Pobieranie

Informacja o "ciasteczkach" i przetwarzaniu danych osobowych

Ta strona przetwarza Twoje dane osobowe takie jak adres IP i używa ciasteczek do przechowywania danych na Twoim urządzeniu.

Z jednej strony ciasteczka używane są w celu zapewnienia poprawnego funkcjonowania serwisu (np. zapamiętywania filtrów wyszukiwania zaawansowanego czy ustawień wybranych w tym okienku). Jeśli nie wyrażasz na nie zgody, opuść tę stronę, gdyż bez nich nie jest ona w stanie poprawnie działać.

Drugim celem jest gromadzenia statystyk odwiedzin oraz analiza zachowania użytkowników w serwisie. Masz wybór, czy zezwolić na wykorzystywanie Twoich danych osobowych w tym celu, czy nie. W celu dokonania wyboru kliknij w odpowiedni przycisk poniżej.

Szczegółowe informacje znajdziesz w Polityce Prywatności.

Wyrażam zgodę na "ciasteczka":
Tylko niezbędne do działania serwisu
Wszystkie (także służące gromadzeniu statystyk odwiedzin)

PL EN
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wyszukiwanie zaawansowane
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

SERDECZNIK

rzecz.
m
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Wersja do druku Jak cytować
Harvard Biuletyn PTJ bibtex CSL-JSON
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SStp, SXVI, Kn, T, L (XVI), SWil, SW, SJP

Formy gramatyczne
liczba pojedyncza
M.   serdecznik
N.   serdecznikiem
Znaczenia
1.  bot.  »roślina kępiasta o czarnym korzeniu, długich i cienkich łodygach oraz gęstych liściach i baldachowych, bladożółtych kwiatach; wykorzystywana w zielarstwie na dolegliwości serca; jeleni korzeń; Ceruaria«
  • Serdecznik/ álbo Ieleni Korzeń cżárny/ álbo Ielenie Oko/ Rozdział 38. Ceruaria rubra et Sardinica. Ceruaria nigra et Causimon. Thymoleon. SyrZiel 135.
  • Másłok Turécki/ mákowy sok. Succus herba Ceruariae rubrae, (serdecznik) aut papaveris nigri [...]. Kn 392.
  • Sérdécznik/ sérdéczny korzęń/ Iélęni korzęń/ cźarny. [Thymboleon. Sardinica. Causimon, et Ceruaria [...]. Kn 989.
  • serdecznik, serdeczny korzeń, ieleni korzeń czarny źiele. (thymoleon; cervaria) schwartze Hirschwurtz. espèce de gripaume. T III 2006.
2.  bot.  »roślina o szerokim, żółtym korzeniu, czworobocznych łodygach, liściach podobnych do pokrzywy i białobrunatnych kwiatach; wykorzystywana w zielarstwie na dolegliwości serca; Gęsia stopa; Cordiaca, Cordiaca, Lycopodes«
  • SERDECZNIK ziele rośnie wszędzie przy płotach między pokrzywami, znaiomy pod imieniem Gęsiey stopy. Liście ma nieco pokrzywie podobne, kwiatki biało-brunatne. Liście plastrem nawet zażyte skuteczne są ná palpitacyą serca, ná kurcz, y ciężkie rodzenie. SyrZiel 153.
  • Serdecznik/ Gęśia stopá. Rozdźiał 152. Cardiaca, Lycopodes. SyrZiel 910.
  • SErdecznik nász pospolity wszędy rośćie/ pod płotámi/ párkány/ przy murách/ ná rumách [!]/ y ná stárych murách/ przy szćieszkách/ miedzy Pokrzywámi. SyrZiel 911.
  • SErdecznik źiołko pospolite/ wszem znáiome/ ktore drudzy zowią Gęśią stopą/ iest dwoiáki. SzelTTestBork 910.
  • [...] źiele Serdecznik Cordiaca zwáne etc. o Medykámentách Zołądkowi ná rożne áffekcye służące rzeczy, zágrzewáiące, y chłodzące. PromMed 278.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • serdecznik drugi:
    • Sérdécznik drugi/ Gęśia stopá/ kotcza szántá. Cardiaca [...] Item Sérdécznik [...]. Kn 989.
    • kotcza szanta źiele, vid. Serdecznik drugi. T III 626.
    • serdecznik drugi, gęśia stopa, kotcza szanta.(cardiaca) Hertzgespann, Hertzwurtz. agripaume, gripaume, cheneveuse. T III 2006.
  • serdecznik syryjski:
    • »odmiana serdecznika o białym korzeniu«
    • Drugi Serdecznik Syriyski/ ná dwá ábo trzy łokćie wzwysz. SyrZiel 911.
3.  bot.  »roślina o długim korzeniu i o długich liściach podobnych kształtem do liści kopru włoskiego oraz baldachowych kwiatach białego koloru; wykorzystywana w zielarstwie na dolegliwości serca; Ptasze gniazdo; Polna marchew; Daucus«
  • Ptásze gniazdo pierwsze/ Polna Márchew/ álbo Swiniak/ lub Serdecznik wtory. Rozdżiał 46. Daucus Creticus Faem. Daucium Dios: Daucus secundus Daucus Syl: paracelsistis. SyrZiel 154.
  • Wszelákim niedostátkom y dolegliwośćiom serdecznym/ osobliwym y wielkim iest lekarstwem/ y przeto od niektorych Serdecznikiem iest rzecżone. SyrZiel 155.
  • Pierwszy ten ktorysmy tu opisáli Kreteński/ dawszy mu imię Serdecznik/ álbo Ptásze gniazdo pierwsze/ y Polney márchwie. SyrZiel 157.
  • Serdecznik, g. a. marchew polna źiele. (daucum) Mohren-Kümmel. carotte sauvage. T III 2006.
4.  miner.  »drogi kamień w kolorze białym, zielonym lub czarnym ukazujący w środku kształt serca lub inny kamień w kolorze czerwonym«
  • Sérdécznik kámięń drogi/ Encardia seu Cardisce [...] gemma candida vna, alia viridis, tertia nigra, cordis figuram in medio exhibens. [...] Bucardia [...] Sérdécznik reddi potest. v. Turkus. Item, Telicardios, gemma colore cordis, Persis Macula dicta. Kn 989.
  • ENCARDIA, to iest serdecznik kamień, inaczey Cardisce zwany, że w sobie wyraża serca figurę czarną, inny zieloną postać serca, inny co na białym kolorze cale, czarny konterfekt wyraża także serca, z opisania Pliniusza naturalisty. ChmielAteny III 344.
  • TELICARDOS serdecznik kamień, alias kolorem swoim reprezentuiący figurę serca; z tey racyi nim się Persowie bardzo delektuią, iako pisze Pliniusz. ChmielAteny III 347.
  • serdecznik kamień drogi. Hertzstein, ein Türckis in Gestalt eines Hertzens. espèce de turquoise de la figure d'un coeur. T III 2006.
5. »określenie herbu, w którym widnieją serca«
  • Tkwi oto serce práwie w śrzod polá białego/ W wieyzchu záś przepásány bindą Helm: á z niego Wychodzą po obu stron skrzydłá rośćiągnione Orłowe/ w ktorych sercá tákże są vtknione. NA TENZE HERB Serdecznik názwány. RoźOff F2v.
Więcej cytatów w Korpusie Barokowym 
Autorzy: KK
Data ostatniej modyfikacji: 06.05.2026