Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

DECH

rzecz.
m
ZALĄŻEK ARTYKUŁU HASŁOWEGO
Notowanie w słownikach
Słowniki notują
Formy gramatyczne
lp M. dech  
D. tchu   || dchu  
C. dechowi   || tchowi  
B. uż. nżyw. dech  
N. tchem   || dechem  
Znaczenia
hasło w opracowaniu - nie podano jeszcze definicji
  • – Krztań w gárle/ przez ktorą dech idzie wychędaża zostrzáły. Głos głádki czyni/ sok tego ziela [serdecznika] piiąc. SyrZiel 136.
  • – Zostrzáłość krztaniá, ábo piszczałki/ przez ktorą dech pusczamy/ głádką y wolną czyni/wárząc korzenie iego [pięciornika] w miodzie/ á potym ochłodzić ciągnionym Cukrem/ á chárkánie ábo gárgáryzm sobie często czynić co naciepłey. SyrZiel 299.
  • DEch moj skáżony jest: dni moje giną: groby mię czekáją. BG Hi 17, 1.
  • – Przestańcież ufáć w cżłowieku/ ktorego dech jest w nozdrzách jego: Bo zá coż on má bydź pocżytány? BG Iz 2, 22.
  • – Stworzył tedy Pan Bog człowieká z prochu ziemie/ y nátchnął w oblicze jego dech żywotá: Y stał się człowiek duszą żywiącą. BG Rdz 2, 7.
  • – Niedaj Boże żebym was miał uspráwiedliwiáć: poki dech we mnie/ nie odstąpię od niewinności mojey. BG Hi 27, 5.
  • – Jesliby obrocił przeciwko niemu serce swoje/ á Duchá jego/ y dech jego do siebie wziął: Zginęłoby wszelkie ciáło społu: á człowiekby się do prochu náwrocił. BG Hi 34, 14-15.
  • Dech jego węgle rozpala: á płomień z ust jego wychodzi. BG Hi 41, 12.
  • Déch/ tchnienie/ duch/ Spiritus [...] Multos versus vno spirītu pronuntiat ║ Halitus [...] Extremum halitum efflare. Anima [...] Continere animam [...] Saepe hac voce vtitur. [...] apud medicos spiritus est substantia aetherea, calïda, leuissima, tenuissima, omnes in corpora motus ciens, eiusdem originis cum calore natiuo, et ei permistus penitùs, [...] alter alterius nomine appellatur, s. naturae, vitae vinculum; animae instrumentum. Spiritus vitales (siły) generantur in corde, hepate, [...] cerebro assiduò, quia etiam assiduò absumuntur, [...] feruntur per venas, arterias, neruos in corpus totum [...]. Item animalis spiritus est sustantia tenuissima per totum cerebri corpus diffusa, primum facultatis animalis instrumentum. fit ex sanguine [...] spiritu vitali, [...] aëris parte purissima, [...]. Praeter hunc et alius spiritus, vel flatus potiùs [...] ignobilis et crudus ac saepè molestus. vide Wiátr przyrodzony. Kn 118-119.
  • Dech, g. Voc. loc. dechu, *dchu, tchu. D. dechowi, tchowi. Ins dechem, tchem. der Athem. haleine; un soufle. T III 214.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • tchu w sobie nie czuć:
  • »czuć«
    • tchu w sobie nie czuie. er ist ganz aus dem Athem. il est tout ésouflé; il est hors d'haleine. T III 214.
  • dech zatrzymać:
  • »zatrzymać«
    • dech zatrzymać, den Athem an fich halten. retenir son vent, son haleine. T III 214.
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń
Związki frazeologiczne

  • czego bronić do tchu ostatniego:
  • »bronić czego żarliwie, do ostatka, ryzykując życiem«
    • – Wzdÿ nie nie wątpmÿ ani tesz tak slepi Bądzmÿ, ze zdrowiey ÿ daleko lepieÿ, Panskiego Domu ÿ całości Swego Zakonu bronić do tchu ostátniego; Nizli z tym wszytkim przyść ná zepsowánie Albo w niewolą álbo ná wygnánie. OblJasGór 95v.