Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

*ŚMIERTELNY

przym.
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach
Słowniki nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 1670
Formy gramatyczne
lp D. m śmiertelnego  
C. m śmiertelnemu  
N. m śmiertelnym  
lm B. nmos śmiertelne  
Znaczenia
1. »taki, który umrze, skończy się«
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • śmiertelny byt:
    • – Dotąd w Miásto bronieł prześćia [...] Asz mu w tyle zrucono, połowicę mostu. Z tąd dostawszy wieczności, śmiertelnymi byty, Wzgardźi. PotPocz 122.
2. »związany ze śmiercią«
Związki frazeologiczne

  • snem śmiertelnym zawrzeć oko:
  • »umrzeć«
3. »powodujący śmierć«
  • – Czym że niebardziey [najbardziej] my za naszego Bogu mąmy dziękować Czarnieckiego ktoremu we wszystkich okazyiach tak łaskawy uzyczył Protekcyiey ze go z Cięszkich terminow swoią zawsze dzwigał ręką [...] A nad to że go Smiertelnego zachował szwanku kiedy plenus dierum Placida morte [syty wieku, łagodną śmiercią] z tego powołany Swiata. PasPam 205.
  • – Lacedemonczyk [...] Leząc na Placu Cierpiąc iuz Smiertelne rany Prosi Nieprzyiaciela by go wywrocono A ieszcze zraz Horęzem w piersi uderzono. PasPam 270v.
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • chrapanie śmiertelne:
    • chrapanie śmiertelne. das Röcheln eines Sterbenden. râlement d'un agonizant T III 122.
  • śmiertelny ból:
    • – Brat Azyatyckiego Basze zywcem wzięty Aleprędko Smiertelnem bolem od ran zdięty [...]. PotWoj 84.
    • – Spoyrzy ná się w ostatnich śmiertelnych bolách/ ow gorzki iádowity nie zbyty złego sumnieniá Robak świdrzy/ y nieszczęśliwą duszę z cielská ná wiecze męki wygryza [...]. BujnDroga 128-129.
Podhasła

ŚMIERTELNY


w funkcji rzeczownika

Formy gramatyczne
Najwcześniejsze poświadczenie:
1656-1688
Znaczenia
»śmiertelnik«
  • – Z goła dla ceremoniiey tylko, rownemu przed rownym. Człowiekowi przed człowiekiem Smiertelnemu przed Smiertelnym swoiey uzalić się dolegliwosci po tym zamilczec. PasPam 84.