Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

ARCHANDIA

rzecz.
ż
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Warianty fonetyczne: ARCHANDIA, ARCHANDRIA
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
L (archandryja, archandza; XVII-XVIII), SWil (archandria), SW (archandria, archandza, achandia, akandia, okindia)

Nienotowany w słownikach:
SStp, SXVI, Kn, T, SJP


Najwcześniejsze poświadczenie: 1663
Formy gramatyczne
liczba pojedyncza
M.   archandia ||   archandria
B.   archandią
N.   archandrią ||   archandią
Ms.   archandii
liczba mnoga
M.   archandie
Etymologia
może tur. akynǯy 'najeźdźca, napastnik, rozbójnik, rabuś, łupieżca, czatownik'
Znaczenia
»tłum, hurma, gromada«
  • – Jeszcze nie przeminęło całe pół miesiąca, A już śmierć dobierała piątego tysiąca; Przetoż wszytkim się zdało, by i skórą własną Ubłagać psów zajadłych [kozaków] archandyją straszną. ZimBSiel 169.
  • – Ione Archandye, wyniosszy swe dzidy Stoią w mieyscu iak wryte ani się ochydy Ani boią Cesarza. PotWoj 93.
  • – I tak się ta wszytka Archandya do Zamku wwaliła, przywitana bębnami, Trąbami y Surmami. HistBun 25v.
  • – Powiada Márek Swięty, ze wypráwił wszystkich Pan nász od siebie, á tylko wziął z-sobą Piotrá, Ianá, i Iákobá; dáie Pan nász przykład, gdy idziesz w-gościnę, nie chodź brácie z-archándyią, z-ludźmi, i czeládzi wielą, dość kilka; oto Pan nád Pánámi, z-trzemá tylko wszedł do Domu Książęcego. MłodzKaz II, 291.
  • – Chciał iezcze mowić: iak ią długo niesła, Ale mogł w nocy doyrzeć fala morska, Lecz że na to spadł Eumeneś [!] z krzesłá, Przeięłá serce nowina mu gorská, Rzucą Doktorzy, do swego rzemiesłá, Owego wziąwszy Archandya dworska, Niosą na Pałác, y kładą w namiecie, Choć niewie ieśli był kiedy na świecie. PotSyloret 345 (Ss3).
  • – Wielkanoc odprawiłem wesoło, przy zacnych gościach, bo był u mnie książę imć Mikołaj Radziwiłł, jp. chorążyna mińska i jp. Urbanowiczowa siostrzenice, jp. kapitan Czewkin i p. porucznik Hrehory Bobarykin; piliśmy i tańcowali, i w wesołości a inwencyach jéj rozmaitych trzy dni hulaliśmy, czwartego do Dworca całą archandryą pojechaliśmy, wymyślając sposoby nowe wesołości. ZawiszaPam 148-149.
  • – Na pałacu trudno go [króla] widzieć przed wartami i rozeznać w archandyi panów po cudzoziemsku. MałpaCzłow 237.
  • – Rusza się [król] z miejsca swojego i z nim wszytka panów i pań archandryja. MałpaCzłow 247.
  • – Ich [ludzi] unosi miękkie łoże, a twoje ciało żłóbek. Wół i osioł podobają się tobie, a im archandyja długa. RódLudzOkoń 37.