Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

BANDA I

rzecz.
ż
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
L (XVIII), SWil, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:
SStp, SXVI, Kn, T


Najwcześniejsze poświadczenie: 1735-1736
Formy gramatyczne
lp M. banda  
D. bandy  
B. bandę  
lm M. bandy  
B. bandy  
N. bandami  
Etymologia
niem. Bande
fr. bande, z wł.
Znaczenia
1. »zorganizowana grupa ludzi biorących udział w jakiej uroczystości, jakim wydarzeniu, odróżniających się strojem lub noszeniem masek; gromada, kompania, towarzystwo«
  • Processerunt niebawiąc Nayiaśn. Krolestwo Ichmość dwoma Bandami, iednę Krol [...], á drugą Krolowa Jeymć z [...] Damami Dominami bez Maszek induti do Izby Senatorskiey wprowadzili [...]. GazPol 1736/83, 1-2 nlb..
  • – MASCARADE [...] Personata turba [...] BANDA kompania ludzi w maski postroionych maszkary. DanKolaDyk II, 240.
  • Quadrille [...] CADRILE [...] BANDY Kawalerow ná Rycerskich utarczkach y Igrzyskach każda rożnego stroiu y barwy. DanKolaDyk II, 400.
  • – Rozłącz mnie Bożku, z twey [Amora] Bandy młokosem. DrużZbiór 241.
2. »zorganizowana grupa ludzi popełniających czyny niezgodne z prawem, szajka«
  • – COQUINAILLE [...] HULTAYSTWO słowo wzgardy ná bandę álbo kilkunastu hultayow. DanKolaDyk I, 368.
  • – Rankiem samym z rozpyrzchnionych złapany Hryckowski, erszt [!] tej bandy, Drugich dwóch z tejże bandy, obskoczywszy onych circum circa, przyprowadzili. RadziwHDiar 43.
Przenośnie
  • Wnet się wpraszaią [ludzie] do Szatańskiey Bandy, Metr ich piekielny wszelkich sztuk wyćwiczył Jak zagrał, tak im, y tańcować życzył.DrużZbiór 395

*BANT
rzecz
m
, *BANTA
rzecz
ż

W TRAKCIE OPRACOWANIA
Warianty fonetyczne: *BANT || *BANTA, BANDA II
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SStp, SXVI, L (XVII-XVIII), SWil, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:
Kn, T

Formy gramatyczne
lp M. ż banda  
lm N. bantami  
banty  
Etymologia
niem. Band
Znaczenia
»obręcz, opaska«
  • – Słupy dwá [...] od siebie ná dwie stopie wiązał/ ktore káfarem w wodę wpusczał/ y bábámi wbiiał [...] pochyło y wyniosło/ że iákoby szły po wodzie. Przeciwko tym drugie dwa [...] stáwiał. A ná te potym lochy/ miąższe iáko dwie stopie záwciągał/ ktore z słupámi wedle potrzeby/ po oboiey stronie dwoymi bantami z końcow uymował [Juliusz Cezar]. CezWargFranc 81.
  • Banda koronowa, czarna. WypARzewGęb 230.
  • – Ktore Ptactwo są smaczną ZWIERZYNĄ? Te Ptactwo między stołow policz specyały: Pierwszy DROZD, czyli Kwiczoł, Rzymian gust nie mały, KUROPATWA, JARZĄBEK, BEKAS y BAZANTY, CIETRZEW, nie zły Zwierz tłusty, co go noszą banty. ChmielAteny I I, 522.