Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

HOŁD

rzecz.
m
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Warianty fonetyczne: HOŁD, HÓŁD, *CHOŁD
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SStp (hołd, ołd), SXVI (hołd, ołd, hółd), Kn (hółd), T (hołd), L (hołd, hold), SWil (hołd), SW (hołd, hold), SJP (hołd)

Nienotowany w słownikach:

Formy gramatyczne
lp M. hołd   || hółd  
D. hołdu  
B. hołd   || chołd   || hółd  
N. chołdem  
lm D. hołdów  
B. hołdy  
Etymologia
czes. hold
niem. Huld
Znaczenia
1. »uroczyste przyrzeczenie podporządkowania się, uległości składane zwycięskiemu lub potężniejszemu władcy przez podbitego lub słabszego, połączone zwykle z podjęciem zobowiązań do świadczenia określonych powinności«
  • – Krol Polski pierwszy zbił pod Páńskie znáki/ Czechy/ Sásy/ Ruś/ Moráwce/ Prusáki/ Duńczyki/ á hołd w luby im niewoli Kazał dáć krzcząc się/ Bogu w Troycy kwoli. JurkPieś Dv.
  • – Támby twárdą niewolą/ tám łupieże stroić/ Robiąc iák bestyámi/ tám złą srogość roić. Tychci Turczyn iák chárty żártkie ma ná smyczy: Wprzod twą włość Czarze dáiąc/ dziś im záś chołd liczy. Ktoż to winien? Swawola: przyść wam nie da k sobie. JurkWan C3v.
  • Hółd/ Stipendium [...] Pacem petentibus stipendium imponere [...] Vectigal: et stipendiarium vectigal: Pensitatio stipendij [...]. Kn 225.
  • – W ten czas wywyzszyło się Krolestwo Nabogdonozorowe, y serce iego wyniosło się, y posłał do wszystkich ktorzy mięszkali w Cyliciey y Damasku y Libanie etc. Ktorzy wszyscy iednomyślnie sprzeczyli, y odesłali ich czczych (to iest Bez podárkow ábo hołdow po ktore beli wypráwieni) y beze cci odrzucili. DembWyw 102-103.
  • – Scythowie z Aegyptu się wrociwszy Asią uskromioną pod hołdy podbili. DembWyw 65.
  • Hołd/ Stipendium [...] Stewr. DasHünDict Xx ijv.
  • Hołd. Stipendium, tributum vectigal. Dokłe/ donis. SzyrDict 82.
  • – 1mo Żeby Xięstwo Brandeburskie z Chołdem swoim iuz nie do Polski ale do Szwedzkiey nalezało Korony Żeby Żadnych danin Polakom odtąd nie dawali ale żeby sobie był wolnym w Prusiech Xiążęciem [..]. HistBun 36v.
  • – Iakoż Brandeburczyk z iedney strony od Czarneckiego, a z drugiey od Gąsiewskiego Hetmana Litewskiego cięzko szarpany, na Traktaty zezwolił, lubo z Szkodą naszą, bo się wyzuł z Iurysdykcyi Dworskiey, także co przed tym dawał hołdu 60 Tysięcy, iuz odtąd dawać przestał. HistBun 48.
  • – Na ostatek Za czasu Machabeyczykow od ludu Zydowskiego o Sukkurs proszeni byli, y przez to Ziemię obiecaną do hołdu y roczney daniny pociągneli. IntrHist 40.
  • – Oddawał potym ten Gotard hołd Stefanowi Batoremu Krolowi Polskiemu w roku 1579 [...]. NiesKor II 747.
  • Hołd, ein Tribüt. BierSłowa 30.
  • – [...] przyjeły całe Prusy Chrzest S. Roku 1164. i poprzysięgli hołd Monarchom Polskim [...]. ŁubHist 22.
  • – R. 1477. Prusowie znowu myśleli wybić się z potencyi Polskiey, ale R. 1479 upokorzyli się, i złożyli hółd Królowi i Rzeczyp: w Piotrkowie. ŁubHist 58.
  • Hołd. 1) Lehus-Pflicht, Huldigung [...] 1) hommage m. le vassellage; soumission du vassal; foi que le vassal rend à son Seigneur [...]. T III 452.
Przenośnie
  • Powiedźcie czásy, kto wami kieruie? Z kąd regularność swoich biegow macie? Kto prawodawca wasz, kto wam panuie? Komu posłuszny hołd co Rok dáwacie?DrużZbiór 304
2. »cześć, poważanie, szacunek; uwielbienie«
  • – Bóg dał świat ludziom i nakazał święto Stwórca, hołd sobie, dzień od prac wyjęty, Dzień, ludzkiej myśli z Bogiem wierne pęto, Dzień Bogu święty i dzień z światłem wzięty. LubSTobPol 68.
  • Hołd [...] 2) Pflicht-Schuld [...] 2) hommage, m. respect. T III 452.