POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło BUDOWNICTWO drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło BUDOWNICZKA
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 19.03.2016
BUDOWNICZY przym.
Warianty fonetyczne: BUDOWNICZY, BUDOWNICY
Słowniki: SXVI, Kn, T III, L (XVII-XVIII), SWil, SW, SJP notują
Słownik SStp nie notuje
Formy gramatyczne:
lpM.mbudowniczy || budownicy
żbudownicza
nbudownicze
D.mbudowniczego
żbudowniczej
B.mnżywbudowniczy
żbudowniczą
N.mbudowniczym
budowniczem
lmM.mosbudowniczy
budowniczowie
D.budowniczych
C.budowniczym
B.mosbudowniczych
nmosbudownicze
N.budowniczemi
Ms.budowniczych
1. »odnoszący się do budowy, budownictwa, budowania; będący wytworem kunsztu architektonicznego, zbudowany«:
2. »odnoszący się do urzędnika sprawującego dozór gmachów, miejsc publicznych w mieście i fortyfikacji miejskich«:

BUDOWNICZY
w funkcji rzeczownika
Formy gramatyczne:
1. »twórca budowli, ten, który buduje, architekt«:
  • – Ieden wielki Architekt ábo budownicy [...] nápisał. WargRzym 51.
  • – Ná wieżę szedł [król] ktorą vczony Ták budowniczy przy bramie postáwił/ ze z niey ná wszystkie widáć beło strony. TasKochGoff 58.
  • Budowniczy/ mistrz w Budowaniu/ Architector, oris, Architectus [...] Antistes [...] Antistor [...] Materiarius, ij. g. m. ein Bawmeister/ Werkmeister/ Zimmermann/ Holzbawer zu einem Gebäw. DasHünDict Ppiijv.
  • – Tego Instrumentu [wagi do wyważania linii horyzontalnych] uzywanie [...] iest zwyczayne wszytkim Budowniczym y cieslowi namnieyszemu. NarArch 61.
  • – I ia to vczynić każę [przełożyć na język polski dzieło Jakuba Orgnoli], nie tylko dla budowniczych, ále y dla stolarzow, szynczerczow. Ktorzy tych miernie vmieraiąc y niezáchowáiąc, bárzo wielkie błędy w woich robotách popełniáią. NaukaBud 22.
  • – Cháldeyskiey [...] wieży, ktorą się zmieszáły Narody, budowniczych wnuku pozostáły! Zły stárcze! DamKuligKról 237.
  • – Koło z łopátkámi w też się stronę obráca w ktorą koło R: záczym niechay budowniczy tákiego Wiátraka, náwroci skrzydeł, aby się w też stronę obrácáły w ktorą koło z łopátkámi. SolArch 97.
  • – Przydzie mi iáko widze náśládowáć owych budowniczych, ktorzy wystawiáiąc wspaniáłą fabrykę [...] wymálowáć zwykli wizerunek roboty swoiey. DanOstSwada II, 76.
przen. przenośnie:
  • – Posyła Bog robotniki swoie/ ktore rozmáicie zowie pismo ś. [...] zowie ich Zołnierzámi/ Winogrodnikámi/ Pástyrzámi/ Woły/ Oraczámi/ Młoczącymi/ Sieiącymi/ y Budowniczemi Kościołá. BirkOboz 62
  • – Co głowa to inaczey: wszyscy, wszyscy roznie Ze ziemię iak pieczenią obrocą na roznie Słonce w Mecie posadzą: lecz gdziesz się doliczy Rozum ludzki: sam mądry: spraw twych budowniczy. PotWoj 173
  • – [Pisze św. Paweł] Iako mądry Architekt założyłem fundament [...] przez fundament struktury, rozumie się wiara w Iezusa Chrystusa y iego prawo [...] Przez budowniczych rozumieią się Koryntczykowie, do ktorych list pisany od Pawła. BystrzInfGeogr B1v
2. »urzędnik sprawujący dozór gmachów, miejsc publicznych w mieście i fortyfikacji miejskich, także kontrolujący prawidłowość miar i wag; w starożytnym Rzymie również godność tytularna, uprawniająca do zasiadania w senacie«:
  • – Kmotrami [na chrzcie syna] beli Ie[g]om P. Paweł Podchocimski. Horodniczy i budowniczy Wilenski. Pan Thomas Gibel. VorLetSkarb 137.
  • – E'DILE [...] BUDOWNICZY urząd u Rzymian ktorego powinność była mieć dozor o Fabrykach wszystkich publicznych, świętych y świeckich, y o dobrym porządku pospolitym w mieście iáko też o widokach y igrzyskach publicznych u nás Burgrabiowie. DanKolaDyk I, 491.
  • – AEdiles, aliàs Budowniczych, á tych iest trzech, ktorym incumbit docierać Bibliopolow, Mostow, studni, Przepráw, przestrzegać, konserwować, reparować [ma Wenecja]. ChmielAteny II 190.
  • – URZĘDY Ziemskie postanowione konstytucyą Anni 1611. [...] Mostowniczowie, Budowniczowie są perpetui Seymikow Directores. Iest ich 12 [na Litwie]. ChmielAteny II 402-403.
  • – Teodozyusz młodszy Cesarz Cyrusá Pannopolistę uczynił Kommendantem Miastá, á bardziey Budowniczym, ktory in spatio 60. dni mur trzeci dał od Morza, zá co gdy Cyrusa ná publicznych theatrách enkomizowáli Obywátele z aklámacyą táką: Constantinus Urbem condidit, Cyrus renovavit. ChmielAteny II 458.
Autor: WM
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)