Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

GRUCHAĆ

czas. ndk
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SXVI, Kn, T, L (XVII-XVIII), SWil, SW (gruchać, grukać), SJP

Nienotowany w słownikach:
SStp

Formy gramatyczne
gruchać  
lp 1. os. grucham  
3. os. grucha  
lm 3. os. gruchają  
lp m 3. os. gruchał  
n 3. os. gruchało  
gruchając  
Znaczenia
1. »o gołębiu: wydawać głos«
  • ~ Grucha gołąb/ sinogárlicá. etc. Gemit turtur [...] Plausitat palumbus [...] Minurrit [...] Minurit [...] Minurio [...]. Kn 213.
  • ~ Grucha gołąb. Columbus gemit, minurrit. Brukucia karwelis. SzyrDict 77.
  • ~ Garrio Grucham, Szczebieczę [...]. SłowPolŁac 67.
  • ~ Gruchać iak gołąb, gremit [...]. KulUszDyk 34.
  • ~ Grucham, v. m. F. gruchnę. 1) kurren, trummeln als eine Taube. 2) erschallen, sich ausbreiten als ein Gericht. 1) rocouler, bouler, faire un bruit comme un pigeon. 2) se repandre, courir comme une nouvelle. § 1) gołębie gruchaią. 2) wieść gruchnęła; skoro ta nowina gruchnie po mieście. gruchnęło. es ist das Gericht. il fait un bruit; le bruit court. T III 425.
2. ekspr., przen.  »mówić, dyskutować«
Rekcja: o czym

  • – Rzadko się to nie pełni, o czym przedtym, grucháią ludzie. MłodzKaz III, 420.
  • – W czym záś to być ma/ dotych niewiniąt podobieństwo: Dał znać Pan y Zbáwiciel nász w námienionych swych słowách/ ktorymi iák więc mowim/ dał ad intende Apostołom swoim (gdy iákąś ambitią precedentiey vniesieni/ poczęli byli miedzy sobą gruchać/ quis est illorum maior) Pan skinąwszy ná iedno dziecię powiedziáł im/ nisi efficiamini sicut parvulus iste, non intrabitis in regnum Coelorum. BujnDroga 273-274.
3. przen.  »okazywać czułość, przymilać się do kogoś, starać się o czyjeś względy«
Rekcja: komu; koło kogo

  • ~ [...] Rzymianie wszelkimi sposobami błagali tulili Małzonki swoie, łagodząc onpostępek, pochlebiaiąc agruchaiąc y czymtesz kto mogł kontentuiąc [...]. PotPrzyp 12.
  • – Więc skoro naszy galantomi Wedle starego przywalą się kwitu, Chcąc zażyć tańcu i dobrego bytu, A jeden mu z nich koło żony grucha, To rękę ściska, ro szepce do ucha, Gniewać się nie śmie, chodzi mu o skórę, Ale iść każe Włoch żenie na górę. PotFrasz4Kuk I 246.
  • – W Krolestwie Hiszpanskim wAsturij wdowiec ieden bardzo stary imieniem Arcadiusz poiął był panienkę Młodziuchną Rozalię imie niem, Ktorey pewny Kawaler młody Meliting imieniem przed tym gruchał [...]. HistŚwież 421.
4. przen.  »o wiadomościach, plotkach itp.: rozprzestrzeniać się, rozszerzać się, stawać się powszechnie znanym«
Rekcja: o czym

  • – Jaka nie mniej Dziurdziemu solą była w oczu już pokrewność z cesarzem ona po warkoczu, już i tych szeptów świeżych nie poważał lekce, bo i Wieść, o czym grucha, rada więc wyklekce. TwarSLegK 123.
  • ~ [...] dziecię w prostocie niewinney zaraz powiedac poczęło na co patrzało y co samo u cierpiało pokazuiąc siniaki y razy na swoim dziecinnym ciałku. y lubo to po Florencyi gruchało bardzo nie smiał nikt iednak na ten czas tak Mocnego u Pana Dworzanina zaczepic, boiąc się zeby go na siebie nie oburzył [...]. HistŚwież 195.