Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

ATAMAN

rzecz.
m
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Warianty fonetyczne: ATAMAN, *WATAMAN
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SStp, SXVI, L (XVIII), SWil, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:
Kn, T

Formy gramatyczne
lp M. ataman  
C. atamanowi  
B. atamana  
lm M. atamani  
D. atamanów  
B. watamanów  
Etymologia
ataman
rus. wataman
Znaczenia
1. »hetman, dowódca w wojsku kozackim«
  • – Setnicy, y Atamani, ci maią bydź z Kozakow samych, dobrze Nam [sejmowi] y Rzpltey zasłużonych, ludzi Rycerskich obierani. VolLeg III 928.
  • – Więźnie [w zamku żółkiewskim:] Matwiej, pachołek szeregowy Kozak jeden, ataman. InwŻółkGęb 121.
  • – W tym ściganiu za niemi Ataman z Kotelni Kozacki wziął spisą od Haydamaki koło ucha. RadziwUDiar B3.
  • – Inni ich [Kozaków] Officierowie byli Assawułowie [...] Pułkownicy, Sotnicy, Atamani. ChmielAteny I II, 708.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • ataman koszowy:
    • – WIerność Poddánstwá swego Atáman Koszowy y wszyscy ná Zaporozu zostáiący/ W. K. M. Pánu Memu Miłościwemu oświadczáiąc [...] przysłáli mnie Hrámotę od Romadánowskiego do siebie pisáną. MerkPol 170.
  • ataman zaporowski:
    • – Przysłáli Hrámotę [kozacy] od Romadánowskiego do siebie pisáną/ á przy oney y Moskalá; ktory rozmáitemi vsiłował sposobámi Atámaná Záporowskiego odstrychnąć [od wierności królowi]. MerkPol 170.
Przenośnie
  • Pocznie się iuz sposobić [Turek] do owey Nieborakowi Atamanowi posługi [do rozbierania] [...] a kozak go zakark.PasPam 269
2. »o biblijnym dowódcy wojska izraelskiego«
  • – Zawołał snać Ioab swoich Watamanow, Assawułłow, starszyny. MłodzKaz I, 315.