Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

MIEĆ

czas. ndk
ZALĄŻEK ARTYKUŁU HASŁOWEGO
Notowanie w słownikach
Słowniki nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 1603
Formy gramatyczne
mieć  
lp 1. os. mam  
2. os. masz  
3. os. ma  
lm 1. os. mamy  
2. os. macie  
3. os. mają  
lp m 1. os. miałem  
3. os. miał  
ż 3. os. miała  
lm mos 1. os. mieliśmy  
lp zneut 3. os. mieć będzie  
lp 2. os. miej  
lm 2. os. miejcie  
lp m 3. os. miałby  
mając  
miawszy  
Znaczenia
hasło w opracowaniu - nie podano jeszcze definicji
  • ~ Pomienione garnce pozwolone nie będą osobom niepotrzebnym i do roboty niesposobnym, w czym atendencyją pilną mieć będzie im. p. podżupek. InsGór 73.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • mieć baczenie na kogoś, na coś (sz. zm.) || mieć baczenie nad kimś:
    • – Prosi Jey Msc aby pod miełością Małżenską Je[go] m[o]sc Pan Podkomorzy Małzonek iey bacenia Łaskawe miał na Hieronyma Młodnickiego, y Jadwigę Małzonkę iego, dla tego osobliwie isz przerzecona Jadwiga Młodnicka obiecała dziatkom Jey Msci zMałzonkiem swym słuzyc, na co ią zawiązała błogosławienstwem Bozym. OssŻyw 6v.
    • to mieć baczenie, áby Iárzyny co máią być do chowánia; w doły, dobrze obeschłe w piasczysty grunt w kopano. HaurEk 9.
    • Miey politowánie, baczenie, i cierpliwość nademną. PisMów II 34.
    • – Báczyć, (mieć ná co Báczenie,) mam Baczenie. ErnHand 72.
  • mieć kogo, co na baczeniu:
    • – Według tego tedy gdzie kto stada chowa, niech i niebo i pastwiska ma na baczeniu, a zwyczajem się, który za naukę stoi, rządzi. DorHipTur .
    • – To iednák mieć ná baczeniu, że ich nie zaráz z wiosny ruszáć trzebá tym przesadzániem, álę áż odużeie w onym máłym vliku, co w nim przeżimowałá [pszczoła]. OstrorNauka A4v.
    • Mam to báczeniu/ ná piéczy/ mam oko ná to. Habeo rem antiquissimam. Kn 385.
    • – Nie w smák poszło Dworowi/ że Commercia y hándle między Anglią y Portugálią wolne ná potym będą; á przypisuie to Párlámentowi/ rozumieiąc o támtym Krolu/ że on sam z osoby swoiey/ bárdzo przyiáźliwym baczeniu ma to wszytko/ co do wygody nászego Krolá należeć może. MerkPol 113.
    • – Chłopá niedbáłego miec baczeniu, á ktoryby przez niedbálstwo, y przez iáką niesposobność nie zásiał włodárzowi raz dáć chłostę że go nie doyźrzał, á chłopu dwá rázy. HaurEk 117.
    • – IAKO rzecz kázdą w gospodárstwie trzebá mieć záwsze baczeniu, ták y koło Przędziwá, áby według czásu czáiu mieli Gospodarze y Gospodynie stáránie y pilny dozor. HaurEk 13.
  • (mieć) baczenie na kogo, na co:
    • – Bo jeśliś nie chciał mieć baczenia na powinność szlachecką, która wyciska przyjaźń bez dania przyjaźni dotrzymywać, tedyś miał mieć baczenie na urząd senatorski, któryć się niegodnie dostał. JazStadListyCz II 185.
    • – Hojność biskupa Wircburskiego, baczenie jego na żołnierstwo. DembPrzew 82.
    • – Którzy [słudzy] żadnego baczenia páńskie niedostatki/ y niewczásy nie máią/ záwsze do upadku y do utrat pánom pomagáią. StarPopr 96.
    • – Aby J. K. M. także miłościwy wzgląd i baczenie pańskie mieć raczył na nie. AktaKrak II/2 419.
  • Kogoś w baczeniu mieć || mieć na baczeniu coś:
    • – Y tego w baczęniu miec mácie, Co zawiáduie o wszytkiey armácie. OblJasGór 49.
    • – Ewangelicznego nasladowac powinna [Rzeczpospolita] Gospodarza który de Thesauris suis profert nova et vetera aby maiąc na baczeniu nowe zasługi nie przepominac y starych. RzewKor 16.
  • mieć baczność na kogo, na co:
    • Na podlejszych wielką baczność mając i szanując, ludzkość wszelką rad im ukazował. SaadiOtwSGul 65-66.
    • – Jedno też Wy Páńskiego y Szlácheckiego stanu Osoby mieycie báczność to, żebyście w szátách y w strojách zbytkow nie płodzili, jákoście to więc czynić zwykli. GdacPan 60.
    • Maiąc bacznosc O. Przeor na teraznieisze nieurodzaie, obiecał im to [ulgę w podróżach]. KsKasUl 375.
    • – Na Symptomata, albo przymioty w takiey chorobie nie barzo uwazac trzeba; lecz na fundament y przyczynę choroby mieć baczność. BeimJelMed 28.
  • mieć kogo, co na baczności:
    • – My dziatki małe Y Bogu na chwałę Palmy niesiemy przytym prosziemy Bys nas z młodosci miał na bacznosci Poki ze swiata powiedziem lata. KodKon 48.
  • mieć się na baczności:
    • – Ja dziś daję audiencję posłannikowi moskiewskiemu, Z dział tu u nas dziś strzelano, ale tylko dlatego, aby chłopi, co robią w polach [...] mieli się na baczności. SobJListy 449.
Związki frazeologiczne

  • mieć z się baczenia:
  • »mieć dość rozumu«
    • – Głupia Bábo [...] Niechay Słucha/ tych moich słow/ twoiá Synowa/ y corká/ iesli ie masz: mam ia zsię baczenia. OvOtwWPrzem 216.
  • ciemną gwiazdę mieć:
  • nad czym berło mieć:
  • »rządzić czym, sprawować władzę nad czym«
    • – Podzciesz teraz Krolowie [...] Podzcie Xiązęta [...]: y wy co naswiatem Chrzescianskiem siedzicie: z Biskupiem prymatem I wy co nad duszami, y wy co nad ciały Ludzkiemi: berła macie, albo Pastorały. PotWoj 172.
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • mieć dzięgi:
    • ma dźięgi. er hat Phennige. il a de la mazille. T III 307.
  • mieć za urazę:
  • »być urażonym«
    • – Przyidę do Gospody az mi Czeladz powiedaią ze tu był Towarzysz ktory sobie praetenduie ze to iego kwatera y ma za urazę że nieradząc się go stanąłęm tam. PasPam 180v.
  • mieć w czymś upodobanie:
    • – NiewSyryiskiem iedwiabiu [jedwabiu] Albo w Sydonskiey Purpurze ale w Hartownym Pancerzu swoie miał upodobanie. PasPam 206.
  • mieć dozór i baczenie na coś:
    • – Prądu, hakow, zawad iákich, áby Rotman y Sternik, pilnie przestrzegał dla szwánkowánia [...] státkow, pilnowáć sztemborku, bakortu, srzotká, á mieć dozor y baczenie ná wszystkie mieyscá. HaurEk 63.
  • mieć kogoś w grozie:
    • – Wszytkiey dobrey spráwy woienney iest Mátka Posłuszeństwo Zołnierzá ktore z tąd pochodzi áby nie tylko prostych Zołdatow mieć w ostrey grozie, często karząc, rzadko odpuszczáiąc: ále też aby stárszy Officier mnieyszych pod sobą Officyerow karał bez bráku, strofował, z nimi się názbyt niepospolitował. FredPiech B.
  • mieć żal (sz. zm.):
    • – Nie mówiłem ani przed panem porucznikiem, ani przed żadnym innym człowiekiem: jeślim kiedy jakowy żal miał, utopiłem go w sobie, a nikt o nim nie wiedział […]. ChodKor 125.
    • – [Piestrzecki] Widział się y z Iego Mścią Pánem Poznáńskim, y z wielą, bo w Poznániu chorował niedziel kilká, y owszem miałem ztąd żal słusznie, że mi to zá występek máią, żem go tám posyłał. LubJMan 40.
  • mieć kogoś w niełasce:
    • – Xymena Ach nie mąm cię w niełásce. CorMorszACyd 154.
  • mieć od kogoś niełaskę:
    • – [Prośby posłów z województwa sandomierskiego do króla szwedzkiego] Osobliwie zeby Czarnecki stronę starego krola trzymaiący, zadney za to od krola Szwedzkiego nie miał niełaski, ale y owszem aby y samego y dobra iego przy osobliwey Zachował Protekcyi. HistBun 36.
  • dość mieć (na czymś) I (sz. zm.):
    • – Mieszkaiąc Panienta [Sapiehowie] zrok wLouanium, znowu na Paryz iachali do Włoch [...] i ia z Ichmosciami, tilko schleba; za posługe nic niepłacili, i sam się odziewac musiałem. Rzekł ich inspector, dośc masz na tym, ze przi paniętach bez twego kosztu, cudze kraie zwiedziesz. VorLetSkarb 93.
    • – Przyznam się, że już ma dusza uboga Wysmażyła się aż do samych kości; Miejże dość na tym [Zosiu], albo jeśli w grobie Chcesz mię mieć, niechże wprzód będę na tobie. MorszAUtwKuk 348.
    • – Zegnąm Vrodę, Bogu ią oddaię Dosć mam gdy z tobą przy twoiey piękności W rowney pospołu będę zyc miłości. OblJasGór 158.
  • mieć zadosyć:
    • – Szwedow wycięto, Miasta y wsi porabowano, Wszyscy tam mieli zadosic, bo się Polacy mscili krwie swego Pułkownika. PasPam 76v.
  • nie dość mieć na czymś:
    • Nie dość na tym Hetman mając, a chcąc nieprzyjaciela znosić do końca, chciał z tyłu na Obóz Niemiecki uderzyć, ktory był snadnieyszy do wzięcia, niż Moskiewski [...]. MasDiar 49.
  • mieć z kimś nieprzyjaźń (sz. zm.):
    • – Ten niewolnik miał z jednym wezerem nieprzyjaźń [...]. SaadiOtwSGul 52.
    • – Wielką z dawna nieprzyjaźń i niepojednany Zaciąg miał pewny szlachcic, Morandus nazwany, Z jej [Gabryny] mężem [...]. ArKochOrlCz III 159.
  • mieć do kogoś potrzebę:
    • – Waszec do kąd Spytasz go mąm wielką odpowie Potrzebę do naszego Pana PodSkarbiego [...]. OpalKSat 34v.
    • – Jechałem do Usnarza, ztamtąd 25go na Wilno jechałem do Mińska, bo w Wilnie do jp. hetmana miałem potrzebę, którego końmi biegłem na sejmik przedsejmowy [...]. ZawiszaPam 39.
  • mieć łaskę u kogoś:
    • Ukrolowey miał łaskę y u Dworskich bo często obłowili się za nim. PasPam 283v.
  • mieć intencyją:
  • »planować«
    • – Taką miał Intencyią ze by cię [w]wstępną srzodę Panem Młodym nazywano. PasPam 220v.
Związki frazeologiczne

  • wątpliwości w sobie nie mieć:
  • »nie wzbudzać niepewności, podejrzeń«
    • – Wolna Elekcyia tym ze Narodom wedle praw iest dostatecznie warowana tak że zadney wątpliwosci w sobie niemaiące y nienaruszone ma zachowanie. PasPam 213v.
  • mieć w powadze kogoś:
  • »poważać, szanować, mieć zaufanie do kogoś«
    • – Rzecze do mnie Pisarski (: Bo tez on mię przecię miał wpowadze). PasPam 233.
  • mieć potomstwo:
  • »móc rodzić dzieci«
    • – Uczyniono iey [żonie Paska] (:Taka była fama): zeby więcey nie miała potomstwa. PasPam 222v.
  • coś komuś jest na przeszkodzie || ktoś ma coś na przeszkodzie:
  • »coś stanowi przeszkodę, przeszkadza«
    • Mielismy ieszcze na przeszkodzie Insułę ALTEN, ktora że nąm wtele zostawała dlatego tez nąm nawielkiey była przeszkodzie. PasPam 61v.
  • mieć prym w czymś:
  • »przodować, korzystać z pierwszeństwa«
    • – My cos my poszli do zwiąsku magis inviti quam invictati będziemy mieli prym in Consilijs. PasPam 120v.
  • walor mieć:
  • »mieć jakieś znaczenie; być wartościowym, cenionym«
    • – Fakcyie Merkurego waloru nie maią I wszystkich złych Planetow Astra nauczaią. PasPam 272.
  • mieć świętą duszą:
  • mieć kogo za bydło.:
  • »gardzić, pogardzać kim«
    • – Dobry lekarz/ [...] się choremu niezprzeciwia w gorączce [...] A nie iedno zá chore y owrzedziałe wszytkie złe ludzie rozumie [...] ále im też tego nie przyznawa/ áby ludźmi byli/ máiąc tákie zá bydło/ ktorzy rozumu/ to iest/ nayprzednieyszey części człowieká/ nie máią. StarPopr 44.
  • mieć po kimś pocztę:
  • »otrzymać podarunek od kogoś«
    • – Kiedy ze Gdanska powrocił miano ponim Pocztę niedano się y ucieszyc z Piniądzmi. PasPam 284v.
  • mieć wesele:
  • »uczestniczyć w uroczystości weselnej«
    • – My iestesmy tu Domini [domowi] Duchowie mamy tez to węsele swoie zeni się nasz brat idziemy do Szlubu. PasPam 77.
  • mieć probę czegoś:
  • »móc przekonać się o cz ymś, widzieć coś jako dowód«
    • – Nie dziwuięmy się kiedy iuz mąmy probę twoiey Cnoty. PasPam 150.
    • – Za Odmianą Regimentarza zwykła się iuz y Szczęsliwość mięnić Iako iuz mąmy probę onego Niezwycięzonego Regimentu. PasPam 205v.
  • w czyichś oczach mieć powagę:
  • »być poważanym, szanowanym przez kogoś«
    • – Ze zas osoba moia woczach WMM Pana nie ma iako [...] WMMPan mienisz powagi Coz ztym czynić?. PasPam 137v.
  • mieć z kim przyjaźń:
  • »przyjaźnić się z kim«
    • Zbratem iego Rodzonym miałęm tak że dobrą przyiazn. PasPam 78v.
  • mieć coś w kieszeni:
  • »mieć coś pod ręką; znać coś dobrze«
    • – Zaraz Sąd zaraz pokuta zaraz do Artykułow. I iuz by to nie Officer gsy by ich zawsze w kieszeni niemiał. PasPam 81.
  • mieć głowę iako na śrobach:
    • – Trzeba było miec głowę iako na srobach y przed się y za się oglądać się bo kiedy się nieostroznie zabawił koło iednego to zas owi fugientes [uciekający] stełu siekli naszych. PasPam 96v.
  • mieć cenę:
  • »popłacać«
    • Ma cenę tá rzécz. v. Popłaca. Kn 384.
  • nie mieć wstydu w oczach:
  • »nie wstydzić się swojego postępowania«
    • – Gdy ten co chce bogatym bydz chce bydz y prętko Dla tego perfas nefas bierze sie do złota Nie maiąc ani cnoty ani wstydu w oczach [...]. OpalKSat 40.
  • dość mieć II:
  • »być czymś udręczonym, nie móc czegoś dłużej znosić«
    • – Czy iescze chcecie większey sławy dáli Luboscie Woysko dotąd przetrzymali Dość pono macie, iusz sam czas nádchodzi Ze wasza łodka nie dotrwá wpowodzi [...]. OblJasGór 70-70v.
    • – Lecz y pierwsi Rodzice nászy/ dość mieli zá swe dla swego iednego śmiertelnego grzechu. BujnDroga 37.
  • mieć diabła w sobie (sz. zm.) || przy sobie mieć diabła:
  • »postępować według woli diabła«
    • – WIele tákich niewiastek co przysobie máią/ Diabłá/ iedno go w sobie czásem cicho táią:[...] FraszSow B1.
    • StarKaz 586.
    • OpalKSat 13v.
  • mieć wzgląd na kogoś:
  • »pamiętać o kimś, troszczyć się o kogoś, liczyć się z czyim zdaniem«
    • – Bog ordynował Serca Ludzkie że by obrac tego ktory by nie tylko na przednie ale y na ostatnie miał wzgląd koła. PasPam 241.
  • pilną mieć drogę:
    • – Proszę na wstęp wymawia się Mazepa ze pilną mąm drogę. PasPam 177.
  • mieć na coś pilne oko:
  • odbyt mieć na coś:
  • »mieć ubytek, ponosić straty w czymś«
    • – Panowie Zołnierze teraz niey szego wieku [...] nigdy w większych niebywaią pracach, iako my bywali et consequenter odbytu takiego niemieli na konie a przecię Woysko nigdy nieopieszało. PasPam 113v-114.
  • mieć dobre imię:
  • »cieszyć się dobrą opinią«
    • Masz tu na Całą Litwę dobre Imię za twoię fantazyią. PasPam 172.
  • mieć parol z kimś:
  • »mieć z kimś układ«
    • – Samson, Annibal Herryk [Henryk] piąty Karol I ci z fortuną iaki mieli parol. PasPam 110.
    • – Z białą płcią, (prawią) iesczesmy nie mieli Nigdy Parolu: ale na odwagę Przyimuięm twoię wiarę y powagę Y na twę prosbę iak chcesz przypadąmy Tylko niech na cię długo nie czekąmy. OblJasGór 119.
  • mieć nadzieję w (Panu) Bogu:
  • »ufać Bogu«
    • Mam ia w Panu Bogu moim nadzieię. PasPam 195v.
  • mieć w podejrzaniu kogoś:
  • »nie ufać komuś, podejrzewać kogoś«
    • – Izesmy z udania mieli w podeyrzaniu oddawie [oddawcę] Listu tego iako by miał iechac do Woyska W Xtwa Litewskiego od Woyska koronnego w związku zostaiącego. Iz iednak evidenter wywiodł się [...] tym chętniey go do Uprzeymosci Waszey odsyłamy. PasPam 151v.
  • mieć honor w rękach:
  • »otrzymać godność«
    • – Chceszli że bys miał ten Chonor w rękach ktoryc Woysko dac intendit [zamierza]. PasPam 121.
  • ktoś obietnice miał wielkie:
  • »komuś bardzo wiele obiecano«
    • – Piniędzy duzo nabrali y obietnice mieli wielkie. PasPam 233.
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • Chłop rádby co tydzień Woytá/ co miesiąc Vrzędniká / á co rok inszego Páná miał. RysProv II, 5.
  • Káżdy błąd ma swoię wymowkę. KnAd 338.
  • Dłużnik pożyczáiąc rumiány; oddáć máiąc/ blády. KnAd 161.
  • Nié szukay zwády/ masz-li dość rády. KnAd 663.
  • Day Boże dobrą broń mieć/ á nigdy iey nie vżywáć. RysProv III, 8.
  • (wariant I):
    V stráchá wielkie oczy. RysProv 79.
  • (wariant II):
    – Ale iák mowią, Strach ma wielkie oczy, Większą rzecz widzi, niźli w sobie sama [...]. DrużZbiór 215.
  • Niédospáć trzébá/ kto chcé dostáć (ábo/ dość mieć) chlébá. KnAd 577.
  • – Przedtym mowiono nie masz w kárczmie Páná/ Y godziło się chłopku pić do ráná. LamChłop A4.
  • To ma w czem chodzi. Kn 1165.
  • Bespiecznie myszy biegáią/ gdy Kotá do nie máią. RysProv I, 3.
  • Kto dość ma/ więcey nié żąda. KnAd 385.
  • Kunsztarzá ábo błazná rádzi wszyscy słucháią/ lécz go zá przyiaciéla nie máią. KnAd 1304.
  • Niemasz tak złey rzeczy zadney ktora by się na dobre przygodzić nie miała. PasPam 149av.
  • Kto nie ma koniá/ niech piechotą chodzi. RysProv 36.
  • Mądry oyciéc syná ma mieć głupiégo/ á bogáty vbogiego. KnAd 803.
  • Kto czéládź wiélką chowa/ i buduié: Ten/ by nawięcey miał/ wnét wyszáfuié. ábo: Drogę do vbostwá sobié gotuié. KnAd 376.
  • – Iest to rzecz prawdziwa że to musi bydz bolesno kiedy kogo iaka potyka dolegliwość w ktorych terminach choc kto licentiose [ostrzej] wymowi nie iego[wina] [...] Bo tak powiedaią że żal nie ma uwagi. PasPam 136.
  • (wariant I):
    – Lwica za wilkiem bieży, za kozą wilczyca, Koza za wrzosem, a mnie do ciebie tesknica; Każdego swoja lubość, swoja żądzą pędzi, Każdego swój mól gryzie, swoja nędza swędzi. SzymSiel 9.
  • (wariant II):
    Káżdy ma swego molá co go gryzie. KnAd 339.
  • (wariant III):
    – [...] I ow nie sczerze wesoł co sie smieie albo Tancuie gdy ma mola co go wewnątrz gryzie [...]. OpalKSat 82v.
  • (wariant IV):
    – Bo poki smierc Człowieka Kłem swym nie zagryzie Kazdy ma swego mola co go w serce gryzie. SzołHist k. tyt. v.
  • (wariant I):
    Kto ma umrzeć/ i w cébrzé wody utonié. KnAd 381.
  • (wariant II):
    – Ceber, g. cebra. Zober. tinette, sorte d'ouvrage de tonnelier à deux oreilles. § kto ma umrzeć i w cebrze wody utonie, prov. T III 99.
  • Człowiék nié bydlę/ to iest/ nié ma żyć iák bydlę. KnAd 132.
  • Lepiey iest więcey mieć łanow niźli dworow: więcey bydłá ná oborze niźli szat w komorze. PetrSEk 12.
  • Máli być ládá iákim Popem/ lepiey że będzie dobrym chłopem. RysProv VIII, 9.
  • Masz li być złem popem/ ráczey bądź prostem chłopem. KnAd 482.
  • Bespiecznie myszy biegáią/ gdy Kotá do nie máią. RysProv I, 3-4.
  • Dość/ mieć chlébá/ ile komu trzébá. KnAd 203.
  • Chłop ma być iáko násiekány kiy. RysProv I, 10.
  • Pánná ochędostwem/ Dobry chłop męstwem/ Doktor náuką Máią pięknie stanąć. ŻabPol A2v.
  • Kto chcé drugich mieć powoli/ ma iem też sam czynić g-woli. KnAd 371.
  • By nie cudze płátki/ nie miałby kráwiec kárwatki. RysProv I, 7.