Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

WOLNOŚĆ

rzecz.
ż
ZALĄŻEK ARTYKUŁU HASŁOWEGO
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SStp, SXVI (?), Kn, T, L, SWil, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:

Formy gramatyczne
lp M. wolność  
D. wolności  
B. wolność  
N. wolnością  
lm D. wolności  
C. wolnościom   || wolnościam  
Ms. wolnościach  
Znaczenia
1. »stan«
  • – Ale kto by wejrzał w on doskonały zakon wolności i zostawałby w nim, ten nie będąc słuchaczem zapamiętliwym, ale czynicielem uczynku, ten błogosławionym będzie w uczynku swoim. BG Jk 1.
  • – A to dla wprowadzonych fałszywych braci, którzy się wkradli, aby wyszpiegowali wolność naszę, którą mamy w Chrystusie Jezusie, aby nas w niewolę podbili. BG Ga 2.
  • – Tak mówcie i tak czyńcie jako ci, którzy według zakonu wolności macie być sądzeni. BG Jk 2.
  • – Aleć Pan jest tym Duchem; a gdzie jest ten Duch Pański, tam i wolność. BG 2Kor 3.
  • – Albowiem wy ku wolności powołani jesteście, bracia! tylko pod zasłoną tej wolności ciału nie pozwalajcie, ale z miłości służcie jedni drugim. BG Ga 5.
  • – Jednak baczcie, aby snać ta wolność wasza nie była mdłym ku zgorszeniu. BG 1Kor 8.
  • Wolność ná złe/ szkodliwa. KnAd 1113.
  • Wolność fałszywa iést/ czynić co się podobá. KnAd 1113.
  • Wolność rzécz nié oszácowána/ nié przépłacona Stoi zá dobry byt. Wszystko słodzi. KnAd 1256.
  • – Gdzie miłosc wsercu vczyni fundusze, Zadne iey Ludzkie nie ruszą tarany, tey są wolnosci Ludzkie Animusze, Ze im ani Krol, ani Rodzic, ani Wierny Przyiaciel przedsięwzięcia zgani. PotSyl 16.
  • – P. Bog nam dáie pomoc w pospolitości do dobrego ile iest Spráwcą nátury [...] á my wedle wolności nászey tey pomocy używamy w sczegulności do czynieniá dobra prawdziwego álbo fałszywego, y ták z nas iest że dobro fałszywe czyniem. TylkRoz 11.
  • – Czemu wolá nászá wolna, appetyt bydlęcy nie wolny? Wolność tám iest, gdzie iest rzeczy obieránie, y iedney nád drugą przekładánie y porownánie, co iest własna rozumowi ktorego bydlęta nie maią. TylkRoz 316.
  • – [...] chce [opatrzność] zbáwić zachowuiąc iednák ich wolność, á nikogo nie niewoląc, záczym człowiek ze swey wolney woli grzeszy. TylkRoz 329.
  • – Zadney kreaturze nie przystoi bydź koniecznie, ále z wolney Bogá wszechmocnego woli, od ktorego nie z powinności są stworzone nátury, ále według wolności Iego y upodobania stworzone są. DuńKal M2.
2. »przywilej, możliwość, pozwolenie«
  • – I święcić będziecie rok pięćdziesiąty, a obwołacie wolność w ziemi wszystkim obywatelom jej. BG 1J 3moj 25.
  • – Iż król dał wolność Żydom, którzy byli we wszystkich miastach, aby się zgromadzili, a zastawiali się o duszę swoję, a żeby wytracili, wymordowali, i wygubili wszystkie wojska ludu onego, i krain tych, którzyby im gwałt czynili, dziatkom ich, i żon om ich, a łupy ich żeby rozchwycili; BG Est 8.
  • – Mają przytym wolność na drzewo z puszczy Osieckiej na budowanie i poprawę budynkow swych, także na leżące drwa do opału i na chrosty do płotow. OpisKról 329.
  • – Cieśla pobudował się, miał wolność lat 3, ktore mu na przyszły ś. Marcin wychodzą i płacić będzie ze trzech włok co rok po fl. 60. OpisKról 336.
  • – Czwarty gbur na czynszu zasiadł, ktoremu dana była wolność, żeby się budował do lat połczwartu [...] OpisKról 337.
  • – Miał [młynarz] wolność do lat dwuch względem naprawy [...] prolongował mu jmć pan wojewoda wolności do roku jednego [...]. OpisKról 442.
  • – [...] na lat półtora ma ta wieś wolności od jmci księdza Małachowskiego [...] pozwolonej. OpisKról 81.
  • – Drudzy się budują i mają rok wolność, po wyjściu tego augebitur census. OpisKról 83.
  • – Drudzy nowo osiadają, którym zamek jako i w inszych wsiach nowo osiadającym ludziom wolności pozwoli, żeby tym prędzej czynsz zupełny z tych włok dochodził. OpisKról 83.
  • Wolność łowienia ryb w morzu sołtys tej wsi ma w morzu na bacie. InwPuck 10.
  • Wolności naszey nie na tym istota zawisła, żeby takie chaos wprowadzać w obrady Seymowe, przecięć źleby było, żeby Wolność y dobry porządek mutuo cierpieć się niemogły. KonSRoz 72.
  • – Jeżeli to zda się bydź Possessori praejudiciosum proszę reflektować się, że przy alternatywie nic się nie traci; bo ieżeli memu chłopu byłoby wolno przenieść się do sąmsiada, mógłbym się zapewne spodziewać, że cudzy chłop przy takiey powszechney wolności, przyidzie do mnie na iego inieysce. LeszczStGłos 104.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • wolności:
  • »przywileje«
    • – Wróż lepiej, bo to dryjakiew, kto wie, która wolnościam przywróci zdrowie, ocerkli pana, Koronę w rządzie zachowa, prawa zaostrzy w sądzie. MiasKZbiór 189.
    • – Dnia 22 augusti posyłał nieprzyjaciel do senatu rygskiego, upominając aby się poddali [...] obiecując obronę i amplifikacyą wolności. RadziwKSprawy 62.
    • – Pátrzyć Pieczętarz powinien żeby nic Práwu przeciwnego, Wolnościom, Szláchcie ciężkiego y bezpráwnego niewychodziło. LubJMan 65.
    • – Koniecznie nąm do wolności naszych chce [królowa Ludwika] inducere Gallicismum przez wprowadzenie na krolestwo iakiegos Fircyka Francuskiego. PasPam 188v.
    • – Iezeli pozyię natym będę stał aby Seymy odprawowały się na koniach Bo inaczey nie upilnuią nąm Posłowie tych naszych wolności ktorych Antecessorowie nasi krwawo nabyli. PasPam 231v.
    • – Nie upilnuią nąm Posłowie tych naszych wolności ktorych Antecessorowie nasi krwawo nabyli. PasPam 231v.
    • – Na tym będę stał aby Seymy odprawowały się na koniach Bo inaczey nie upilnuią nąm Posłowie tych naszych wolnosci . PasPam 231v.
    • – Niechay się iako w pierścieniu złotym z drogiego kamienia chlubią zacnością bez wolności prawdziwey. GazPol 1735_59, 6 nlb..
    • – Bądźcie [...] Panowie assekurowani, że chce [monarchini rosyjska] zawsze widzieć in integro wszystkie Prawa, Swobody, y Wolności Nasze [...]. GazPol 1735_59, 6 nlb..
    • – Łatwiej by w jedno ogień z wodą połączyć niźli te dwie przeciwności pogodzić, to jest absolutność w rozdawaniu wakansów i obstawanie patryjotów przy wolnościach Rzeczypospolitej. KonSSpos 259.
  • mieć wolność coś robić:
    • Mając tedy, bracia! wolność , wnijść do świątnicy przez krew Jezusową, 20. (Drogą nową i żywą, którą nam poświęcił przez zasłonę, to jest przez ciało swoje.) BG Hbr 10.
    • – Mamy ołtarz, z którego nie mają wolności jeść ci, którzy przybytkowi służą. BG Hbr 13.
    • – Jeźliby też sprzedał dom mieszkania w mieście murowanem, będzie miał wolność wykupić go, póki nie wynijdzie rok sprzedania jego, cały rok będzie miał prawo do wykupienia jego. BG Kpł 25.
    • – Izali ja tylko i Barnabasz nie mamy wolności, abyśmy nie pracowali? BG 1Kor 9.
    • – Izali nie mamy wolności wodzić z sobą siostry żony, jako i drudzy Apostołowie i bracia Pańscy, i Kiefas? BG 1Kor 9.
    • – Izali nie mamy wolności jeść i pić? BG 1Kor 9.
    • – Piwa każdy gbur trzy beczki we żniwa ma wolność sobie zrobić. OpisKról 415.
    • – [...] mają wolność młyn budować na najbliższej strudze przy wsi [...]. OpisKról 450.
    • – Jakoż z zezwoleniem i akceptacyją tychże pp. frochtarzów postanowiliśmy z niemi na przyszły czas kontrakt tenoris sequentis, który jednak administracyja żupna pro exigentia czasu lub okoliczności zawsze mieć będzie wolność odmienić lub co do niego przydać. InsGór 156.
3. »możność swobodnego działania«
  • – Brzuchowi nié podlegáć wiélka wolność. KnAd 48.
  • Wolność im [Francuzom] w Warszawie wielka powaga wielka tryumfy publiczne Sprawuią z otrzymanych Wiktoryi. PasPam 188v-189.
  • – W naymnieysze niechcęmy Wkraczac traktaty: Iezli bespieczności Niebędziem mieli w rzeczach y wolności . OblJasGór 64.
  • – Takbiałeygłowy iako y to bydło Im z większy wyszła naprzestrzenią ciesni, Nie moze się swey wolnosci nasycic, Nagradzaiąc ze nie poczęła wczesni, Kazdego grzechu, ządzą chce zachwycic, Iako moze, tak zyiąc naycielesni [...]. PotSyl 6.
  • – O Nieboże bezżenny! gdybys uważyć chciał/ iák gorzka iest tá domiemána Stanu twego wolność. GorzWol 8.
  • – Tum już w tej wolności była - czegom chciała, to czyniła. Zwierzchnościm żadnej nie miała to czynili, com kazała. StanTrans 155.
  • – Ach nieszczesliwa wolnosci moia tys mię zagubiła. HistŚwież 222.
  • – Dopieroż zbytku i wolności języka, akcyjek za obżarstwem pochodzących wysławić się nie może, aż łzy wstyd z oka wyciska. MałpaCzłow 229-230.
  • – Iakoż w każdey akcyi przy wolności, znayduie się ochota, przy ochocie emulacya, przy emulacyi doskonałość. LeszczStGłos 102.
  • – Wiatry mnożą się dużo, y szrednią błonę Diaphragma anatomice zwaną przytłaczaiąc, płucom wolność biorą gwałtem. BeimJelMed 549.
  • – Afflux krwi ku piersiom ściągniony wolność tchu odbiera. BeimJelMed 566-567.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • wolność woli:
    • – Bo przeznáczenie do Niebá, nikogo nie przymusza, nikogo nie zniewala, y przeznáczony ták może dobrze y źle czynić, iáko y nieprzeznáczony y pátrząc ná wolność woli może utrácić chwałę sobie nágotowáną przeznáczony, iáko iey nábyć nieprzeznáczony. TylkStrom 114-115.
    • – Bog też wolności ludzkiey woli nie powie, mogł by dáć większe pomocy do powstánia, ále się ich niegodnym człowiek uczynił ták wiele rázy niemi wzgárdziwszy. Iest Bog miłosierny, ále też y spráwiedliwy. TylkStrom 37.
4. »niezależność osobista, stanowa, państwowa«
  • – Przetoż Rudolf nie tylko nie dbał o to áby było iácháć do Itáliey (bo go odstraszáły przeciwności y niesczęścia iego przodkow) ále też przedawał wolność ludziom ktorzyby ią tylo chcieli byli kupowáć bárzo tanio: BotŁęczRel III 70.
  • – [Jan II przyiął ich ze dwiemá przednieyszemi Condytiámi] Jedná áby płácili 8 skudow od głowy: druga żeby po pewnym terminie wychodzili z krolestwá ináczey mieli trácić wolność. BotŁęczRel IV 145.
  • – Jesteś powołany niewolnikiem, nie dbajże na to; ale jeźli też możesz być wolny, raczej wolności używaj. BG 1Kor 7.
  • – Dobrodzieystwo wziąć iést wolność strácić. KnAd 182.
  • – Rowna Wolnosc slachecka choc się u iedne[go] W ubogi szacie a u drugie[go] W bogaty[m] bławacie Nosi. HerbOr 415.
  • – Czemuż nie crimen [...] a Alámodą wprowádzone do Polski tituły, ktore są Ouyczyznie szkodliwe, [...] ktore wolność , y rowność z Izby Poselskiey wyciskáią, ktore pensiami Panow postronnych tuczą się, nadymáią się, y bogácieią. LubJMan 125.
  • – Nienáwidział ábowiem nikczemnego ná Dworze swym pochlebstwá; á wolności Poddánych swoich nie miał sobie podeyrzáney: wiedząc, że to Polityczne báłwochwálstwo, ktore Krolá od Rzeczypospolitey rozdziela, niecnotá iest. LubJMan 7.
  • – Mówili [Turcy] Podolskiey Szlachcie że wy nie mozecie unas uprosić takiey wolnosci Iaką maią Wołochowie bos cie wy Swowolni. PasPam .
  • Wolność StaroPolska in suo vigore zostawać będzie, ile assecurationibus od skolligowanych Nayiaśnieyszych Potencyi bez żadney awulsyi Kraiu stwierdzona Ex Pactis Conventis poprzysiężona [...]. GazPol 1735_51, 1 nlb:.
  • – Gdy krolowie Polscy, oraz y Węgierskim berłem rządzić poczęli, zasmakowawszy sobie Polskiey wolności , wyzuli się [Komorowscy] z własney Oyczyzny. NiesKor II II, 566.
  • – Anarchija, to jest stan bez rady i rządu, powoli opanowywa wszystko, a przez anarchiją następuje pewny upadek wolności . KonSSpos 182.
  • – Tak się działo z nierządną i bezradną dla trybunów fakcyj Rzplitą Rzymską i do tego obmierżenia sobie Rzymianom swej własnej wolności przyszło, że i senat, i lud wolał się już absolutowi poddać. KonSSpos 230.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • złota wolność:
  • »swoboda szlachecka wynikająca z przywilejów, które osiągnęły szczyt w prawie sprzeciwiania się niekorzystnym uchwałom sejmu«
    • – Dawał przykłady dawne ze puko Polacy tak czynili poty floruit złota wolność. PasPam 231v.
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • wolność od czegoś:
    • – Béspiéczeństwo/ béspiéczność/ wolność od niébéspiéczeństwá/ Securitas. Kn 20.
  • wolnością darować (sz. zm.) || wolność darowana:
    • – JEsliby mąż spał z niewiástą y obcował z nią/ á oná będąc niewolnicą/ byłáby mężowi poślubiona/ á nie byłáby okupiona/ áni wolnością dárowána/ oboje będą karáni: ále nie ná gárdle, ponieważ nie byłá wolno puszczoną. BG Kpł 19:20.
    • – [...] a w rzeczy Samey Wolnoscią go darował y bogato zapłacił, od komendanta Okrętu owego wziąwszy Swiadectwo ze go przyiął na to aby go Manriquisowi iako nayprędcey Stawił [...]. HistŚwież 190.
    • – LIBERTE [...] Darować wolnością wysiekacza, zasłuzonego w Igrzysku szermierskim, uwolnić go od dalszych utarczek y poiedynkow igrzyskowych. DanKolaDyk 260.
  • na wolności:
  • »bez zależności«
    • – Cóż czynić? Teraz sobie na wolności żyję, Szedszy za mąż, jakobym w jarzmo dała szyję. SzymSiel 61.
  • na wolność:
    • – Któż wypuścił osła dzikiego na wolność ? a pęta osła dzikiego któż rozwiązał? BG J ijo 39.
    • – Duch Pański nade mną; przeto mię pomazał, abym opowiadał Ewangieliję ubogim; posłał mię, abym uzdrawiał skruszone na sercu, abym zwiastował pojmanym wyzwolenie, i ślepym przejrzenie, i abym wypuścił uciśnione na wolność; BG Łk 4.