Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

BIELMO

rzecz.
n
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach
Słowniki notują
Formy gramatyczne
lp M. bielmo  
D. bielmu   || bielma  
C. bielmu  
B. bielmo  
N. bielmem  
Ms. bielmie  
lm M. bielma  
B. bielma  
Znaczenia
1. »biała część oka otaczająca źrenicę, białko oka«
  • – Krosty ábo wrzedzieniczki ná bielmie oká, ábo ná źrzenicy, bez wszelákiego niebespieczeństwa ściera [sól]. SyrZiel 400.
  • – Oczom zászłym błonką/ álbo wrzedzienicom ná bielmie oká/ y ná zrzenicy zásiádłem/ wielkim iest lekárstwem [kozłek]. SyrZiel 55.
  • Ablugo [...] Bielmo/ ábo białek w oku. GuldOn 63.
  • Ablugo [...] Das weisse im Auge Bielmo/ ábo białek woku. GuldOn 63.
  • – Oko (w ktorym Bielmo y zrzęnicá) przykrywa się Bowiekami [!] y Brwiami. KomDobrOrb 93.
Przenośnie
  • Może kożdy tą Xiąszką bielmo sobie zetrzeć, zdiąć powierzchowną Mászkarę, á obáczyć wewnątrz okrucieństwo nieporownáne, bezdenne, łákomstwo, nienasyconą niewstydliwość, y iednym słowem, niewymowną przewrotność obłudnego tego Narodu, ktory wszystkiemi siłami, y niepoiętemi sposobami na imię Chrześciańskie nástępuie, czego się tu kożdy doskonaley doczytá.RicKłokMon 12 nlb
2. med.  »choroba oka, biała błona zakrywająca źrenicę«
  • – Mleko [...] pióreczkiem w oko [koniowi] wpuszczając bielmo spędza. DorHipTur 14.
  • – Oczom płynącym. Páwłoką subtelnie zászłym. zaćmieniu. Ropistym oczom. Krwią zászłym. Bielmu świeźemu. - [lekarstwo]. SyrZiel 379.
  • Bielmo z oczu ściera proch korzenia Fiołkowego miáłko vtárty. SyrZiel 8.
  • – Tákże gárbáty/ y płynących oczu/ albo ktory ma bielmo ná oku swym [...] nie przystąpi áby ofiárował/ ofiáry ogniste PAnu. BG Kpł 21, 20.
  • Bielmo/ w oku chorobá/ Albugo. Kn 28.
  • – Na bielmo koniowi nad zdrowym okiem soli w ucho wsypac y pilsni trochę zawiązac to w uchu od Godziny do Godziny. GrodzMisc 187a.
  • – Okoć bielmem záchodzi/ pruchno masz ná zębie. KochProżnEp 144.
  • – Ná Bielmo. KAmięniem błękitnym ktory z Turek ormiámie przywożą, z oká z wierzchu ostrożnie, áby zrenice nie náruszyć ścieráć. HaurEk 51.
  • – Rozumiecie że to ten ślepy, co błonką mu oczy zászły, co mu bielmo zrzenice wygryzło. MłodzKaz III, 171.
  • – Z nią [żółcią rybią] do ojca zaraz przystępuje I zaszłe bielmem oczy mu smaruje [Tobiasz]. LubSTobPol .
  • – Kto, pytam, marszałkował na przeszłym sejmiku? Szlachcic, ktory ma bielmo w oku, szwank w języku. PotFraszBrück I 473.
  • – Tak grubem: y ták cięszkiem; zaszły bielmem oczy, Ze go, poki żyć mogę; zdroy łez, njie odmoczy [po śmierci syna]. PotPocz 492.
  • – Likwor spędzáiący z oczu wszelkie błanki, zaćmienia, bielmá, nie zástárzáłe mákuły. PromMed 29.
  • Suffusto, Hypofitis, Catharacta, to iest ztwárdnienie humoru lipkiego, ktory Oko zákrywa [...] co pospolicie zowią Bielmem. CompMed 60.
  • ARGEMONE [...] BIELMOK, ziele rodzay maku dzikiego, który pomocny iest ná spędzenie bielmu z oczu. DanKolaDyk I, 126.
Przenośnie
  • W ubostwie moim y pierwszey chudobie Fortunnieyszy bym był niz ná tym dworze [...] Nie zaglądał by nikt do mey komory A tu co u mnie w worku zaraz weidzą [wiedzą] Bielmem by moie szaty y ubiory Nie były w oczach; iak tu dworskich biedzą O żadne pewnie, niedbał bym honory.ChrośJóz1745 G4v-G5