Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

GRYZIENIE

rzecz.
n
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach
Słowniki notują
Formy gramatyczne
lp M. gryzienie  
D. gryzienia  
C. gryzieniu  
B. gryzienie  
N. gryzieniem  
Ms. gryzieniu  
lm B. gryzienia  
Znaczenia
1. »cięcie, rozrywanie, miażdżenie czegoś zębami«
  • – Ták rownie wypisáć nie mogąc/ Togryś y Tágrodź, oboie zowią Tygris: choć iedno iest źwierzę/ od iádowitego gryzienia Togryś rzeczone; á drugie Rayska rzeka Tagrodź [...]. DembWyw 33.
  • – Kozieł tákże w gryzieniu winnic podeyźrzány/ Powiedáią/ że zá ten grzech bywa rzezány Przed Bachá zemścicielá ołtarzem [...]. OvOtwWPrzem 609.
  • – [...] z kurzenia álbo gryzienia częstego Tutoniu [powstaje wrzód żołądka]. CompMed 196.
2. »ostry ból w organach wewnętrznych i częściach ciała człowieka«
  • – Bo gdzie się zátrzymawáią stolce, tám bywa koliká, nadymánie, gryzienie, kruczenie, womity, smáku áppetytu strácenie. PetrSInst C2.
  • – Bolenie niezmierne w połgłowiu tákie że sie zda/ iákoby tám od chrobaká y czerwiu iákiego gryzienie było/ leczy/ vtłukszy to ziele z octem mocnym á z oliwą/ co naciepley/ dwá kroć przez dzień/ ná bolące mieysce przykłádáiąc. SyrZiel 197.
  • – Morzysko y grzyzienie [!] w żywocie uśmierza/ dáiąc go krysterą/ ábo w krysterze. SyrZiel 357.
  • – Płynącym oczom/ Swierzbiącym/ y Gryzienie w nich vśmierza/ korzeń Kopru Włoskiego/ Rutá ogrodna/ Kmin kramny/ Bobki y Roża/ po rowney części/ w winie białym wárząc/ do połowice/ á tym raz y cztery przez dzień oczy wymywáć. SyrZiel 389.
  • – Abo kwiecie/ poki świeże/ nie zeschłe/ w dunicy nowey co nalepiey vtrzeć/ á wodką Rożáną rospusciwszy/ wziąć tego zedwie łyszce/ przydáć Koperwáseru białego/ ábo Rzymskiego ziarn dziesięć/ y to vbić co nalepiey wespoł/ á káżdego dniá po kilkákroć potrosze w oczy pusczáć/ iest bárzo osobliwe lekárstwo gryzieniu w oczách. SyrZiel 443.
  • – Tákze y Pániom w połogu leżącym/ ktoreby w mácicj [!] gryzienie miáły/ ktore gryzawkámi zowią/ bywa bárzo użytecznym trunkiem/ tákże iey ciepło po cztery ábo piąciu łyżek używáiąc. SyrZiel 455 [355].
  • – Bolenie w żołądku z gryzieniem/ ták wárzoną w winie/ iáko surową przykłádáiąc vcisza [komonica]. SyrZiel 515.
  • – Y przeto Galenus powiáda/ że niektórzy purgowáli się piiąc wodę siárczáną: y Tralliunus dáwáł ie więc/ gdy kto miał iákie bolenie y gryzienie w ielitách. SykstCiepl 169.
  • – Biała płeć ktora to cierpi/ vstáwnie pluie/ cierpi gryzięnie żołądká/ nudność/ wszytkiego ciáłá wycieńczenie/ womity y cknienie. CiachPrzyp 8 nlb.
  • Gryzienie w żołądku/ morzenie/ żárcie w kiszkách. Rosio stomachi, rosio intestinorum [...] Torsio stomachi [...] Dysenteria [...] Chordapsus, voluosus [...] Strophus [...] Vermina [...] Tormina [...] Ileos vel Ilèus [...] Tormines [...] Tortura [...]. Kn 215.
  • – U nas w Polszcze gorzałka ná wszytko/ ná spánie/ ná gryzienie/ ná frasunek/ ná apetyt/ dla prezencyey y śmiałości/ ná smrod záráźliwy [...]. HercBan 13.
  • – Powiádáją o jednym/ ktory się w kárczmie álbo domu szynkownym hániebnie opiwszy/ przyszedł do domu: nie długo potym wielkie y srogie boleści/ á osobliwie niezmierne gryzienie w żywocie/ y żárcie we wnętrznościách swoich cierpiał/ y zdáło się/ jákby był umrzeć miał. GdacPij 20.
  • – Zebraku ná coż to choruiesz? ná oczy! Coż? masz iákié w-niech gryzienie? szczypánie? bynamniey! ále świátłá nie widzę. MłodzKaz III, 171.
  • Er hat das Grimmen und das Bauchweh/ ma chnienie y Gryzienie w Zywocie. ErnHand 405.
  • – Pomaga tez przeciw gryzieniu y disuryey, áby [ábo] cięszkości puszczánia moczu, sok tegoż ziela [pięciornika] záżyty. AlbSekr 236.
  • – [...] w żołądku gryzienie, ślin z ust płynienie [objawy epilepsji] [...]. CompMed 108.
  • – Trzecia [przyczyna poronień] Motsus, to iest gryzienie, álbo sczypánie, pochodzące z humorow ostrych, zlewáiących się do niey [macicy] [...]. CompMed 531.
  • – Ten Elixir sekretny ma dziwne skutki ná rozmáite choroby, osobliwie [...] ná kolki y gryzienie w żywocie. CompMed 668.
  • – Kichánie pochodzi z dwoch przyczyn. Albo rpwez rozdraźnienie mammilarney cześci ciałá w nosie będącey á z muzgiem złączoney, náprzrzykład wąchaniem tábáki, lub inney gryzącey máteryi. Albo z abundancyi niepotrzebnych, y szczypiących humorow w muzgu, ktore spływáiące do teyże mammilarney części nosa, gryzieniem y tytyllácyą swoią spráwuią, iż poruszone muszkuły usiłuią te niepotrzebne humory pozbyć. Co samo iest kichnienie. BystrzInfCosm F2.
  • CORROSION [...] GRYZIENIE. (Termes de Medecine.) Terminy lekarskie. DanKolaDyk I, 375.
  • TRENCHE'E [...] Trenchèes ou Douleurs des intestins. Tormuna torsiones [...] Intestinorum dolores. Rznięcie gryzienie w żołądku [...] Rznięcie żołądka cierpieć. DanKolaDyk I, 553.
  • Gryzienie. 1) das Nagen, Beissen. 2) Schmertz, Hertzens-Kummer. 3) Bauch-Grimmen, Reissen, Schneiden im Leibe. 1) l'action de ronger. 2) remords, chagrin cruël; dépit extréme; creve-coeur. 3) des tranchées, mal de ventre; des douleurs dans les boïaux; maladie des intestins. § 1) gryzienie mysz słyszę. 2) wielkie na umyśle ponosi gryzienia. 3) gryzienie w żołądku, w kiszkach, w żywocie. gryzienie na wnętrzu cierpiący. ein Darmgichtiger; der Bauchgrimmen hat. qui a les tranchées; malade des intestins. gryzienie ma wnętrzu czyniący. das in Bauchgrimmen verursachet. qui cause les tranchées [...]. T III 429.
3. przen. »niepokój wynikający z poczucia popełnionej winy«
  • – Potym dwá węże z sprosney głowy wyszárpnione/ Swą záráźliwą ręką wypuszcza: á one Do Athámántá się/ y Indiey/ vdawszy/ A zánadrzá ich rączym czołgiem pobiegawszy: Cięszkiego vtrapienia w obu nádycháły: Niiákich tám oni ran ciáłu nie zádáli/ Ale sercá nieznośne cierpiáły gryzienia. OvOtwWPrzem 163.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • gryzienie sumienia (sz. zm.):
    • – Lecz nie taka jest nielitość cesarza j. m. jako ich [heretyków] summienia gryzienie, bo z pokojem wojsko Pragę przeszedłszy, z wielką skromnością poszło przez Czechy aż do Szląska. DembPrzew 116.
    • Syntheresis. Das Nagen der Vernunfft. Griżenie sumnienia. GuldOn 74.
    • – A widząc iż go Pan Bog iáwnie nie zkarał/ y nie wygnał z kościołá/ był bespieczen ná sumnieniu swoim rozumieiąc/ iż iuż zápomniał Pan Bog grzechu iego; y chodził po wszytkie dni do kościołá rowno z drugimi/ lubo miał gryzienie sumnienia vstáwne wewnątrz. StarKaz II, 228.
    • – A przeciwnym záś sposobem będąc niemym w niepráwościách musiemy vstáwnie gryzienie sumnienia cierpieć/ vstáwnie bydź w strachu y boiáźni śmierci vstáwne piekło cierpieć ná duszy. StarKaz II, 279.
    • Et tamen nihil amplius, mundi honores habẽt, nisi salutiones externas, verba adulatoria, caeremonias honorificas A wewnątrz gryzienie sumnienia/ y boiaźń vstáwna śmierci. StarKaz II, 73-74.
    • – Przeciwnym záś sposobem/ by niewiem iáka roskosz była/ nigdy człowiekowi prágnącemu niebá/ sercá iák náleży ucieszyć nie może/ z ktorey to y obrázá Boska/ y nieposkoynego sumnieniá gryzienie/ y ták iáwne Zbáwieniá niebespieczeństwo/ y nákoniec ieśli by czásu do popráwy nie dano/ wieczna zgubá koniecznie nástąpić musi. BujnDroga 271.
    • – [grzech] wnętrzny pokoy w gryzienie sumnieniá y kłotliwe niepokoie przemienia/ przyspiesza śmierć/ á często nieszczęśliwą/ ná Bogá vstáwnie Vindica, Vindica o pomstę wołá. BujnDroga 44.
    • – Przeto kto grzeszy z náłogu/ grzeszy ochotnie/ z uciechą/ nie czuie owego gryzienia y przestrachu sumnieniá/ ktore czuł/ gdy pierwszy raz zgrzeszył/ álbo drugi raz odpádł. BujnDroga 79.
    • – Gryzienie [...] gryzienie sumnienia. das Nagen, die Bisse des Gewissens. sinderesse; les remords de la conscience. T III 429.