Derd; po Georgiańsku Moti; po Abyssińsku Agei; po Persku Syri; po Łacinie Deus; po Grecku Theos; po Illirycku Boog; (iest słowacki kray) po Hiszpańsku Dios; po Włosku Idio; po Francusku Dieu; po Niemiecku Gott; po Węgiersku Atya; po Moskiewsku Tios; po Czesku Bouh; po Polsku Buog; ale teraz Polacy diphtongum uo, efferunt za o, y mòwią Bog; po Belgicku, albo Niderlandzku Goot; po Angielsku Good; po Szkotsku Goed; po Libernicku Nieh; po Hetrusku Esar; po Saraceńsku Agdi; po Magicku Orsi; po Assyryisku Adad; po Koptyisku Geos; po Peruańsku Zimi; po Indiysku Tura; po Syneńsku Tali; po Tatarsku Anot; po Hesperydiysku Agad; po Kalefroneńsku Solu; po Kongońsku Aneb; po Angolańsku Anup; po Maurytańsku Alla, po Filozofsku Abda; po Kabalistyńsku Agla; po Isladiysku Gudi; po Kánadiysku Riuh; po Mexikańsku Bosa; po Kwityńsku Hoha; po Parakwariysku Piur; po Hilicku Hana; po Filippinicku Mora; po Iapońsku Zaka; po Samotraceńsku Pola; po Narsingicku Bila; po Melindycku Abag; po Maldywicku Obra; po Zaflanicku Bora; po Ormuzańsku Alai; po Cyreneńsku Popa; po Elamicku Para; po Tybetycku Geza; po Bakryańsku Sila; po Karmanicku Suma; po Albarycku Bogo; po Beotycku Aris; po Kamboyańsku Miri; po Kreteńsku Deos; po Gymnoficku Tara; po Brachmańsku Pora; po Mogolsku albo Mogerycku Alli; po Peloponeseńsku, albo Moreysku Dyos; po Frygsku Zeut; po Tracku Kalo; po Adenicku Illi; po Mezopotańsku Ella; po Moldawsku, czyli po Wołosku Dzeu. ChmielAteny III 2-3.
Patrz *arabszczyzna.
Autorzy: WM, WG
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)