Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

BACHUS, BACH

rzecz.
m
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Warianty fonetyczne: BACHUS || BACH, BAKCHUS
Notowanie w słownikach
Słowniki notują
Formy gramatyczne
lp M. Bakchus   || Bach   || Bachus  
D. Bacha   || Bachusa  
C. Bachowi  
B. Bacha   || Bachusa  
N. Bachusem  
W. Bakche  
lm M. Bachusowie  
D. Bachusów  
B. Bachusów  
Etymologia
łac. Bacchus
Znaczenia
1. mit. nazwa własna »rzymski bóg wina«
  • – Jak z spal[o]nej Semele żyw Bakchus nieznośny, Z gorającej Hekuby wstał Parys, łotr głośny. JurkWan B4v.
  • – Sługą sie miłości czuję Przynieś Bacche dary swoje [...] Porusz we mnie serce moje. PobudŹ duszę ku radości. NaborWierWir I 324.
  • – Panie mój, masz Bachusow malowanych siła, Lecz ich nie tak malarska ręka wyraziła, Jak wczora Karmanowski. NaborWierWir I 330-331.
  • – Onoż y Bachus od zboycow porwány [...] iad wrzuciwszy między nie piiány/ Dziwne im stworzył Hymery y Iędze/ ze się szaleni w Morzu potopili. TwarSDaf 61-62.
  • – Posły z upominkami wyprawili, aby iego Figurę u siebie miec mogli: Minerwę przyniesli z Graecij, Junonę z Lybij Venerę z Sycylij, Cybelę ze Frigiey, Bachusa, albo Licusa z Naxu Wyspy. PotPrzyp 13v.
  • Bachus Bog Pijanicow ktorego Swięto z wielką Vroczystoscią co Rok obchodzono. PotPrzyp 3.
  • – Nie lubi próżnej kiszki Wenus, głupia swacha: Cerery z chlebem, z winem potrzebuje Bacha. PotMorKuk III 164.
2. »trunek«
  • – Napij się, a wierz szczerej i prawdziwej mowie [...] Taką roztruchan ma moc ponno sczarowany, Iż na twe piersi Bakchus będzie wnet wylany, Kropla namniejsza z niego do ust ci nie wpadnie. ArKochOrlCz III 278.
  • – Kilka kroć zaras z muru Vderzono do Nieprzyiacioł: Czym ich nauczono Ze Niespią Nigdy, ale zawsze czuią Y nie Bachusa, lecz obron pilnuią. OblJasGór 174v.
  • – Odpráwuiąc zábáwy pilne, y bez chle, Y bez Bachá zostawam gdy tego potrze? DamKuligKról 183.
  • – Poddaństwá uciśnione, Bachusa nieznawszy Tańcować muszą z płaczem, sukni zakasawszy. DrużZbiór 83.
3. przen. »picie wina, pijaństwo towarzyszące zabawie; rausz, stan upojenia«
  • – Wszystko ogień popali/ więc też máło dbamy O ozdobę: gdy piwo y gorzałkę mamy. Przecię v nas dobra myśl nikt się nie frasuie/ Bo Bachus troskę z głowy wnet kuflem wybiie. RoźOff M1.
  • – Lecz zaś skoro przyskoczy na Bacha Popielec, Wtenże z kuflem i z tańcem wywróci kozielec. ŻabKalBar I 112.
  • – W Swit sen ász do południá/ potym Fisygony/ Asz obiad Lukullowy y Bach rozrzewniony. W tym Muzyká i Tany. GawDworz 58.
  • – Do tańca się z zastola, zruciwszy sutannę [ksiądz] z inszymi prowadzi po pannę. Wywija, rączkę ściska, dalej i całuje, Skoro lepiej pod pleszem Bachusa poczuje. PotMorKuk III 99.
4. przen. »pijak, opój«
  • – A osobliwie owi Pánowie, co piią wino iák Bachusowie. Y owi co im Venus smákuie, Temi się serce me delektuie [mówi podagra]. CompMed 389.
  • – [...] ná Amphiteatrach dwoch Bachusow siedżiało ná kozłach Oxesty wina maiąc, ktorzy peroruiąc ad Plebe wypijali. GazPol 1736/83, 3 nlb..