Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

DŹWIĘK

rzecz.
m
ZALĄŻEK ARTYKUŁU HASŁOWEGO
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SStp (dźwięk, źwięk), SXVI, Kn, T, L, SWil, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:

Formy gramatyczne
lp M. dźwięk  
D. dźwięku  
B. uż. nżyw. dźwięk  
N. dźwiękiem  
Ms. dźwięku  
lm B. uż. nosob. dźwięki  
Znaczenia
1. »odgłos, brzmienie«
  • – Rozlega się straszny gwar ogromnego dźwięku: RożAPam 15.
  • – A tu się głosy tym więtsze wzmagają, aż o ostatnie mury dźwiękiem uderzają: „Ukrzyżuj” – straszne echo miedzy mury niesie, 60 z owę stronę się drugie rozlega po lesie. RożAPam 49.
  • – Jednak im go tężej śmierć natarczywa dusi, tym wdzięczniej, na pozornym zawieszony sęku, śpiewa, sięgając z dusze łagodnego dźwięku. RożAPam 82.
  • – Trąby niesłycháć/ áni ogromnego Bębnu/ tylko dźwięk głosu nabożnego [podczas procesji]. TasKochGoff 276.
  • – O naswiętsza Dziewico cos z to wzdy takiego I biegła na dzwięk zgiełku onego wielkiego ArKochOrl 32.
  • – Vsłyszawszy głosy y dźwięk wyiechał z swey brony Zawodnik uskrzydlony straszny w onem czesie ArKochOrl 33v.
  • – Po dzwięku straszney grozby y fukow vzywa I na poiedynek go wabi y wzywa. ArKochOrl 33v.
  • – I aby konia sidłał Czarnoxięznik srogiem Dzwiękiem znac dawaiąc krzywym trąbi rogiem ArKochOrl 33v.
  • – Gdzie czesto słychac miedzy pusczami gęstemi Dźwięki woiennych zelaz pod dęby wielkiemi ArKochOrl 38.
  • – Przejrzysty strumień wody krysztalowy Smutnym szemraniem dźwięk wydaje nowy I nieme wody Płaczą twej szkody. HabListKontr H, 33.
  • – Boście nie przystąpili do gory ktora się da dotknąć/ y do ogniá gorejącego/ y do wichru/ y do ciemności/ y do burzy: Y do dźwięku trąby/ y do głosu słow; który ci co słyszeli/ prosili/ áby więcey do nich nie mowiono: BG Hbr 12, 18-19.
  • – Głos zgráje ná górách/ jáko ludu gęstego: głos y dźwięk krolestw/ y narodów zgromádzonych: PAN Zastępow spisuje Wojsko ná wojnę. BG Iz 13, 4.
  • – Ztrącona jest do piekłá pychá twojá/ y dźwięk muzyki twojey: BG Iz 14, 11.
  • – Wszák y rzeczy nie żywe/ ktore dźwięk wydawáją jáko piszczałká álbo Cytrá; jesliby roznego dźwięku nie wydawáły/ jákoż poznano będzie co ná piszczałce álbo co ná cytrze gráją? BG 1Kor 14, 7.
  • – Y uczynię/ że ustanie głos pieśni twojich: á dźwięk harf twojich nie będzie więcej słyszány. BG Ez 26, 13.
  • – A będzie to miał ná sobie Aáron przy posługowániu/ áby słyszány był dźwięk jego/ gdy będzie wchodził do świątnice przed PAná/ y gdy záś wychodzić będzie: żeby nie umárł. BG Wj 28, 35.
  • – Zá nią wnet hucży dźwiękiem/ grzmi głosem zacności swojey: y nie odkłada innych rzecży gdy bywa słyszan głos jego. BG Hi 37, 3.
  • – Odejmi odemnie wrzask pieśni swojich: bo jich y dźwięku harf wászych słucháć nie chcę. BG Am 5, 23.
  • – Błogosłáwiony lud/ ktory zna dźwięk twoj. PAnie w światłości oblicża twego chodzić będą. BG Ps 89, 16.
  • – Spiewánie/ głos śpiewáiących. Melos [...] dźwięk / brzmienie [...] Piéśń/ Mélodyia. Kn 1042.
  • – Szczęká gárniec/ dzwon. [...] Raucum tinnit, sonat. Raucum edit sonum. Szczęka vel nié brzmi/ głucho brzmi. nié brzmi/ nié oddáié dźwięku / iák w-pudło uderzył. Kn 1105.
  • Dźwięk/ [...] Sonus, masc. secundae. [...] quartae. [...] Strepitus, [...]. Strepitus dulcis testudinis. Canor [...]. Kn 170.
  • – Brzęk/ dźwięk / z brząkánia/ v. Brzmienie. Est etiam interrectio sonū exprimens rei tinnulae percussae vel proiectae. Kn 48.
  • – Brzmienie/ dźwięk. Sonus, m. 2. Sonus neruorum, vocis, [...] Sonitus tubarum, [...]. Sonitus aeris, [...] Sonor, m. [...] Sonus, us, m. [...] Strepitus dulcis testudinis, [...]. Tinnitus aeris, [...] Canor [...]. Kn 49.
  • – Brzmiący/ Sonorus, [...] Canorus, [...] AEs canorum: Canora lyra, [...] Canora vox, [...] Canorum vocis genus, pro canora voce, [...] sicut praecox ingenij genus, pro praecoci ingenio [...]. Vocalis, subst. aut Vocalis litera, adiect. [...] Brzmienie/ dźwięk przéz się máiąca. Resonus, [...] resonabilis, [...] Sonabilis: sistrum sonabile, [...]║ Sonans, [...] ║ Consonans, [...] Consonantiora, grandiora, leniora in oratione, s. verba. Tinnulus, [...]. Soniuius [...]. Kn 49.
  • – Mało tu y Cypriyskie Grácye iuź spráwią/ Poprozno słodkim dźwiękiem głuche uszy báwią. TwarSLeg 74.
  • – A Wezer ná to. Nie mniey y ia wzaiem Ućieszon/ że przed Carskim widzę ćię Szaraiem/ Y iásną iego Portą. O ktorym ták śiła/ Dźwięku po Ottomániech sława rospuściłá. TwarSLeg 79.
  • Dźwięk. Sonus, skûbeimas. SzyrDict 59.
  • – Raczej narzekam na nasze igrania I melodyjne dźwięki, i śpiewania. Przez te cny pokój i wody powolne Pobudziliśmy na tańce swawolne. BorzNaw 47.
  • – Kto dał wdzięk każdej sprawie, dźwięk ustom i głosy Nie podlejsze anielskich? MorszAUtwKuk 267.
  • – Hetman przestrzegáć ma [...] żeby pod czás Elekcyey dźwięk Bębnow [...] nie zagłuszał wolnego głosu Szláchty, w obierániu Páná. LubJMan 65.
  • – O akcencie. Accentus nazywa się gdy iedna z wokałow takim znakiem (`) dla słusznego dźwięku y ozdobnieyszey wymowy słowa/ naznaczona będzie. StylaGram 18.
  • Dźwiękiem trąb wywrócone Jerychonta mury, Lecz i przed tą trąbą [o Matce Bożej] drży Acheront ponury. KochOgrTur 166.
  • – Dziwny arfa głos miała w Dawidowych ręku, Lecz i panieńskiej cytry szatan chroni dźwięku. KochOgrTur .
  • – Wieleż to między ludźmi ná Akcencie, ná dźwięku, ná iednym podniesieniu głosu należy; MłodzKaz II, 340.
  • – [...] zazywszy niemal tych słow dźwięku, Rychley bym się bycspodziewała wgrobie, Nizli cię w takiem nie bespiecznymsęku, Sekret dlaBoga dzis zalecam tobie, Pomni ze w iedney Łodzi pływasz ze mną, Iedząc Hirpinie kukiołkę wzaiemną. PotSyl 46-47.
  • – Wzrok około farby słuch około dźwięku się bawi. TylkRoz 113.
  • – Słuch ma w sobie záwárte powietrze, iż dźwięk nápowietrzu się rodzi. TylkRoz 114.
  • – Tam dźwięk pánuie gdzie to drżeć może po czym się dzwięk rozlewá, náczynie czcze pełne iest powietrza z ktorym łácmieysze niż pełne, iest do drżenia, zaczym też dzwiękowi lepiey służy. TylkRoz 212.
  • – Oni rzekli, Náiaśnieyszy Krolewicu, nie znaszże nas? nie znasz tych, ktorzy cię znáć nie mogą tylko po dźwięku tych kaydan? TylkRoz 24.
  • – Gniazdá im [synogarlicom] vpleść z słomy, y tąsz świeżą znowu vtártą miękko vsłáć z pierzem dártym, á ták zá tákowym dozorem, nie trudno będzie o przychowek, tylko cichość im záchowáć, áby iákiego grzmotu, huku, y dźwięku zbáłuszeniem, ile gdy ná gniazdách siedzą niebywáło. HaurSkarb 129.
  • – Sławę, rżenia końskiego támci wrożą dźwiękiem, Ci zaś ciężkiem kámieniem, twárdym kłádą sękiem, [...]. PotPocz 28.
  • – Nie trąbá, lecz przy Pańskim Krzyżu twoiá sławá, Dźwiękiem swym Dunay szuszy, y zwycięstwo dawa. PotPocz 43.
  • – A gdyby pomieniony wąż był spalony, á położony był popioł w ogień, záraz stánie się dźwięk nákształt grzmotu strásznego. AlbSekr 228-229.
  • – Wziąwszy lutnią z bębenkiem do ręki Wesoło skaczą ná muzyczne dźwięki. ChrośJob 76.
  • – Zmysł słyszenia, spràwne słyszenie w uchu rzeczy màteryalnych brzmieniem y dźwiękiem nadànych. BystrzInfCosm E1r.
  • – Drugie objectum [słyszenia] to iest rzecz brzmięniem y dźwiękiem nadana BystrzInfCosm E2.
  • Dźwięk. 1) Klang, Schall. [...] 1) son, ton, sonorité, résonnement, rétentissement. [...] § 1) dzwony dźwięk piękny wydawały. [...] dźwięk dzwonów. Schall der Glocken. tintement. dźwięk kieliszkow. Klang der Gläser. tintin de verres. T III 322.
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • (wariant I):
    Vderz w gárnéc dźwięk go wyda. KnAd 1161.
  • (wariant II):
    Uderz w garniec dźwięk go wyda. an der Rede erkennet man einen Narren. on connoit les foux aux paroles & les ânes aux oreilles; au parler le bon cerveau. T III 364.
  • Dźwięk zá węch. RysProv Bv.
2. »wdzięk, piękno, urok«
  • – Wdźwięk, dźwięk. Reitz. Anmuth, Schönheit. charme, m. apas, beauté. T III 2502.
  • Dźwięk. [...] 2) Reitz. Anmuth, Schönheit. [...] 2) le charme, apas, atrait, beauté. [...] § pełen wrodzonego dźwięku. [...] T III 322.
Znaczenia niepewne
:
  • – Przed cudem lecz obłudnem tych wszetecznic dźwiękiem Ieśli sobie nie ufa, kto: czuiąc się miękkiem? PotPocz 91.
Odsyłacze