Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

ŻYĆ

czas. ndk
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SStp, Kn, T, L, SWil, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:
SXVI (?)

Formy gramatyczne
żyć  
lp 1. os. żyję  
2. os. żyjesz  
3. os. żywie  
żyje  
lm 1. os. żyjemy  
2. os. żyjecie  
3. os. żyją  
lp m 3. os. żył  
lm mos 3. os. żyli  
lp zneut 3. os. będzie żyć  
żyjąc  
Znaczenia
1. »egzystować«
  • – Pyta mię aty zaczyiem tu pozwoleniem y ordynansem stoisz Odpowiem kto mi pozwolił zyc y chodzić. PasPam 180v.
  • – Ten od konia uderzony lezy wemdłosci rozumiałęm że iuz niezywy, kazałęm go za nogi wywlec az ow Stęknął. Dopiero rzeką zyie zyie trzezwić go obaczył się, wstał y poszedł. PasPam 181.
  • – Wątpię zebys iutra dostawał bo tęm [tam] ieden niewiem czy zyie do tego czasu. PasPam 182.
  • – Podobno trzech ich niebędzie zyc z tych posieczonych. PasPam 183.
2. »utrzymywać się z czegoś«
  • – Przegłodnieliśmy byli bardzo mięsa niezyiąc przez kilka miesięcy tylko ogrodnemi rzeczami a nay bardziey Cwikłą pieczoną. PasPam 113v.
  • – A z Boratyncem [Boratinim] Co się stało na Seymie? przestał że bic szelągow? dotąd ich biie Aby Dwor miał czym zyc Dopinac swoich zamysłow Sędziow na Pana Marszałka przekupowac Swiadkow zwodzić. PasPam 194v.
  • – W MM Pan iako człowiek Rycerski wielkim na uczyłes się zyć Zołdem. PasPam 223.
  • – Prosiłem go ze by mi przynaymniey powiedział iak się zowią [...]ale y tego niechciał uczynic wymawiaiąc się że to Panięta Ludzie znaczni a ia tu Słuzę Gdanskiem zyię musiał bym się tu niezostać. PasPam 263v.
  • – Ich to Zywot ustawicznie woiowac y z Woyny zyc. PasPam 278v.
Związki frazeologiczne

  • żyć za uproszeniem:
  • »utrzymywać się z czyjejś łaski«
    • – Przyszedł tedy Ordynans od krola do Woiewody aby na Dni Wielkanocne tu Woysko rozłozyc brzegięm Podlasza wdobrach Szlacheckich y zyc za uproszeniem kto co da zdyskrecyiey. PasPam 81.
3. »obcować z kimś«
  • – To iest mirabile [dziwne] ze ci dway ludzie tak z Sobą zyli ze iezeli się temu dobrze powodziło to tez y temu. PasPam 84.
4. »trwać«
  • – Imię wodza naszego zyie ozdobą Swiata Cnocie y wiecznosci Lubo zapłaci dług Smiertelnosci. PasPam 207v.
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • żyć z kimś w nieprzyjaźni (sz. zm.):
    • Zołnierz ten [...] w rzeczách y spráwách rycerskich/ dzielnieyszy był/ dla ktorey swoiey dzielności y śmiáłości/ częstokroć z samsiády w nieprzyiáźni żył [...]. SpInZąbMłot 295.
    • – LAGANA [...] iest Ptak w nieprzyiaźni z Wielorybem żyiący, ktory tylko co pászczę otworzy swoię, ten Ptak aż do wnętrzności iego wdziera się, serce y wnętrzności iego pożera, y śmierć przynosi [...]. ChmielAteny I 514.
Związki frazeologiczne

  • jak bydlę żyć:
    • – Iaki Pan, taki y kram, Pan iak bydle żyie, Niedziw, że się służący obrocą w bestye. DrużZbiór 71.
  • żyć w błędzie:
  • »grzeszyć, źle postępować«
    • Zyć muszę nigdy w popráwionym błędzie/ Troski y wieczne cierpiąc niepokoie/ Cień mię słoneczny náwet strászyć będzie/ Przed oczy niosąc plugástwo mi moie. TwarSDaf 122.
  • żyć jako bydło (przez pasterza) (sz. zm.):
    • Żyjem przez tak długi czas jako bydło przez pasterza. NiemPam 233.
    • Iáko [...] bydło żyć będziecie/ nie wiedząc gdzie iść/ co czynić/ y czego się trzymáć. StarPopr 12.
  • manną bożą żyć:
  • niech żyje:
  • »okrzyk wznoszony na czyjąś cześć«
    • Niech żyie moiá Páni w Krolewskiey osobie/ Bogini Panstw Pułnocnych/ ku Polskiey ozdobie. JurkLut B2.
    • – Na tryumf zaltanow zabrzmią mu w koncerze W paize mosiądzowe [...] Wszyscy pienia zakrzykną Krol polski niech zyie. DrobOpow 54.
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • Człowiék nié bydlę/ to iest/ nié ma żyć iák bydlę. KnAd 132.
  • Wiecznie nie zyie, kto chodzi. OblJasGór 47.
Podhasła

*ŻYJĄCY


im. przym. czyn.

Formy gramatyczne
lm D. żyjących  
Najwcześniejsze poświadczenie:
Znaczenia
»taki, który istnieje«
Podhasła

*ŻYJĄCY


w funkcji rzeczownika

Formy gramatyczne
Najwcześniejsze poświadczenie:
1656-1688
Znaczenia
»ten, który istnieje«
  • – Grozisz mi tu WMMPan smiercią iest to wszystkich zyiących Communis Regulas [powszechne prawo]. PasPam 136v.