Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

BEZDENNY

przym.
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
Kn, T, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:
SStp, SXVI (?), L (?), SWil (?)


Najwcześniejsze poświadczenie: 1607
Formy gramatyczne
lp M. m bezdenny  
ż bezdenna  
D. m bezdennego  
ż bezdennej  
bezdenny  
n bezdennego  
B. m nżyw bezdenny  
ż bezdenną  
n bezdenne  
N. ż bezdenną  
n bezdennym  
Ms. ż bezdennej  
n bezdennym  
lm M. nmos bezdenne  
D. bezdennych  
B. nmos bezdenne  
N. bezdennemi  
bezdennymi  
Znaczenia
1. »zdający się nie mieć dna, bardzo głęboki«
  • Bézdenny/ row/ wodá/ [...] Fundum non habet. [...] vide Głęboki. Kn 21.
  • – Przépáść/ Otchłań/ Głębia w-zięmi ábo wodzié bézdęnna. Barathrum [...] Eluuies [...] Hiatus [...] Vorago [...]. Kn 850.
  • – Przepáść bezdenną Ocean otwiera/ Gdzieć ná dnie iásnym łoznik zgotowány. TwarSDaf 75.
  • – Nas dwoie wszytkim ludem/ á co nád to beło W swoiey bezdenney głębi morze zátopieło. OvOtwWPrzem 22.
  • – Mogłoby to być, kiedy przykop nie głęboki, ále kiedyby był głęboki, álbo bez denny, cożby w ten czás począć, áby się mogło przejść. UffDekArch II, 96.
  • – Niech między bezdennemi niezbrodzonego Oceanu zabawia się [afekt] głębokościami. PasPam 80.
  • – Cała Nawmachia do bezdęney Kraby Nereusa zapadła. DrobOpow 59.
  • – Nie u Lwowá, áni Styru, albo ostrego krzemiencem Dniestru [...] ale u bystrego i niemal bezdennego Dniepru, tak srogim Narodom dawałeś odpor. PisMów II 39.
  • – Raz okręt z nimi pod obłoki leci, Drugi ich wprzepasc bezdenną ponurza, Ze z wielką pracą ledwie na ląnd wyndą. PotSyl 26.
  • – Nie przeszkodżą mi áni bezdenne Morża/ áni nieprzebyte Skáły/ ále gdy tylko Wm. M. M. Pán ná sługę swego skiniesz/ ochotny stánię do wykonánia wszelákich rozkazan Páná y Dobrodziejá swego. DobrPol I, 98.
  • – Nagły zbezdennego Łoná ziemie szum wstáie. ClaudUstHist 3.
  • – Ieżelim niepoiętym y nie iáko bez dennym morzem Seymy nazwał, gdzie skryte y niewiedzieć skąd wyrywáiące się wiatry intryg, y passyi ludzkich panuią, y ad nausragium, publicam Et privatam fortunam przywodzą. Dopieroż Trybunały Koronne słusznieyszym morzem nazwać mogę. JabłSkrup 61.
  • – Wiolę bespiecznie oschnąć na mieli Nizli w bezdenney ginąc topieli. MikSil 65.
  • – Gotow był z ochotą w piekło bezdenne zboczyć. NiesKor II 90.
  • – Długą żeglugę Ioab zaczął, iakoby ná morzu bezdennym. DrużZbiór 104.
  • Bezdenny. 1) grundlos. [...] 1) qui n'a point de fond; sans fond. [...] bezdenny row, woda. T III 35.
Przenośnie
  • Ázeż nie znaydzie się iáki sposob żebyśmy z tey ták cięszkiey y prawie bezdenney toni wybrnąć mogli?DanOstSwada V, 12
2. »niedający się napełnić, dziurawy«
  • – Rámbáld [...] słyszy/ że mu miecz świszczy koło głowy/ Mniema/ że mu iuż brzuch przeciął bezdenny. TasKochGoff 177.
  • – I wy, bezecne siostry, wy nielutościwe [...] Coście pomordowały swe męże właściwe, Za co w piekle bezdenną banię nalewacie, Bezdenną, a prace swej korzyści nie macie. SzymSiel 26.
  • – Bez przestánia/ muszą wod odmiennych Nádáremno dodáwáć/ do kádzi bezdennych. OvOtwWPrzem 160.
  • – Przestał czerpać wiadry bezdennymi Wodę Belidy [Orfeusz w piekle]. LubSOrfPol 16.
  • – Oblubienice Bożey, w prawdziwym Kościele, Ná ktorą czárt bezdenne, otworzeł gárdziele. PotPocz 147a.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • mit. bezdenna bania:
    • – [Do Danaid] I wy, bezecne siostry [...] coście pomordowały swe męże właściwe, Za co w piekle bezdenną banię nalewacie. SzymSiel 26.
3. »nieograniczony, ogromny«
  • – Uskrom przemysły, Bogatych z Wisły, Którzy bezdenną chciwością pijani, Swój kraj niestety plądrują spustami. GrochWiersze 230-231.
  • – A wy nápázszy, ządze swe bezdenne/ zá to nam serca stáwicie kámienne. TwarSDaf 92.
  • – O iáko sie nie záwstydził przed Epikureyczykiem/ mądry wprawdzie ále bezdenną mądrością nádęty Robertus Sycilyski Monarchá. WojszOr 239-240.
  • – Jakozes swiecie daleko odmienny Natory dzisiai rządzą nie rozumy Niedosyc złosci Czartoskiey besdenny Choc dopnie pierwszy nad niewinnym dumy Trzeba Turtury y kary codzienny Ansy nasycą rozbestwione Szumy. ChrośJóz1698 VII, 14.
Związki frazeologiczne

  • bezdenne huty:
  • »piekło«
    • – Z czym się przed Sędzią surowym pokażę! Ktory iak rzecze: idź w bezdenne Huty! Znász śmierć, Sąd, piekło á nie znasz Pokuty? DrużZbiór 153.
4. przen.  »niepojęty; trudny do zrozumienia; niezbadany«
  • Bezdenny. [...] 2) tief, schwer zu begreifen. [...] profond; dificile à concevoir. [...] bezdennych i wyśmienitych zażywa konceptow. T III 35.