Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

ASYSTENCJA

rzecz.
ż
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SXVI, Kn, T, L (XVIII), SW, SJP

Nienotowany w słownikach:
SStp, SWil

Formy gramatyczne
lp M. asystencja  
D. asystencjej  
asystencji  
B. asystencją  
asystencję  
N. asystencją  
Ms. asystencjej  
asystencji  
lm M. asystencje  
D. asystencyj  
C. asystencjom  
B. asystencje  
N. asystencjami  
Etymologia
łac. assistentia
Znaczenia
1. »osoby towarzyszące komu, obecne przy kim lub przy czym, orszak; służba; gwardia przyboczna, eskorta«
  • – Krol Je[go]mosc nowo obrany dnia 14. Nouembris do koscioła Fary prziszedł z asistentią niemalą. VorLetSkarb 121.
  • – Assystencyiey było nieskąpo [...] roznych Ludzi wyprowadziło mię z krakowa kupa. PasPam 253v.
  • – Mości Krolewicu, wychodzisz za Miasto z chłopięciem iednym, a Asistencyia Krolewska kędy? MłodzKaz I, 262.
  • – Czy skrupulizuią Duchowni mieć wspanialsze pałace, niż kościoły, sprzęty bogatsze niż kościelne apparaty; assystencye liczne, a ubogich ieszcze więcey po gnoiach. LeszczStGłos 17.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • dać, dawać komu asystencją (sz. zm.):
    • – Księciu Karolusowi matka do Nikopingu wrócić się kazała [...] na wiosnę, nie tuszę, aby bratu miał dawać asystencyą. RadziwKSprawy 145.
    • – Ludziom/ ktorymi chcieli im [gubernatorom] dáć ássystencyą/ kazano ná stánowiska do Insuły de Paris. MerkPol 53.
    • – [Przyjaciele] rozradzali [...] ieżeli koniecznie ma iachać aby z assystencyą znaczną iachał [błogosławiony Jozafat Kuńczewicz], ktora mu szlachta Połocka dać chciała. NiesKor II II, 758.
  • zbrojna asystencja:
    • – Carowicz [...] wybrał się wprzód nawiedzić obraz matki boskiej w Częstochowie, dokąd już zmierzchem [...] przyjechał w kilkaset koni Moskwy. Rozumieli prostacy, że ich wpuszczą do fortecy wszystkich, ale ledwie nazajutrz jego samego w kilkunastu osobach to szczęście spotkało, [...] a zbrojna asystencya musiała za szrankami poczekać. OtwFDziejeCzech 167.
Przenośnie
  • Grzech nie zwykł nigdy poiedynkiem chodzić Zawsze chce Asystencyi, kupy z sobą wodzić.DrużZbiór 97
2. »obecność przy kim lub przy czym, towarzyszenie komu, także w celu podniesienia powagi i świetności ceremonii«
  • – Na końcu ich [władyków] stało kilkadziesiąt człowieka kanalie; powiedano, że ludzie mieyscy, targowi, dla asystencyi przyzwani. NiemPam 29.
  • Asystencya/ obecność godnych pérson [...] Circumstatio militum [...]. Kn 9.
  • – Daleko od mądrych/ takowe zdanie odpada/ ktorzy nie tylko sam świat/ ale y same [samą] świata assistencyą stateczną być opowiedaią. WojszOr 158.
  • – Philozoph ieden [...] wystąpiwszy przed assystencyą znacznych Senatorow [...] taką pocznie prowadzić peroracyą. WojszOr 318-319.
  • – Sąd walny rugowy odprawował [się] [...] pod czas bytności Przewiel. O. Przeora [...] y asystencyi Oycow nizey podpisanych. KsKasUl I, 379.
  • – Na [...] Ceremoniach chciał bydz y kardynał Spodziewali się tedy ze dla Asistencyi iego mieli przybydz y Medyceuszowie. HistŚwież 141.
  • – [...] Biskup Wileński w assystencyi Prześw: Kapituły [...] Wotywę celebrował [...]. GazPol 1736 / 96, 4 nlb..
3. »pomoc, wsparcie; służenie komu«
  • – Bog wszechmogący [...] osobliwy dnia onegdaiszego wystawił przikład, ze by naiwiększa nawolnosc, małei gromadzie przi sprawiedliwey [sprawie] nie straszna: ize tam zawsze gura, gdzie Boska stawa assistentia. VorLetSkarb 255.
  • – PRzyiachał tu Poseł Wenecki/ ná áudyencyey prosił o assystencyą kilku okrętow przeciwko Turkom. MerkPol 181.
  • – Nie obiecuiąc sobie Portugalczykowie od nikogo w Chrześciaństwie assystencyey/ vdali się do Afryki do Murzynow/ y z nimi ligę zawarli. MerkPol 6.
  • – ACCOMPAGNEMENT [...] Commitatio SŁUŻENIE assystencya. DanKolaDyk I, 24.
  • – MICHAŁ KORYBUT [...] Krolem Polskim proklamowany, secuto eventu Proroctwa Pobożnego Kapłana, deklaruiącego mu Tron Polski za assystencyą BOGU Sakramentalnemu. ChmielAteny I II, 362.
Odsyłacze