Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

RUMIENIĆ SIĘ

czas. ndk
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach
Słowniki nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 1618
Formy gramatyczne
rumienić się  
lp 1. os. rumienię się  
3. os. rumieni się  
lm 3. os. się rumienią  
lp m 3. os. rumienił się  
lm nmos 3. os. się rumieniły  
Znaczenia
1. »stawać się czerwonym na twarzy, dostawać rumieńców, wypieków, czerwienić się«
  • – Wiele ich beło co srodze pobledli Ná te nowiny/ y vciekáć chcieli. Postáremu się Krolewic rumieni/ Y áni twárzy/ áni głosu mieni. TasKochGoff 201.
  • – Szárłatniéię/ rumięnię się iák szárłat [...] Purpuro [..] Quarta species arcus caelestis, ideò purpurat, quia. Purpurans viola [...] ad purpuram accedo. Kn 1100-1101.
  • – Y drugie wnetze białegłowy do niey Przypadną, á mdłośc widząc srogą po niey Na iey panienskim łozu ią połozą, Iedne ią trzezwią, á drugie się trwożą: Ona nie kiedy pochwili westhnęła Y zas się potym rumienic poczęła. OblJasGór 63v.
  • Rumienię się, ich erröthe. BierSłowa 205.
2. »stawać się czerwonym, czerwonawym lub różowym, nabierać takiej barwy«
  • – [...] iuż zorze ku wschodowi/ Y niektore się gwiazdy rumieniły [...]. TasKochGoff 450.
  • – Anioł [:] Tyscitę skałę uderzyła Tys dusze z ciałem roscieła Twoich złosci młot on srogi skruszył w proch ten kamien drogi Widzisz piec onych strumieni Widzisz iako sie rumieni Twoie łzy te krwawe stoki Wykapały z tey opoki. KodKon 162.
  • Rumięnię się/ v. Czerwięnię 2. Zápala się zorza. Kn 955 [959].
  • – Tam jedni zbici, drudzy potopieni, rzeka się od krwi pogańskiej rumieni, Płyną pospołu z trupy purpurowe Nurty dniestrowe. MorszZWierszeWir I 491.
  • – Gdy się iuż chorobá [suchoty] bárdzo záweźmie, iágody sinieią, ktore się przedtym rumieniły, twárz blednieie [...]. CompMed 131.
3. »zmieniać kolor na ciemniejszy, zwykle złocistobrązowy, pod wpływem przypiekania, smażenia«
  • – [...] weźmiy Iáiec dziesięć/ osobno białki wypuść ná misę/ á żołtki rozbiwszy wley w ten Ryż/ y umieszay/ vkłáday Kápłoná ná misie/ albo pułmisku w grobelkę/ Ryż ten ná wierzch włoż/ y pięknie vgładz w sadz w piec gorący/ á gdy się pocznie rumienić/ rozbiy białki pátyczkami/ ták długo/ áż się piáná vczyni/ vłoż to wiencem w koło ná tey potráwie/ w sadz znowu piec/ á gdy się upiecze/ pocukruy/ á day ciepło. CzerComp 28.
  • – [...] ogon [szczupaka] ná ostátku/ gdy się rumienic pocznie/ pozynguy tákże czym chcesz ale mąką nie potrafiay/ a gdy rozumiesz że iuż gorąco/ zdeymi z rożná/ chustę odwin/ będziesz miał Szczukę smáżoną warzoną y pieczoną. CzerComp 68.
Przenośnie
  • Trzecia swojemu równiankę podała A słów kilkoro - westchnąwszy - przydała: "Jako ta róża, tak się rumieni Od ognia serce, a większych płomieni Coraz tęskliwe przymnaża wzdychanie.BorzNaw 42
4. »odróżniać się od otoczenia, tła czerwienią, wyglądać czerwono, czerwienieć«
  • – Nie zápátruj się ná wino gdy się rumieni/ y gdy wydawa w kubku [...] swoję: á prosto wyskákuje. Bo ná koniec jáko wąż ukąsi: á jáko żmijá uszczknie. BG Prz 31-33.
  • – Tá/ gdy się białogłowskim śpiewániem báwiełá/ Wyiechał Pikus/ w polá Laurentskie/ gotowy Cieszyć się/ támtecznemi/ dzikich wieprzow/ łowy. Koń żártki/ y wypráwny/ pod sobą máiący/ A dwá oszczepy w lewey ręce swey/ noszący: Nasuwien szárłatowy rumienił się ná niem Iásnogorącym złotem/ świetny opasániem. OvOtwWPrzem 572.
  • – Z tych trzech [drogich kamieni] powiáda [Pliniusz]/ iest od nátury vformowány nayprzednieyszy kámień rzeczony opalus, ktory y świeci się iáko kárbunkuł/ y rumieni się iáko Amethyst fárbą purpurową [...]. StarKaz II, 4.
  • – A na krzakach Ideyskich pełne rosney Wody Zdaleka sie doyzrałe rumienią iagody [...]. PotWoj 174.
  • – Swiatła nie pytay, y ogniow na sieni Niemasz słoniowych do łoznice stopni, Kołdra się złotym szyciem nierumieni Wieniec niedaie wieżyczkom pochopni, Przez prog nieskacze tego, z kim się zeni Oblubienica; ani co rostropni Na znak poddanstwa, kryc kazali twarzę [!] Taftą; przy oney niemasz tego parze. LucChrośPhar 46.
Znaczenia niepewne
1, 2 a. 4:
  • ~ Czerwięnię się/ rumięnię się/ Rubeo [...] Mihi crede, haerere homo, rubere. Rubent auiaria baccis [...] Rubescit aurora, mare. Rubescunt stellae [...] Subrubet caelum [...] Irrubuit caelum [...] Traho ruborem [...] Rubicundum traho colorem [...] Sublucent ora misto rubore [...] Aliter rubet ignis, aliter sanguis [...] Purpurasco [...] Roseo colore fulgent flores [...] Irrubeo, irrubesco [...]. Kn 100.