POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło JEDAMASZKOWY drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło JEDNAĆ
ZALĄŻEK ARTYKUŁU HASŁOWEGO
Data ostatniej modyfikacji: 21.03.2017
JEDEN licz.

Najwcześniejsze poświadczenie: 1618
Formy gramatyczne:
M.żjedna
mosjeden
njedno
D.mnżywjednego
njednego
C.mnżywjednemu
B.mnżywjeden
żjednę
njedno
N.mnżywjednym
żjedną
njednym
Ms.żjednej
jedny
njednem
Związki wyrazowe nieprzyporządkowane do znaczeń
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. z jednegoż gniazda z drugim: »krewny; z tego samego rodu«
troj. jednym krokiem nie ustąpić: »ani odrobinę nie ustapić«
troj. w jeden cel bić: »jednego pragnąć«
troj. ku jednemu umierzyć celu: »dążyć do osiągnięcia jednego skutku«
troj. do jednego celu mierzyć: »starać się dotrzeć do tego samego miejsca, kresu podróży«
troj. trwać w jednej porze:
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. słowa jednego przemówić nie móc:
fraz. jeden na drugiego spojrzeć: »wzajemnie na siebie spojrzeć«
fraz. jeden na drugim upaść: »zginąć«
fraz. (Za) jednym zamachem: »od razu, błyskawicznie«
fraz. za jedno chodzić: »mieć to samo znaczenie«
fraz. z czym chodzić w jednej kupie:
fraz. nie w jednej sforze z czymś chadzać: »nie być z czym związanym, nie występować razem z czymś«
fraz. w jednej cenie z kim czym chodzić (sz. zm.): »mieć równą wartość«
  • Jedno i dobrych, i złych szczęście psuje Czysty z nieczystym w jednej cenie chodzi. LubSTobPol 47.
  • – Wiem, że niegdy ták droga Kleopatry byłá Perła, że w iedney cenie z iey Páństwem chodziłá. DamKuligKról 34.
fraz. w jednej sforze (z kim czym) chodzić (sz. zm.):
  • – Tak piękny smiech z zdradą chodzic w iednei sworze Zadną miarą nie moze. ArKochOrl 65v.
  • – Stáry á dziecię w iedney sforze zsobą chodzą. WojszOr 296.
  • – Wszytkie takie iednakie bogata Vboga I wiedney Sworze chodzą bo ktora chuda Sprzeciwia sie dostatniey chocby się y spękac Mezowi musi dla niey bydz. OpalKSat 29v.
  • – Kucharz y Kuchárká w iedney zsforze chodzą/ w ktorych ręku nie tylko Páńskie/ ále y káżdego/ dobre/ przez szczerość y umieiętność/ złe przez skwápliwość y złość/ zdrowie. HercBan 5.
  • – Widzę Litwin a Swinia w iedney sworze chodzi Swinia chce [...] li co zwąchać to chodzi po nocy Litwin zas na rabunek iak by wybrał oczy. PasPam 183v.
  • W jednej sferze[!] chodzi Zabojstwo z cudzołostwem. PotFraszBrück I 311.
  • – Dosyć na tym, że się w tym Domu urodziła, gdzie zawsze z Starożytnością poczciwość, z podczciwością cnota w iedneyże sworze chodziła. DanOstSwada II, 21.
fraz. po jednemu chodzić: »o zdarzeniach, zjawiskach: występować oddzielnie, bez związku z innymi zdarzeniami lub zjawiskami«
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • Wolna myśl iedná roskosz v człowieká. RysProv 82.
przys.
  • iédnę się broń/ obronę/ dowod/ przyiaciélá/ nié spuszczay. KnAd 529.
przys.
  • Wenn ein Narr einem Irrthum entgehet/ jednego Błędu uchodząc Głupi, geräth er in den andern/ tráfi w drugi. ErnHand 227.
przys.
  • – Widziemy/ że prawdziwe jest ono stáre przysłowie: Jeden Błazen wiele Błaznow czyni. GdacPrzyd 31.
przys.
  • Iéden drugiego broni/ wymawia. KnAd 306.
przys.
  • – Bog sam widząc że z ciebie ni iemu świeca/ ni czartu ożog/ że/ pod pokrywką pobożności/ twey lubieżności szukasz; a (iák więc mowią) iednym charte[m] dwoch zaięcy gonisz. BujnDroga 71.
przys.
  • Dziesięć lisowátych do iednego białokurowátego ná porádę chodzą. RysProv III, 6.
przys.
  • Iédná iáskołká nié czyni láta; nié czyni miástá iedná chátá. KnAd 309.
przys.
  • Iedná bábá kámień do studnie w wáli/ a dziesięć go chłopow nie dobędzie. RysProv Cv.
przys.
  • GOUTTE [...] PODOBNI do siebie iák dwie krople wody iedna z drugą. DanKolaDyk II, 93.
przys.
  • Jédno słońcé dość ná niébié. Pánowánie towárzyszá nié lubi/ nié cierpi. KnAd 316.
przys.
  • Jéden kot stadá myszy się nie boi. KnAd 307.
przys.
  • Jédná nędzá nié dokuczy: ábo/ niédość ná człowiéká. KnAd 310.
przys.
  • Jéden nié wiéle możé: nié wszystkiego baczy. Jéden iáko nic. KnAd 308.
przys.
  • Nié káżdemu będzie gmyśli/ ná co iédno więc pomyśli. KnAd 721.

JEDEN
w funkcji rzeczownika
Formy gramatyczne:
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. jeden na drugim paść: »zginąć«
  • ~ Choc by miał paść ieden na drugim A niewyiadę. PasPam 169.
Związki wyrazowe nieprzyporządkowane do znaczeń
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. dość na jednego:
  • ~ Dość ná iédnego/ ma co iéden robić/ Quae pastoris vnius dispendant curam [...]. Kn 138.
  • ~ dość na jednego; ma co ieden robić. genug Arbeit vor einen. c'est assez de travail pour une personne. T III 257.
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • Iéden chodzi w miérzé/ drugi suknią dziérzé. KnAd 509.
przys.
  • ~ Iéden buduié/ drugi psuié. KnAd 308.
przys.
  • ~ Podobáć się mądremu/ dość i iédnemu. KnAd 880.
Autor: SPas
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)