Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

MORZE

rzecz.
n
ZALĄŻEK ARTYKUŁU HASŁOWEGO
Notowanie w słownikach
Słowniki notują
Formy gramatyczne
lp M. morze  
D. morza  
N. morzem  
Ms. morzu  
Znaczenia
hasło w opracowaniu - nie podano jeszcze definicji
  • – A gdy on lud gruby ujrzał onę gádzinę wiszącą u ręki jego/ mowili jedni do drugich: Pewnie ten człowiek jest mężobojcą; bo choć z morzá uszedł/ przecię mu pomstá żywym być nie dopuściłá. Lecz on otrząsnąwszy onę gádzinę w ogień/ nic złego nie ucierpał [!]. BG Dz 28, 4-5.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • austryjalne morze:
  • administrator na morzu:
    • – Najwyższym na morzu administratorem Karol Karolson Gildenstirn, po nim rząd nad okrętami trzyma Nicolaus Nicolai Zugle. RadziwKSprawy 42.
  • adryjatyckie morze:
  • morze Akwitańskie:
  • »Zatoka Biskajska (?)«
  • na morzu burza:
    • – Iáko grády/ ták y pioruny z błyskáwicámi spráwić iest im [Agnieszce łaziebniczce i Annie z Mindelhein] rzecz łátwa/ tákże ná morzu burzą wzbudzić. SpInZąbMłot 164.
Związki frazeologiczne

  • agitacyja na morzu:
  • »podróż morska«
    • – WYsiedli w tych dniách po długiej y niebespieczney agitácyey ná morzu/ Posłowie Extráordynáriyni Holenderscy w Gwáskoniey. MerkPol 81.
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • australne morze:
    • – W Afryce Kráina ZANGWEBARYA po nád Austryálne leżąca morze, lubo gorzystá, iednák pożyteczna ná 8. podzieloná Krolestw. ChmielAteny II 660.
  • góra nad morzem:
  • »wysoki przylądek, cypel«
    • gora nad morzem, gora nadmorska. Vor-Gebürge. un promontoire, cap. T III 400.
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • Kto ná morzu nie bywał/ ten dziwow nie widał. RysProv 37.
  • sroka Pstra wszedzie chocby nawet za morze leciała. OpalKSat 91v.
Podhasła

MORZE


Najwcześniejsze poświadczenie:
1607
Znaczenia
składnik nazwy geograficznej hasło w opracowaniu - nie podano jeszcze definicji
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • :
  • Morze Adriatyckie (sz. zm.):
  • »Adriatyk«
    • – Roście [drzewko kaparowe] ná ostrowiech morzá Adryatyckiego. SyrZiel 869.
    • A gdy przyszłá noc czternasta/ á mysmy się błąkáli po morzu Adriátyckim/ około połnocy zdáło się żeglárzom/ iż się im okázowáłá niektora krájiná. BG Ap 27, 27.
    • – Brundusium zas iest Miasto obszerne y obronne, od starodawnych Kretensow do Włoch zabiegłych, nad Samym brzegiem Morza Adryatyckiego załozone. SzołHist 14v.
    • – Z inszey strony mamy przestrogę/ że o tym Turcy myślą/ żeby Okrętámi y Gálerámi swoiemi/ co po rożnych Portách w Dálmácyey máią/ weszcie do morzá Adryátyckiego záwárli. MerkHist 146.
    • – ILLIRICUM [...] kráina dawnych czasow obszerná od Arsii rzeki pográniczney włoskiey po nád Adryatyckie Morze leżąca. ChmielAteny II 434.
  • Morze Adriackie:
  • »Adriatyk«
    • – Zginąłem wász Wándalin/ ktorym wszerz gránice Po morze Adryáckie od zmárzłego zdobił/ Wam śliczne Oready z Nimphámi sposobił. JurkWan A2.
  • Morze Atlantyckie:
  • »Atlantyk«
    • – Ledwie co przestał, asz linę żaglową Przerwawszy wicher; na maszt płachty rzuci Rospadł się czołnik pod szybą masztową, Wszystka się zatym nawałnosc wyrzuci Od morza, co je Athlantyckiem [morzem] zową Naypierwszy Korus zgębą się ocuci, Ktory zpoczątku, wtey zeglugi porze Do zawieruchy juz był poddął morze. LucChrośPhar 159.
    • – Słusznie uczynisz; bo przeż skryte knieie Woinę domową nieszczęsni wleczemy Tusząc gdzie morze Athlantyckie leie Ze się tam smiele jak znowu oprzemy. LucChrośPhar 315.
    • – Ten podział na rozmaitych nazwiskach zasadza się: iako to, pod znaczkiem a. Nazywa się: Ocean Zachodni, albo Morze Atlantyckie, rozciąga się na zachod Europy y Afryki [...]. SzybAtlas 18.
    • – Jakie są granice Europy? O. Europa ma na wschod: A. Azyą, od ktorey dwoma rzekami Oby y Wolgą rozgranicza się, ma morze czarne. B. Na Zachod oblewa ią Morze Atlantyckie czyli Morze Zachodnie. C. Na Połnoc ma Morze Lodowate. D. Morze Białe. 25 KARTA II. E. Morze Połnocne. F. Na Południe Morze Wsrzodziemne G. SzybAtlas 24-25.
  • Morze Atlanckie:
    • – Afrykański Kray GVINEA po nad morze ná mil 300. rościągniony, od Pułnocy ma Nigrytanią, od Wschodu Biafarę, od Záchodu morze Atlanckie. ChmielAteny II 632.
    • – Na Insule Madorze na Morzu Atlantckim iagody Winne dłuższe nad cztery dłonie, według Kadamustiusza. ChmielAteny IV 644.
    • – OCEAN tenże płynąc ná Zachod, názywa się Oceanus AEthiopicus, potym Morzem Atlantckim od Gory Atlas, potym OCEANEM Francuskim, Kantabryiskim od Kantabryi, Akwitańskim od Akwitanii, Brytańskim od Brytannii Insuły, Hybernicus od Hybernii, Caledonicus od Kaledonii, to iest teraźnieyszey Szkocyi, Niemiecki od Niemcow. ChmielAteny I 450-451.
    • – Ná Morzá ták że Atlanckiego srodku, táż acus swoiey ná żadne stronę nie ma deklinacyi, iáko świádczą mądrzy morscy Peregrynanci, Pater Faillandier płynący do Indyi Oryentalney Roku 1711 y Milliet de Chates w Xiedze drugiey Nawigacyi. ChmielAteny I 557-558.
  • Morze Atlańskie:
    • – Są te Insuły ná Morzu Atlańskim, w liczbie siedm. ChmielAteny II 661.
  • Morze Bałtyckie (sz. zm.):
  • »Bałtyk«
    • – Wołoskie szelągi [...] ustapiły z Małey Polski ale w Wielgopolszcze wszystkie sobie Stolicę załozyły nie opaszy się az o rzekę Ordę [Odrę] y o morze Baltyckie iako owa okrutna szarancza. PasPam 187.
    • – Postoy złodzieiu [...] iuz się nąm nie wymkniesz albo pewnie przez baltyckie morze musisz pływać do Szwecyiey. PasPam 200.
    • – Postoy złodzieiu [...] iuz się nąm nie wymkniesz albo pewnie przez baltyckie morze musisz pływać do Szwecyiey. PasPam 200-200v.
    • – Z Iednę stronę Baltyckie morze z drugą stronę a Septem trione [od północy] Ocean Oblewa to krolestwo. PasPam 55.
    • – Przystawstwo iuz to było w Samym Czuplu między Morzęm Baltyckiem a Oceanem z kąd iuz lądem progredi niemozna. PasPam 62v.
    • – Rok Panski 1660. Day Panie Boze Zaczęlismy tam ze w Mosinach gdzie [...] nas postawiono było na całą zimę po tak cięszkich pracach y tak dalekiey za Baltyckie morze Expedycyiey. PasPam 78v.
  • Szwedzkie Morze:
  • »Bałtyk«
    • szwedskie morze. das Baltische Meer, der Belt. la mer Baltique. T III 2370.
  • Morze Arabskie:
    • – IZ leży między Egyptem, Palestyną, Syrią, Mezopotamią, Perskiego y Arabskiego morza odnogami zawarta. ChmielAteny IV 446.
  • Morze Azjańskie:
  • »Morze Kaspijskie«
    • MER CASPIENNE [...] mare Caspium ou Hyrcanum MORZE AZYAŃSKIE, chwaleńskie morze. DanKolaDyk II, 253.
    • morze Azyańskie. das Caspische Meer. la mer Caspienne. T III 16.
  • Morze Międzyziemne:
  • »Morze Śródziemne«
    • – Iáphet Chámiany w AEgyptcie vskromiwszy/ nie wrocił się więcey do Azyey [...]ále wćiąż przez Aphrykę poszedł/ nád morzem ktore Mediterraneum, to iest Miedzy ziemnem zowią [...]. DembWyw 52.
    • – Tego dnia Halli basza z imprezy się onej wrócił morskiej, dobywszy szturmem Manfredony na Morzu Międzyziemnym, pod władzą hiszpańską,z nieoplakaną nigdy szkodą chrześcijańską. TwarSLegK 212.
    • – Tá dobroczynná niemi mnożyła się rzeká, y wszędzie swoim żywym y zbawiennym zrzodłem buynośći miáłá, łączyła Miásta, y morze międzyziemne z czerwonym spaiáła, utrzymywáłá kupie wewnatrz, y zewnatrz Krolestwá, y wzmácniáła ie przećiwko nieprzyiácielowi. RolJabłJADziej 73.
    • – Dolny Egypt, podobny do wyspy, tá wychodzi zkąd Nil na dwie się dzieli odnogi, ktoremi w Morze międzyziemne w pada. RolJabłJADziej 89.
  • Morze Środkoziemne:
    • – FRANCYA dźisieysza [...] Od południa Morzem środkoziemnym, od Záchodu Gorámi Pyreneyskiemi y Oceanem Akwitańskim, od pułnocy Brytańskim zásłania się. ChmielAteny II 45.
    • – GEOGRAPHIA námieniona ná Wodę y Ziemię dźieli się. WODA subdividitur ná Morze, á te iest albo Uniwersalne, to iest Oceanus,[...] Drugie Morze iest Partykularne, názwisko biorące od kráiu, ktory oblewá, náprzykład Siculum Mare od Sycilii. Inne Morze śrzodkoźiemne, inne co się zowie Sinus, etc. ChmielAteny II 6.
    • – Barbarya naypierwsza idący z Azyi ku Afryce, ktora iest wielkim Kráiem Pomorskim od Europy ná 600. mil po nád Morzem Srodkoziemnym rościągniona. ChmielAteny II 628.
  • Morze Śrzódziemne:
    • – Iakoz początek namienionego Władysława nad Zamiar był dobry, bo Ian Korwin pospolicie Hunniades przezwany dwa razy w Roku 1447 y 1442 na głowę turków pobił Do tego Ze flotta Chrzesciańska na morzu Srzodziemnym będąca także gruszkow nie Zasypiała w popiele. IntrHist 98-99.
    • ME'DITERRANNE'E ou LA ME'DITERRANNE'E ou INTERNE Mare Mediterraneum, genit. maris mediterranei, neut. SRZODZIEMNE morze. DanKolaDyk II, 247.
    • CHIO ou Kio, (Ilse de l'Archipel.) Chios, genit. Chii, f. [...] CHIO álbo Kio Wysep na morzu Greckim álbo srzodziemnym. DanKolaDyk I, 305.
  • Azjatyckie Morze:
  • »wschodnia część Morza Śródziemnego«
    • – Nie ták na Morzu ARCHIPELAGU, iako ná bliskim zaráz, ktore się zowie Azyatyckim Morzem, są dwie sławne Insuły: CYPRUS y RHODUS. ChmielAteny II 442.