POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło REBELIZUJĄCY drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło REBELLIZOWAĆ
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 01.10.2014
ZAMORDOWAĆ czas. dk
Słowniki: SStp, Kn, T III, L (XVI-XVIII), SWil, SW, SJP notują
Słownik SXVI nie notuje
Formy gramatyczne:
zamordować
lpm2. os.-ś zamordował
3. os.zamordował
ż3. os.zamordowała
lmmos2. os.-ście zamordowali
3. os.zamordowali
nmos3. os.zamordowały
lp1. os.zamorduję
3. os.zamorduje
lm3. os.zamordują
lp2. os.zamorduj
zamordowawszy
zamordowano
1. »pozbawić człowieka życia w sposób przestępczy, często z okrucieństwem, dokonać zabójstwa; zabić kogoś lub coś«:
Rekcja: kogo co
2. ekspr. »pozbawić życia na podstawie wyroku wydanego przez władzę, dokonać egzekucji, wykonać karę śmierci«:
Rekcja: kogo co

ZAMORDOWANY
im. przym. bier.
Formy gramatyczne:
lpodmiana złożonaM.mzamordowany
żzamordowana
B.mzamordowanego
Ms.mzamordowanym
lmodmiana złożonaM.moszamordowani
D.zamordowanych
1. »taki, którego pozbawiono życia w sposób przestępczy, często z okrucieństwem, na którym dokonano zabójstwa; zabity«:
  • – Mikołaj Niemojewski, szlachcic zawołany Tu leży, na pokoju swym zamordowany Od łotrów, którym nocna pogoda służyła; Lecz prędka pomsta boża zdradę ich odkryła. GrochWiersze 319.
  • – Wielką w ten czás Legnickie Xięstwo sławę miáło Z Kuźnic: gdy sie tysiąc lat od Chrystá pisáło/ Y dwieście czterdzieści dwie: gdy zámordowány Był Henricus od Tátar/ Pius z cnot názwány. RoźOff E4.
  • – Nuż iákie pomsty były ná cudzołożniki/ gdy dla żony zgwałconey/ y przez gwałt zámordowáney iednego Lewity/ wysieczono wszytko pokolenie Beniámin/ ná 25. tysięcy mężow do boiu. BirkNiedz 28.
  • – Tákich zamysłow Tyran/ iedney godziny od swychże własnych sług/ Iáńczárow/ (ktorych Cesárzowie synámi swoimi zwykli więc byli názywáć) w więzieniu sromotnie przez kátowskie ręce/ cięciwámi zádawiony/ záduszony/ zámordowány. BirkOboz 58.
  • – [...] Iuz teraz wierze temu co mi brat powiedział Xiedza przez bog co rychlei będę się spowiadał. Bo iusz widze nad sobą pomste pana tego Ktorego terasz widze zamordowanego [...]. KodKon 86.
  • – Był nie dawno Práłat ieden wielki/ ktory wielkiego Pułkowniká stánowiská y leże rospisuiącego sobie po dobrách Duchownych vpominał/ áby tego nie czynił/ áby wydzierstwá żołnierzom swym bronił/ y mordow nád vbogimi poddánymi. stáwił się mu okrutnie/ y potym sprawiedliwym sądem Bożym od pogáństwá y z pułkiem swym iest zámordowány. BirkEgz 28.
  • – Krol Ioás ktory skárby z kościołá pobrał/ od własnych sług swoich iest zámordowány. BirkNagr 45.
  • – Zámordowány/ Necidatus [...] Getödtet. DasHünDict I iii iij.
  • – [...] zdradą y kupą srogą onym mieyscem ktore było wolne od Styxowey wody omycia co Wenus Parysowi wydała ukłoty y zamordowany po ktorego smierci przyiechał Pirrus Syn iego, y mscił się mierci Oycowskiey na Troianach [...]. PotPrzyp 6v.
  • – Fryderyk Z Brunswiga Zaraz po Elekcyi Zamordowany. IntrHist 192.
  • – Kazimierz Chorąży Ośmiański od Moskwy okrutnie zamordowany 1661, w Wilnie leży. NiesKor II 131.
  • – [...] [Krakus] Miasto KRAKOW od Imienia swego wystawił, i Zamek na Górze Wawel nazwaney w którey jaskini Smok straszny się znaydował, wiele ludzi pożerający, ale za radą Krakusa skurą bydlęcą siarką napchaną napasiony, i wewnętrznie zamordowany ogniem siarczystym [...]. ŁubHist 5.
  • – Roku 1622. wysłany Poseł od Polski do Porty Xiąże Zbaraski, ale po zamordowanym od Ianczarów Osmanie zastał inszego Cesarza Tureckiego Mustafę Stryja przeszłego. ŁubHist 81.
przen. przenośnie:
  • – Po Ewángeliey ziáwioney (przez Lutrá) cnotá zámordowána/ spráwieliwość potłumiona/ wstrzemięźliwość skrępowána/ prawdá od psow poszárpána/ wiárá chramie/ niepráwość codzienna/ nabożeństwo wygnáne/ herezya zostáwiona; tákie zálecenie dał Religiey swoiey sam Luter/ wász ociec. BirkEgz 11-12
2. ekspr. »taki, który został pozbawiony życia na podstawie wyroku wydanego przez władzę, na którym dokonano egzekucji, wykonano karę śmierci«:
  • – W Rzymie pámiątká świętych wielu Męczennikow/ ktorzy zá Neroná Imperatorá o spalenie miástá potwarnie są oskárżeni y rożnym rodzáiem śmierci/ od iego roskazánia zámordowáni: iednych nákryto skorámi źwierzęcymi/ ci od psow potárgáni/ drugich ná krzyże przybito/ drugich palono/ áby gdy dniá niesstáwáło/ oni miásto sobotki y łuczywá nocnego byli. BirkOboz 23.
  • – Iezu moy coz to ia słysze Dokąd moy lwi ryk uciecze Od serca zamordowany U mnie Iezus moy kochany. KodKon 161.
  • – Ták S. Cássianus Biskup y męcżenik ktorego Kościoł wspomina co rok dniá 13. Augusti. Biskupem się bydź zátáiwszy dzieci pogáńskie czytáć y pisáć vczył (iáko pisze Báronius in notis Martyrologij) áby był miał okázyą ich pobożności Chrżeściáńskiey y dobrych obyczáiow náuczáć; od ktorych potym z rozkazánia Tyránná/ gráfkámi y tablicámi dla Chrystusá zámordowány/ męczennikiem został. SzemGrat 31.
  • – Rabin. Nie wiem cobysmy iuż więcey mowić mieli w tey sprawie, słusznaby rzecz przystąpić do ostátniego Punktu, u dowiedzieć się, co zá przyczyná byłá, że mogąc inszy sposob náleść odkupienia, náráził się ná swoy lud wybrány y ukochány, od ktorego był zámordowány. KorRoz 137-138.
  • – Gdy ábowiem zkazány był ná męczeństwo dla Chrystusá/ y idąc ná śmierć potkał ádwersarzá swoiego Nicephorá nieiákiego ná imię/ człowieká świeckiego/ ktory żáłuiąc zá to/ że go kiedy słowy niepoczciwymi obráził/ záwołał ná Sápriciusá. Martyr Chrsti [!] ignosce mihi, quia peccaui. A Sapricius máiac záiątrzenie w sercu swoim przeciwko niemu/ nic mu nie odpowiedział/ y ieszcze się odwrocił od niego. A gdy przyszedł ná plác/ gdzie miał bydź zámordowány/ opuściłá go miłość Chrystusowa nátychmiast/ że y on opuściwszy Chrystusá/ począł ná kátá wołáć/ áby mu zfolgował/ iż chce Pogáninem zostáć/ y Bogom ábo báłwanom wászym Czártowskim ofiáry oddáwáć. StarKaz II, 428-429.
  • – Opuściłem powiáda máiestat moy w niebie/ y Anyoły ktoryz są dziedzicámi chwały moiey/ á sstawszy się człowiekiem/ położyłem zá człowieká duszę moię ná krzyżu/ srogą śmiercią zámordowány od niewdzięcznych Zydow. StarKaz II, 440.
  • – [..] bo ie licząc innych od niego zámordowánych, tych sámych co o to pozábiiał że go zá Pápieża znáć nie chcieli, y dla tego są pozábiiáni, było Arcybiskupow dwu, Biskupow ośmnaście, Opátow y Przeorow trzynaście, Mnichow y Kápłánow pięćset, Klerykow trzydziestu [...]. TylkStrom 4.
  • – KOścioł ten Wcielenia Bożego, albo Zwiastowánia Nayś. PANNY y Szpital tu opisany, magno sumptu fundowáła Krolowá Sancia d Aragona, Zona Roberta Krola Neapolitanskiego y Aragońskiego Roku 1324. Przyczyniła Fundacyi Margareta de Durazzo. Gdzie w Kaplicy iest dwoie Niewinniątek od Heroda pobitych, y Głowá S. BARBARY wonieiąca pewnieysza niż w Kijowskich Pieczarách, gdyż ta S. Męczennica choć zá TROYCĘ Swiętą zamordowána, iednę Głowę miała, nie dwie, áni trzy, żeby y w Neapolu y w Kijowie ie miała. ChmielAteny II 201.
Autor: WM
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)