POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło PAR drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło PARABAN
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 08.04.2014
PARA I rzecz. ż
Słownik SJP notuje
Słowniki: SStp, SXVI, Kn, T III, L, SWil, SW nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 1601-1620
Formy gramatyczne:
M.para
D.pary
B.parę
N.parą
Ms.parze
W.paro
D.par
B.pary
N.parami
Ms.parze
M.parze
D.paru
N.par
Ms.paru
Etymologia:
niem. Paar
1. »dwa jednakowe przedmioty tworzące pewną całość a. dwie osoby tworzące pewien związek«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. iść parą (parami) || w parze chodzić: »Iść razem, we dwóch (dwoje)«
  • – Pánowie rádni w iego stopy Y pułkownicy pierwszy szli parámi {w procesji]. TasKochGoff 275.
  • – A widział żeś miły ubogi, Káifaszá z Anaszem parą idących? ktorzy iáko się kompániiowáli w domu, ták i do Kościołá párą chodzili. MłodzKaz II, 166.
  • – Przybliżáli się do Páná IEZUSA: á iákoż? hurmem i cáłym pásmem? nic [!], ále parą, Publicani et peccatores, w-parze chodzili, Celnicy i grzesznicy. MłodzKaz I, 255.
  • – Przybliżali się do Pána Iezusa: á iákoż? hurmem i cáłym pásmem? nic, ále parą, Publicani et peccatores, w parze chodzili, Celnicy, i grzesznicy. MłodzKaz I, 255.
troj. wychodzić parami:
troj. iść parą koni || jeździć parą koników || przyjechać parą końmi: »(Przy)jechać w zaprzęgu skłądającym się z dwóch koni«
troj. (Mieć co, być czym) do pary || (Mieć co, być czym) nie do pary: »(Nie) pasować, (nie) składać się na całość, być (nie)parzystym«
  • – Niemasz bárziey niedopary, iáko wielki ánimusz, á máła intratá. FredPrzysł D1v.
  • – Adam wziął się z prostey ziemie, á Ewá iuż z kości [...] iuż Raiowna [...] i pierwsze małżeństwo nie było do pary, bo większa rodowitość Ewy. MłodzKaz III, 151.
  • – Ludzi pięć tysięcy, chlebow pięć, iákby do pary, ále z wielką nierownością, i tu, i tu iest pięć. MłodzKaz 293.
  • – Jákie prożne obserwacye są: [...] Niedopary kłáść iaia pod kurę áby się prędzey wylęgły. BystrzInfAstron II/ III.
  • PAIR (Terme Arithmetique) [...] Numerus par [...] Numerus impar [...] PARA do pary. Przeciwnie mowiemy nie do pary. DanKolaDyk II, 324.
troj. para a para || parą a parą: »po dwa, parzyście«
przen. przenośnie:
  • – Słowik [...] po swej parze utraconej Nie chce osiadać gałązki zielonej. LubSOrfPol 9
2. zazwyczaj w bierniku »kilka, trochę«:
Związki wyrazowe nieprzyporządkowane do znaczeń
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. bir para:
Autor: PK
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 08.04.2014
*PARA II rzecz. ż

Najwcześniejsze poświadczenie: 1613
Formy gramatyczne:
D.pary
B.parę
N.parą
M.pary
B.pary
N.parami
»efekt ulatniania się cieczy lub ciała stałego; mgła, opar, dym«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. pary nie staje komu: »Komuś brakuje oddechu, powietrza«
troj. robić co, ile mieć pary: »Robić co z całych sił, na maksimum możliwości«
troj. kozia para: »wódka«
przen. przenośnie:
  • – Nie ták Mongibel smrodliwe ná wietrze Dymy pusczaiąc zaraza powietrze: Iako on z Rędzin iadąc Przerębskiego Smierdzące pary iádu Kalwinskiego Pusczał, bluznierstwa przetrębuiąc w rękę Przy Ktorey trzymał wydętą pasczękę. OblJasGór k 77
  • – Ozionął ich Czárt przeklęty/ y ták záráźliwą párą swoią przykopcił/ że się sstali czarnymi ná duszy iáko wągle. StarKaz 334
Autor: PK
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)